బాల్యాన్ని చిదిమేస్తున్న బడిహింస


కరణం శ్రీనివాసులురెడ్డి
9493212454

ఒకప్పుడు అన్నీ వుండి సత్యం కోసం, ధర్మం కోసం, సమాజం కోసం, సాటి మనిషి కోసం, విలువలు కోసం సర్వస్వమూ పోగొట్టుకున్న వారి గురించీ, దేశం కోసం ధన, ప్రాణాలను త్యాగం చేసిన మహాత్ముల గురించీ పాఠ్యపుస్తకాలు బోధించేవి. కానీ విలువలు తారుమారైనాయి. ఇప్పుడు ఏమీ లేక సున్నా నుండీ జీవితాన్ని మొదలుపెట్టి అంచెలంచెలుగానో, ఉన్నఫలంగానో బిలియనీర్లుగా ఎదిగిన వారి గురించి నేర్చుకొంటున్నాం. ఇప్పుడు వారే సమాజానికి మార్గ నిర్దేశకులు, ఆదర్శప్రాయులు.
రోజు రోజుకీ పెరుగుతున్న మానవసంబంధాల్లోని డొల్లతనాన్నీ, వ్యవస్థలోని అస్తవ్యస్తతనూ, సంక్షోభాన్నీ, సంఘర్షణనూ ఈనాటి కవిత్వంలో కవులు దృశ్యమానం చేస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో నేటి విద్యావ్యవస్థలోని అమానవీయాతనూ, హింసనూ తెలుగు కవిత్వం ప్రశ్నిస్తోంది. విద్య పేరుతో హింసించబడుతున్న కోట్లాది బాలల తరుపున గొంతెత్తుతోంది. వారి వ్యదార్ధ జీవిత యదార్ధ దృశ్యాలను మన ముందుంచుతోంది. ఈ సందర్భంగా మార్కెట్‌ సంస్కృతిని నెత్తికెత్తుకున్న నేటి కార్పొరేట్‌ విద్యావ్యవస్థలో పెరిగిపోతున్న అమానవీయత, హింస తెలుగు కవిత్వంలో ఎలా చిత్రించబడ్డాయో పరిశీలిద్దాం. దానికి ముందు విద్య-ప్రపంచీకరణ మధ్య సంబంధాన్ని చూద్దాం.
''పక్షి తన తోటి పక్షికి రెక్కలతో ఎగరడం నేర్పినట్టుగా, పులి తన బిడ్డకి పంజా విసరడం నేర్పినట్టుగా, మనిషి తన అమూల్య సారాంశాన్ని, తన మానవత్వాన్ని, తను ఏ మూలాధారం వల్ల తనని తాను మానవుడిగా గుర్తిస్తున్నాడో ఆ అత్యంత సారాంశాన్ని తన తోటి మనిషికి అందిస్తాడు. విద్య అంటే తరం మరొక తరానికి ఇలా జీవన సంస్కృతిని అందించడం'' (కొన్ని కలలు కొన్ని మెలకులు-వాడ్రేవు చినవీరభద్రుడు).
ఎప్పుడైతే విద్య మార్కెట్‌కు అనుసంధానించబడిందో అప్పటి నుండే విద్యా ప్రణాళిక నుండీ మానవీయ, సామాజిక శాస్త్రాలు కనుమరుగవడం మొదలయ్యాయి. భారతీయ విలువలు, సంస్కృతి, సమాజం, మానవుడు, సాహిత్యం, కళలు అన్నీ విద్య నుండీ పక్కకు తప్పించబడ్డాయి. ఒకప్పుడు అన్నీ వుండి సత్యం కోసం, ధర్మం కోసం, సమాజం కోసం, సాటి మనిషి కోసం, విలువలు కోసం సర్వస్వమూ పోగొట్టుకున్న వారి గురించీ, దేశం కోసం ధన, ప్రాణాలను త్యాగం చేసిన మహాత్ముల గురించీ పాఠ్యపుస్తకాలు బోధించేవి. కానీ విలువలు తారుమారైనాయి. ఇప్పుడు ఏమీ లేక సున్నా నుండీ జీవితాన్ని మొదలుపెట్టి అంచెలంచెలుగానో, ఉన్నఫలంగానో బిలియనీర్లుగా ఎదిగిన వారి గురించి నేర్చుకొంటున్నాం. ఇప్పుడు వారే సమాజానికి మార్గ నిర్దేశకులు, ఆదర్శప్రాయులు.
మార్కెట్‌కు పనికిరాని మానవీయ శాస్త్రాలకు, సామాజిక శాస్త్రాలకు కాలం చెల్లిన పరిస్థితి దాపురించింది. ప్రభుత్వాలు కూడా ఈ కోర్సులకు దాదాపు చాపచుట్టేశాయి. చరిత్రను విద్యా ప్రణాళిక నుండీ తీసివేయడానికి చాలా ఏళ్ళ క్రితమే మన పాలకులు ప్రయత్నించిన దాఖలాలున్నాయి.
''ప్రపంచీకరణ అంటే విద్యావ్యవస్థ గమనం దిశ, నిర్మాణం ప్రమాణాలన్నింటినీ ఇక ముందు నుండి కార్పొరేట్‌ శక్తులు, మార్కెట్‌ వ్యవస్థ నిర్ణయించటంగా అర్థం చేసుకోవచ్చా? ఈ ప్రశ్నకు అవును అని సమాధానం చెప్పుకుంటే సమాజ వికాసానికి, మానవజాతి పురోగమనానికీ అత్యంతావశ్యకమైన విద్యాసముపార్జనకు మార్గనిర్దేశం చేసే విద్యావిధాన రూపకల్పనలో గానీ, లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించడంలో గానీ మేధావులకు, విద్యావేత్తలకు, ఉపాధ్యాయులకు అభ్యుదయకరపాత్ర నిర్వహించే అవకాశం లేకుండాపోయింది. మానవ నాగరికతా ప్రస్థాన చోదక శక్తి అయిన విద్యను ప్రపంచీకరణ శక్తులు తమ స్వార్థప్రయోజనాలకి
ఉపయోగించాలనుకోవటం ద్వారా దాని తాత్విక మూలాల్ని లక్ష్యాలనే సవాలు చేస్తున్నాయి'' (అనిల్‌ సద్గోపాల్‌, ప్రపంచీకరణ-భారతీయ విద్య, పుట.8)
సహజమైన, స్వేచ్ఛాపూరితమైన వాతావరణంలో మనిషి మనిషిగా ఎదగడానికి ఒక అవకాశం కల్పించేది విద్య అని విద్యాతత్వవేత్తల అభిప్రాయం. కానీ విద్యలో పెట్టుబడి ప్రవేశించిన తర్వాత అది తన సహజత్వాన్నీ, మానవీయ మూలాలను కోల్పోయింది. జీవితానికీ విద్యకూ మధ్యవున్న సంబంధం తెగిపోయింది. వారి అవసరాలకు అనుగుణంగా విద్యాప్రణాళిక మార్పుచేయబడింది. శాశ్వత విద్యాలక్ష్యాలు పుస్తకాలకే పరిమితమై తాత్కాలిక అవసరాలను తీర్చే కోర్సులు, డిప్లమోలు, సర్టిఫికేట్లకు గిరాకీ పెరిగింది. ఇందులో భాగంగానే కార్పొరేట్‌ గిరాకీని బట్టి కొత్తకోర్సు పుట్టుక రావడం, అవసరం తీరగానే ఆ కోర్సును మూసేయడం జరుగుతోంది. ఇప్పుడంతా విద్య పూర్తిగా మార్కెట్‌ డిమాండును బట్టి సరఫరా చేయబడుతున్న ఒక సరకు.
ఇప్పుడు విద్య కేవలం వ్యాపారం కాదు; మంచి లాభసాటి అయిన వ్యాపారం కూడా. అందుకే పారిశ్రామికవేత్తలు, రాజకీయనాయకులు సైతం పెద్ద సంఖ్యలో విద్యా కేంద్రాలు నెలకొల్పుతున్నారు. కొత్త కొత్త కోర్సులను అందంగా డిజైన్‌ చేసి ప్యాకేజీలు, ఆఫర్‌లు ఇస్తూ అంగట్లో సరుకులా అమ్ముతున్నారు. మార్కెట్‌లో పోటీ అనివార్యం. దానిని తట్టుకుని నిలబడడానికి, తమ సరుకులో నాణ్యతను ప్రచారం చేసుకోవడానికి చదువులో 'ర్యాంకు'ను తెరపైకి తెచ్చారు. దాంతో చదువొక ర్యాంకులాటైంది. ర్యాంకు కోసం జ్ఞానాన్ని సమాచారంగా మార్చారు. ఆ జ్ఞానాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా విడగొట్టారు. బట్టీపట్టడం, గుర్తుకు తెచ్చుకోవడమే చదువుకు గీటురాయిగా మార్చి వాటినే పరీక్షిస్తున్నారు. ఆ రాత పరీక్షలో మార్కులే విద్యకు ప్రమాణంగా పరిగణిస్తున్నారు.
ఈ కారణంగా విద్యార్థిలో సముచిత మనోవైఖరులు, సామాజికావగాహన, శాస్త్రీయ దృక్పథం, నిశిత పరిశీలన, ఊహాపరికల్పన, సైద్ధాంతిక అవగాహన వంటి సమున్నత విద్యాలక్ష్యాలు అంతా అక్కరకు రాని ఆదర్శాలుగానే పరిగణింపబడుతున్నాయి.
ఈ పర్యవసానంగా విద్యావిధానంలోనూ, విద్యాచర్యలోనూ అనేక విపరిణామాలు చోటు చేసుకున్నాయి. విద్య కార్పొ'రేట్‌' చదువుగా మారింది. అమానవీయత, హింస, అనారోగ్యకరమైన పోటీ విద్యావ్యవస్థలో ప్రవేశించాయి. దీనికంతటికీ ప్రత్యక్ష బాధితులు బాలలు. విద్యపేరుతో హింసకు గురికాబడుతున్న కోట్లాది బాలల తరపున తెలుగు కవిత్వం గొంతెత్తుతోంది.
బడి ఒక అందమైన పూలతోట. పిల్లలు వారు వారుగానే సహజంగా ఎదిగి వికసించే చోటు. సహజమైన, ఆహ్లాదకరమైన, స్వేచ్ఛాపూరిత వాతావరణంలో పిల్లలు పౌరులుగా ఎదిగే ప్రక్రియ అక్కడ మొదలౌతుంది. చదువు అందుకు దోహదపడుతుంది. ఒక మొక్క భూమిలో వేెళ్ళూనుకొని కొమ్మలుగా సాగి, పూలుగాపూసి, కాయలుగాకాసి భూమిపై నీడనిచ్చినంత సహజంగా ఒక బిడ్డ జీవిత ప్రస్థానానికి బడిలోనే తొలి అడుగుపడుతుంది.
కానీ మార్కెట్‌గా మారిపోయిన ఈ ప్రపంచంలో వారు అధికరేటుకు అమ్ముడుపోవడానికి ఒక పథకం ప్రకారం తయారుచేసుకున్న ప్రక్రియ పాఠశాల నుండే మొదలౌతుంది. ఇంగ్లీషు, మార్కులు, ర్యాంకులు, అభివ్యక్తి నైపుణ్యాలు (కమ్యూనికేటివ్‌ స్కిల్స్‌) అన్నీ కలగలిపి ఒక విద్యార్థిని డాక్టరుగా, సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఇంజనీర్‌గా, 'ఒక కార్పొరేట్‌ క్రీచర్‌'గా తీర్చిదిద్దే పని బడిలో వేసిన రోజు నుండే ప్రారంభమౌతుంది.
జీవిత లక్ష్యాలకనుగుణంగానే విద్యాలక్ష్యాలు కూడా మారుతాయి. ప్రపంచీకరణ నేపథ్యంలో జీవితలక్ష్యం మారింది. దాంతో విద్యాలక్ష్యమూ మారింది. బాల్యం ఆ మార్పుకు మూల్యం చెల్లించు కోవాల్సివస్తోంది. అదే అత్యంత విషాదం. పిల్లలు చదవాలి. ఎదగాలి. ఎదిగి ఏ అమెరికాకో, ఆస్ట్రేలియాకో కనీసం సింగపూర్‌కో ఎగిరివెళ్ళిపోవాలి అని తల్లిదండ్రుల ఆశలు ఆకాశాల్ని దాటుతున్నాయి. అవి పిల్లల బాల్యంపై మోయలేని బరువు వేసి వాళ్ళ జీవితాలను బోన్‌సాయ్‌ బతుకులుగా మార్చేస్తున్నాయి. ఈ విషయాన్నే ''బోన్‌సాయ్‌ బాల్యం'' కవితలో వేంపల్లి రెడ్డి నాగరాజు అధిక్షేపిస్తున్నారు.
''అందని ఆకాశానికి నిచ్చెనలేసి
ఆశల సౌధాలను నిర్మిస్తూ
మీ కలల బ్యాగుల్ని
వాళ్ళ భుజాలకి వేలాడదీస్తారు
మీ ఊహల్లో డాలర్ల వృక్షాలయ్యేందుకు
పసితనం క్లాస్‌రూంలో ఖైదీ అవుతుంది
మమతల ఎరువుతో ఆప్యాయతల పాదుల్లో
పెరగాల్సిన బాల్యం
ఉగ్గుపాల దశలోనే బొగ్గుపులుసు వాయువును పీలుస్తూ
మరుగుజ్జు వృక్షమవుతోంది''
బడిహింసకు సమాజ ఆమోదం వుండటం కూడా బాల్యానికి ఒక శాపంగా పరిణమించింది. ''దేవుడికైనా దెబ్బే గురువు'', ''బుద్ధి చెప్పువాడు గుద్దితే నేమయా'' వంటి సామెతలు, సూక్తులు పిల్లలపై హింసకు సమాజ ఆమోదాన్ని పెంచుతున్నాయి. దాంతో ''ఇప్పుడు దెబ్బలు తిని దారిలోకొచ్చి చదువుకుంటే రేప్పొద్దున వారి జీవితమే గదా బాగుపడేది'' అనే భావన ఎక్కువ తల్లిదండ్రులలో వుంది. అందుకే అమ్మానాన్నలే  స్వయంగా ''సార్‌ నాలుగు తగిలించండి, ఏం ఫరవాలేదు. ఎలాగైనా సరే మా వాడికి మంచి ర్యాంకు రావాలి'' అని పిల్లల్ని కొట్టడానికి ఉపాధ్యాయులకు భరోసా ఇస్తున్నారు. ఈ దృక్పథాన్ని ''బాల్యం కూల్చివేత'' కవితలో నాళేశ్వరం శంకరం ఇలా నిరసిస్తున్నారు.
''చేప పిల్లల్లాంటి పిల్లలమే
బడిలో మమ్మల్నీ చేపల చెరువులో వాటినీ
విడివిడిగా పెంచుతున్నా మా కన్నా అవే నయం
    ...    ...    ...    ...   
మేం స్కూలు బ్యాగులు మోయడానికే పుట్టాం
కొట్టని తల్లిదండ్రులు తిట్టని ఉపాధ్యాయులు               మాకైతేలేరుగదా
మా పెంపకమంతా మీ అధీనంలో ఉందనేగా
రోజూ తోలు బొమ్మల్లా ఆడమంటారు
    ...    ...    ...    ...   
మేమేమైనా వాయువుత్రులమా
సంజీవ పర్వతాన్ని మోపినట్టు ఈ మోత బ్యాగుల్ని          మోయడానికి
హృదయం గాలే విద్య ఉన్నా వొకటే ఊడినా వొకటే''
పుస్తకాల మోత, పాఠశాలలో కార్పొరేట్‌ పనిష్మెంట్లు భౌతికహింస అయితే, హోంవర్కులూ, పరీక్షలూ, ర్యాంకుల పోటీలు మానసిక ఒత్తిడి. ఈ తొక్కిడిలో పరుగెత్తాలి. ముందుండాలి. ప్రతి ఒక్కడూ తనకు పోటీనే. నిలకడ లేదు. విశ్రాంతి లేదు. పసి వయసులో చదువులో బిజీబిజీ. ఊపిరి సలపని పని. ఇందులో నుండి బయటపడే మార్గంలేదు. అమ్మా నాన్నా బంధువులూ అందరూ కనీస కనికరం లేక అందులోనే తోసేస్తున్నారు.
బిడ్డ కడుపున పడంగానే కాన్వెంటులో సీటు రిజర్వు చేస్తున్నారు. భూమిపై పడగానే 'డే కేర్‌ సెంటర్‌'లో పడేస్తున్నారు. ఈ ప్రపంచీకరణ కాటేయబడిన బాల్యం గూర్చి యం.వి.జె.భువనేశ్వరరావు ''కాటేయబడిన బాల్యం నీడన'' కవితలో ఇలా ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
''నాన్నా.....ఏంటిది?
ప్రత్యక్షంగా జీవన గమనంలోకి నెట్టేశావ్‌ నన్ను
పుడిమిపైకి వచ్చిన సంవత్సర కాలానికే
శిశుగృహంలో నన్నుంచి
అమ్మా నువ్వు సంపాదన కెళ్ళేవారు
అమ్మ పొత్తిళ్ళలో కాకుండా
ఆయా 'బొమ్మరిల్లు'లోనే పసిప్రాయం పూర్తయిపోయింది
ఉన్నత చదువుల భవనానికి
బలమైన పునాదులుండాలనీ
ఎ,బి,సి,డీల నుండే ఐఐటి లెక్కలు నేర్పించావ్‌
పగలంతా బడిలో
రాత్రయ్యే దాకా గుడి ప్రక్కనున్న ప్రత్యేక బడిలో
నన్ను నిర్భంధ విద్యార్థిగా చేసి
నాకు అమ్మఒడి చిరునామా
తెలీకుండా చేశావ్‌''
అమ్మలాలన, నాన్న భరోసా, తోడబుట్టిన వారి తోడి జీవితం, బంధువుల అభిమాన పిలుపులూ వేటికీ నోచుకోని జీవితం నేటి బాలలది. ఆ జీవితాన్ని వారికి లేకుండా చేస్తున్నది వారి చదువులే.
కాబట్టే హాస్టళ్ళో దింపి బిడ్డను విడిచిపోతుంటే బిడ్డ ఏడ్చే ఏడ్పులను తల్లిదండ్రులు విన్నా, నీ కోసమే నేనీపని చేస్తున్నాను, ఓర్చుకో అంటూ నిర్దాక్షిణ్యంగా వదిలివస్తున్నారు. చేయి విడిపించుకువెళ్తున్న నాన్నకై చూసే చూపును ఏ గురువూ గుర్తించడు. ఏ దేవుడూ కరుణించడు. ఆ చూపుల్లోని ఆర్తినీ, ఆ ఏడుపులోని నిస్సహాయతని కవి అర్థం చేసుకోగలడు. రామాచంద్రమౌళి ''చూపులు వెంటాడ్తున్నప్పుడు'' కవితలో అదే జరిగింది.
''అంగట్లో అమ్మిన ఆవును అప్పజెప్తున్నప్పుడు దీనమైన          చూపులు వెంటాడ్తాయి
భాష చాలదు దుఃఖం గంగై పొంగుతుంది
ఏం చేశాను... మౌనంగానే కదా తలవంచుకుని నడుస్తూ          వెళ్ళిపోయాను
పాపను రెసిడెన్షియల్‌ హాస్టల్‌లో చేర్పించినప్పుడు
అప్పగించి వస్తూంటే మళ్ళీ అవే చూపులు
నాన్నా! నన్ను చదువు పేరుతో యిక్కడ బంధించడం          అవసరమా?
నేను ఇంజనీర్నో, డాక్టర్నో ఎందుక్కావాలి?
నేనొక ఉత్తమ మనిషినౌతా! అని గర్జించి ఏడుస్తూ   అడిగిన ప్రశ్న''
ఇందులో ఆ తండ్రి ఎందుకు బిడ్డనలా నిర్దాక్షిణ్యంగా వదిలివెళ్తున్నాడు? ఉత్తమ మనిషినౌతానంటే ఎందుకు పట్టించుకోవడం లేదు?. కారణం మార్కెట్‌ మనస్తత్వం.
ఉత్తమ మనిషి మార్కెట్‌కు అవసరం లేదు. మార్కెట్‌కు నైపుణ్యాలున్న మనిషి కావాలి. అతడెలాంటి వాడైనా సరే. అంతేకాదు మమతలకు, అనురాగాలకు దూరమైతేనే నైపుణ్యాలు సంపాదించుకుంటారని మార్కెట్టు వర్గాల అంచనా.
ఈ నైపుణ్యాల సంపాదన కోసం ఏ ప్రేమానూరాగాలూ లేని హాస్టళ్ళు వెలిశాయి. అందులోని వ్యధాభరిత బాల్య జీవితాన్ని 'చదువుల జైళ్ళు' కవితలో వఝల శివకుమార్‌ ఇలా మనకళ్ళ ముందుంచుతున్నారు.
''డార్మెట్రీ అంతా
కలలు అంటుకున్న కమురు వాసన
...    ...    ...    ...   
బోనులోంచి మరో బోనులోకి
మారుతున్న బతుకులో
స్వేచ్ఛ అర్థం దొరకని పదమౌతుంది
అమ్మ లాలనలకి
నాన్న ఆలనలకి
దూరంగా ఎదుగుతున్న
వాళ్ళ ఆప్యాయత
అనుభవంలోకి రాని
అనుభూతిగా మిగిలిపోతుంది
...    ...    ...    ...   
మభ్యపెట్టి మమతలకి దూరం చేస్తున్న
చదువుల జైళ్ళు
పచ్చదనాలు కోల్పోతున్న
పసితనాల పచ్చిక బయళ్ళు''
పిల్లవాడికి ఏ కళా లేకపోయినా ఫరవాలేదు. డబ్బు సంపాదించే కళ మాత్రం పుష్కలంగా వుండాలి. అందుకోసం ఏ కోర్సు చదవాలి? ఏ కార్పొరేట్‌ కాలేజ్‌లో చేరాలి? అక్కడ ప్యాకేజీలేమిటి? పెట్టుబడి ఎంత? ఆపై ప్లేస్‌మెంటులో జీతం ప్యాకేజ్‌ ఎంత? పెట్టుబడికి తగ్గలాభం వస్తోందా? లేదా? ఇవే ప్రశ్నలు. వీటికి సంతృప్తికర సమాధానాలు దొరికే కోర్సులో, కాలేజీలో ప్రవేశం. అంతా చిట్టాపద్దుల వ్యవహారం. పక్కా వ్యాపారం.
''చదువులోని వెలుగుదారుల్ని తెరవాల్సిన
చదువు పుస్తకం నిండా రూపాయలకట్టలక్కట్టలు''
అంటూ 'కొత్తపంట' కవితలో విద్యలోని వ్యాపారాన్ని జూకంటి జగన్నాథం ఎత్తి జూపారు.  
విద్య వ్యాపారం కావడంతో విద్యార్థి-విద్య, విద్యార్థి - ఉపాధ్యాయుల మధ్య మానవీయ సంబంధాల స్థానంలో వ్యాపార సంబంధాలు నెలకొన్నాయి. చదువుతో మంచి జీవితాన్ని, విజ్ఞానాన్ని కాకుండా రూపాయలను కలగంటున్నారు. చదువుపేరుతో జరిగే ఈ వ్యాపారంలో బలిపశువు విద్యార్థే. ఆడుతూ పాడుతూ హాయిగా చదువుకోవాల్సిన వయస్సులో ఐ.ఐ.టి లతో, ఐ.ఐ.ఎం లతో ఎంసెట్‌ లతో గెలుపు కోసం యుద్ధం. ర్యాంకుల కోసం ఊపిరి సలపని పోరాటం. ఆ యుద్ధంలో విద్యార్థుల హాహాకారాలను అదే కవితలో జూకంటి వినిపిస్తున్నారు.
''ఏ రెసిడెన్షియల్‌ పాఠశాల దగ్గర
సెలవు ములాఖత్‌ చూసినా
జరిగిన ఘోర రైలు ప్రమాదం
హాహాకారాలు మిన్నుముడుతుంటాయి
పిల్లల కన్నీళ్ళతో దేశం తగలబడిపోతుంది''
బాధాకరమైన విషయమేమిటంటే ఆ హాహాకారాలు విన్న అమ్మానాన్నలు, గురువులూ ఇవన్నీ చదువు విషయంలో మామూలే, తప్పదన్నట్టు వ్యవహరించడం.
1959లో ఐక్యరాజ్యసమితి బాలల హక్కుల ప్రకటన (ణవషశ్రీaతీa్‌ఱశీఅ శీట తీఱస్త్రష్ట్ర్‌ర శీట ్‌ష్ట్రవ జష్ట్రఱశ్రీస) చేసింది. 1989 నవంబరు 20న ఐక్యరాజ్యసమితి ''బాలల హక్కుల ఒడంబడిక'' (జశీఅఙవఅ్‌ఱశీఅ శీఅ ్‌ష్ట్రవ తీఱస్త్రష్ట్ర్‌ర శీట ్‌ష్ట్రవ జష్ట్రఱశ్రీస)లో భారతదేశం కూడా సంతకం చేసింది. అయినా బాలల హక్కులు అన్ని విధాలా హరించబడుతూనే వున్నాయి. బాలకార్మిక వ్యవస్థలో బడి బయటి పిల్లలూ, విద్యాహింసతో బడిపిల్లలూ హింసింపబడుతూనే వున్నారు. ఈ హింసకు కారణాన్ని ''చదువు-సరకు'' కవితలో లలితా భీమయ్య తెలియజేస్తున్నారు.
''అక్షరం అంగడి సరుకైనప్పుడు
అమ్మానాన్నల ఆకాంక్షల కోసం
పిల్లల ఆశల పత్రహరితాన్ని హరిస్తూ
వాళ్ళ స్వేచ్ఛా ప్రపంచంలో
మన ఆశల పిరమిడ్లు నిర్మించడం నేరం
పసిపాపల బాల్యాన్ని గోడల మధ్య బంధించి
ఆత్మీయత అనురాగాల్ని తాకట్టుపెట్టి
అందని ద్రాక్షలకోసం అర్రుల చాస్తున్నాం
కళ్ళముందే పసితనాన్ని ఘనీభవింపజేసే
కార్పొరేట్‌ కాలేజీ గేట్లకు ఉరితీసి
రేపటి స్వప్నాన్ని వీక్షిస్తూ
వారి ప్రాథమిక హక్కుల్ని అణచివేస్తున్నా''
''కాన్సంట్రేషన్‌ క్యాంపు''ల్లాంటివి కార్పొరేట్‌ కాలేజీలు, వాటి హాస్టళ్ళు. వాటిలో విద్యార్థులు మమతానురాగాలకు దూరమై మానసిక ఒత్తిడికి, ఆందోళనకు గురౌతున్నారు. వీటికి కాస్తంత ఓదార్పు, సాంత్వనం దొరక్క, శారీరక అలసటకు కొంచెం విశ్రాంతి లేక బాల్యం అల్లాడుతోంది. ఈ బాల్యంతో తయారయ్యే భారతాన్ని మనం తేలికగానే ఊహించుకోవచ్చు.
యల్‌.కె.జీ లో చేరింది మొదలు అందరూ అడిగే ప్రశ్న ఒక్కటే ''క్లాస్‌లో నీ ర్యాంకెంత?'' మానవ సహజమైన మేథకు కృత్రిమ ర్యాంకుల లక్ష్యం నిర్దేశించి పిల్లలను తరుముతున్నారు. అమ్మానాన్నల స్టేటస్‌కు పిల్లల ర్యాంకులొక చిహ్నం. అన్నింటా మావాడే ముందుండాలి. అందుకోసం వాడేమైనా ఫరవాలేదు అనుకోవడంతో అందరిలోనూ పక్కవారితో పోలికలు, న్యూనతలు, ఆధిక్యతలు కమ్ముకున్నాయి. మన బిడ్డకెన్ని మార్కులన్న సంగతి అవసరంలేదు. మిగతా వారికంటే మనవాడికెన్ని తక్కువ? ఎన్ని ఎక్కువ? అన్నదే ప్రశ్న. ఈ భావననే ''మోడ్రన్‌ మదర్‌'' కవితలో హరిహల్వ అనిల్‌ కుమార్‌ ఇలా అధిక్షేపిస్తున్నారు.
''తప్పినా బావుండేది ఈ వెధవ
బొత్తిగా తొంబై నాలుగుశాతం
తెచ్చాడు చేతగాక అంది ఏడుస్తూ
చూడండా సుబ్బారావుగారి అమ్మాయిని
తెచ్చింది మరి అయిదు మార్కులు ఎక్కువగా
ఎలా తల ఎత్తుకు తిరిగేది
ఎలా ఈ బాధను దిగమ్రింగేది
భరించలేని ఈ విషాదం
మరణమే ఇక శరణ్యం అంటోంది''
ఇలా చదువులు పెద్దల పరువు ప్రతిష్ఠలకు చిహ్నంగా మారిపోయాయి. దాంతో పిల్లల జీవితంలోకి చదువు బలవంతంగానైనా కూరబడుతోంది. ఆ చదువంతా ఐ.ఐ.టి. మెడిసిన్‌, ర్యాంకులు, కంప్యూటర్‌, ఇంటర్‌ నెట్‌ ప్యాకేజీలతో నిండిపోయింది.
ఇవన్నీ ఇంట్లో వుండి చదువుకుంటే పొందలేడు కాబట్టి నగరంలోని హాస్టళ్ళలో వేస్తున్నారు. అక్కడ లాలించే అమ్మానాన్నలు, మార్గం చూపే గురువులు, ఓదార్చే స్నేహితులు, అలరించే ఆటపాటలు, సందడి చేసే సరదాలు, ఆనందాలు ఏమీ లేవు. ఉన్నదంతా గైడ్లు, కంప్యూటర్‌లు, ఇంటర్నెట్‌, బ్లాగ్స్‌, సెల్‌ఫోన్‌, ఐపాడ్‌, టాబ్స్‌, అంతా వస్తుజాలమే. మానవాంశ శూన్యం. ఈ పరిస్థితిని రామాచంద్రమౌళి ''చెత్త ఊడుస్తున్న ఆమె'' కవితలో దృశ్యమానం చేస్తున్నారు.
''ఐ.ఐ.టీలు, పుస్తకాలు, ఇంటర్నెట్‌ బ్లాగ్స్‌
కంప్యూటర్‌ తెరపై ధారలు ధారలుగా చిక్కని కన్నీళ్ళు
అక్షరాలు అలుక్కుపోతున్నాయి. పిడికెడు నిద్రకావాలి
నిద్ర మాత్రలను మోస్తున్న సీసాలు దొర్లుతూ దొర్లుతూ
తాండవిస్తున్న లోలకం''
ఈ కార్పొరేటు కళాశాలలు, హాస్టళ్ళు విద్యార్థి జీవితంలో న్యూనతనూ, నిరాసక్తతనూ, యాంత్రికతనూ నింపుతున్నాయి. చదువుకోసమే అమ్మానాన్నలు ఇంటి నుండి పంపేశారు. ఇక్కడ కేవలం చదువు మాత్రమే చెబుతున్నారు. ప్రతిక్షణం పోటీలోకి నెడుతున్నారు. ఉదయం 4 గంటల నుండీ రాత్రి 12 గంటల వరకూ కేవలం పాఠాలు వినడం, బట్టీ పట్టటం, పరీక్ష రాయడం, ర్యాంకు చూసుకోవడం అంతే. చదువంతా ఒక యుద్ధం. బడి ఒక యుద్ధరంగం.
ఈ విద్యా యుద్ధంలో చిక్కుకున్న ఓ విద్యార్థి యొక్క ఆవేదనను 'కెరటం' అనే కవి ఇలా మన ముందుంచుతున్నాడు.
''అమ్మా మేం బతికే ఉన్నాం
యుద్ధరంగంలో-శత్రువు పర్యవేక్షణలో...
తమ్ముడూ! ఇక్కడ వీళ్ళూ
చదవడం కోసమే తినమంటున్నారు
చదవడం కోసమే బతకమంటున్నారు
చదవకపోతే చావమంటున్నారు
నాకు భయం వేస్తుందిరా!
ఇక్కడంతా నిశ్శబ్దం!
శ్మశాన నిశ్శబ్దం!!
శవాలు పుస్తకాలు పట్టుకొని తిరుగుతున్నట్టు
శవాలు మాట్లాడుకుంటున్నట్టు
శవాలు పాఠాలు చెపుతున్నట్టు''
యుద్ధం మిగిల్చేది చావును, శ్మశానాన్నే. శ్మశానం లాంటి బడిలో ఉపాధ్యాయులు కూడా శవప్రాయులుగా పాఠాలు చెబుతుంటారు. పాఠం చెప్పడం మనసుకు సంబంధించిన అంశం. విద్యార్థి ఉపాధ్యాయుల మధ్య మానవీయ సంబంధాలున్నప్పకుడు మాత్రమే పాఠం జీవంతో విద్యార్థుల జీవితాల్లో ప్రవేశిస్తుంది. కాని ఇక్కడదేమీ వుండదు.
ఉపాధ్యాయులకు విద్యార్థుల పేర్లు కూడా వారికి తెలియవు. కేవలం వారు సమాచారాన్ని చేరవేసే యంత్రాలు మాత్రమే.
దీని వల్ల విద్యార్థి పూర్తిగా ఒంటరివాడవుతాడు. ఒత్తిడి లోనూ, గందరగోళం లోనూ, ఘర్షణ లోనూ అమ్మానాన్నల, గురువుల ఆత్మీయ స్పర్శ, ఊరడింపు, సలహా, ధైర్యం అతడికి అందదు. అంతిమంగా విద్యార్థి నాకెవ్వరూ లేరు అనే భావంతో ఆత్మహత్య చేసుకుంటున్నాడు.
చదువులు మార్కెటింగ్‌ చేయబడుతున్నప్పడు అక్కడ అనివార్యంగా పోటీ నెలకొంటుంది. నిలదొక్కుకోవడమా? నిష్క్రమించడమా? అన్న జీవన్మరణ సమస్యగా చదువు మారిపోయింది. దాంతో పిల్లలపై విపరీతమైన ఒత్తిడి ఏర్పడుతుంది. తన చదువుపైనే కుటుంబ గౌరవం ఆధారపడి వున్నట్లు, దానిని కాపాడలేకపోతే తనకు బతికే అర్హత లేనట్లు విద్యార్థి అనుకుంటాడు. అంతేకాదు, ఇప్పుడు దిగువ మధ్య తరగతి కుటుంబాలవారు సైతం సంపన్నులతో పోటీపడుతూ, స్తోమత లేకున్నా కూడా నగరాల్లో ఖరీదైన కోర్సుల్లో, కాలేజీల్లో పిల్లల్ని చేర్చుతున్నారు. ఇందుకోసం లక్షల అప్పులు చేస్తున్నారు. పిల్లల చదువుకోసం ఏకంగా కుటుంబాన్నే ఒడ్డుతున్నారు. ఇదంతా పిల్లలపై విపరీతమైన ఒత్తిడి పెంచుతోంది. సత్తాలేకున్నా సరే పరుగెత్తాల్సివస్తోంది. వెనుకబడిన విద్యార్థుల గుండెల్లో ఊపిరాడని ఉక్కపోత, అలసట, గెలవలేనేమోననే న్యూనత. అమ్మానాన్నల కలల్ని నెరవేర్చలేని అశక్తత, నిస్సహాయత, చివరకు ఓడిపోతున్నామనే దిగులుతో ఆత్మహత్య. ''బతుకే కళ'' అనే కవితలో దర్భశయనం శ్రీనివాసాచార్య ఈ విద్యాహత్యల వెనుక కారణాన్ని కవిత్వీకరిస్తున్నారు.
''ఊళ్లో కాలేజ్‌ హాస్టళ్ళో
కుర్రాడొకడు ఉరిపోసుకున్నాడు
మిత్రుడితో అన్నాను
చదువు బతికించాలి కదా!
ఎలా చంపుతుంది అనీ''
నిజమే జీవితానికి కొత్త రంగుల్ని అద్దాల్సిన చదువు మరణ శాసనాల్నెందుకు రాస్తోంది. చంపింది ఎవరు? సమాధానం అదే కవితలో దర్భశయనం శ్రీనివాసాచార్య ఇలా పేర్కొంటున్నాడు.
''చదువులో అర్థంలేని పోటీ చంపింది
పోటీలో ఇమడలేక అతను బలి అని
పోటీల తొక్కిళ్ళలో
ఊపిరి కోల్పోతున్న అన్ని సున్నితత్వాల
నిశ్శబ్ద నిష్క్రమణ ఇదే!''
చంపింది చదువుకాదు. చదువులోని పోటీ. మరి పోటీ ఎందుకు చంపింది? మార్కెట్‌కు కావాల్సిన మానవ సరుకును ఏరుకునేందుకు.
ఈ దృగ్విషయాల్ని మామూలు మనిషి చదువుకు సంబంధించి సహజమైన అంశంగా పరిగణిస్తాడు. కానీ కవి హృదయం కలిగినవాడు అందులోని ఆంతర్యాన్నీ కుట్రనూ పసిగడతాడు. బయటపెడతాడు. కుట్రను బయటపెట్టేవాడు కవి. అంతేకాదు స్నేహితుడిలా భుజంపై చేయి వేసి మనలోని మానవత్వాన్ని తట్టిలేపుతాడు. మార్గం చూపుతాడు.
''భాష చాలుతుందా అనుభూతి చెప్పడానికి
అరే! వ్యక్తి అంటేనే ఒక జీవితకాల వ్యక్తీకరణ కాదా!
చూపులు వెంటాడ్తాయి
అమ్మిన ఆవువి హాస్టల్లో చేర్పించిన బిడ్డవి
తప్పులు చేస్తావు మనిషివి కదా!
'యు' టర్న్‌ ఉన్నదందుకే పునర్‌...పునరాలోచన''
ఇది 'చూపులు వెంటాడ్తాయి' కవితలో రామాచంద్రమౌళి రేకెత్తించే చైతన్యం, చూపించే మార్గం.
జీవితమంటే జీవితమే. దానితో చదువు, డబ్బు, హోదా ఏవీ సమానం కాదు. జీవితంలో దేనికీ పోలికా లేదు. జీవితాన్ని, జీవించడాన్ని నేర్పే విద్యను ప్రపంచీకరణకు అప్పగిస్తే ''దెయ్యం చేతికి బిడ్డనిచ్చినట్టే''. విద్య జీవితమంత విశాలమైనది. జీవితమంత లోతైనది. విద్యలో వాణిజ్య విలువలు కూరబడితే అది మానవతా పరిమళాన్ని కోల్పోతుంది. చివరకు మనిషి మనిషిగా పతనమౌతాడు. ఆఖరుకు తనే ఒక సరుకుగా మారిపోతాడు. మనిషిగా పుట్టిన బిడ్డను సరుకుగా మార్చుకుంటామో, ఉన్నత మానవుడిగా ఎదగడానికి కావాల్సిన స్వేచ్ఛను, వాతావరణాన్నే కల్పిస్తాయో నిర్ణయించుకోవాల్సింది తల్లిదండ్రులే. ఈ దిశగా వారిని విద్యావేత్తలు, సామాజికవేత్తలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, ప్రభుత్వం చైతన్య పరచాల్సివుంది. ఇప్పుడు చూస్తున్న సామాజిక అసహనానికీ, హింసకూ, విశృంఖలత్వానికీ మూలాలు ఇంట్లోనూ, బడిలోనూ వున్నాయని అందరూ గుర్తించాలి. ఇంతదూరం ఒక మార్గంలో ప్రయాణించాం. పెడత్రోవన పయనిస్తున్నట్లు గుర్తించాం. రామచంద్రమౌళి అన్నట్లు 'యు టర్న్‌ ఉన్నదందుకే పునరాలోచన'. ఆలోచన వస్తే ఆచరణా మొదలౌతుంది. ఆచరణే జీవితం.