ఒక సజీవ దృశ్య కావ్యం

విశ్లేషణ

- మందరపు హైమవతి - 9441062732

     జీవితంలో అన్నిదారులు మూసుకు పోయినప్పుడు కూడా ఒక దారి మాత్రం తెరిచే వుంటుంది. ఆ దారిలో పయనించి బ్రతుకునొక విజయపతాకంగా ఎగరవేయడమే మానవలక్ష్యం. ఈ ఆశావహ దృక్పథమే మల్లేశం కథకు మూలసూత్రం చేనేత కార్మికుల కుటుంబాల్లో వెలుగులు నింపిన ఆసు యంత్రాన్ని కనిపెట్టిన చింతకింది మల్లేశం జీవిత కథే మల్లేశం చలనచిత్ర కథాంశం.

మల్లేశంది చేనేత కుటుంబం. తెల్లవారిన దగ్గర నుంచి బట్టలు నేయడమే వారి కులవృత్తి. ఆసుపోసేటప్పుడు దారాన్ని చేత్తో తిప్పుతుండాలి. పొద్దున లేచిన దగ్గర నుంచి, రాత్రి నిద్రపోయేవరకు ఈ పని చేయడంతో వాళ్ళమ్మ తరచు భుజంనొప్పితో బాధపడుతూ ఉండేది. మల్లేశం అమ్మేకాదు చేనేత కుటుంబాల్లో స్త్రీలందరి బాధాకర పరిస్థితి ఇదే.

మల్లేశం చిన్నప్పుడు బళ్ళో చదువుకుంటున్నపుడే తల్లి బాధ చూడలేక ''అమ్మా! నేను పెద్దయ్యాక నీకోసం ఆసుయంత్రాన్ని తయారుచేస్తాను. నీ కష్టాలు తీరుస్తా'' నంటాడు. అప్పుడు వాళ్ళమ్మ ''ఇప్పుడు ఇలాగే అంటావు పెద్దయ్యాక పెళ్ళి చేసికొన్నాక ఈ అమ్మను మరిచిపోయి పెళ్ళాం కొంగుపట్టుకొని తిరుగుతావు'' అని అంటుంది. కాదని చెప్తూ నీ కష్టాన్ని గట్టెక్కిస్తాను అని గట్టిగా చెప్తాడు.

తండ్రి తానొక్కడే బతుకు బండి లాగలేక చిన్నప్పుడే కొడుకు మల్లేశం చదువు మానిపిస్తాడు. తన బళ్ళో చదివే విద్యార్థి బడి మానేసాడని తెలిసి మాస్టారు మల్లేశం ఇంటికి వెళ్ళి మల్లేశాన్ని బడికి పంపించమని అడుగుతాడు. తండ్రి నిర్ద్వంద్వంగా మల్లేశాన్ని బడికి పంపిస్తే నోట్లోకి మెతుకులు పోవడం కష్టమని చెప్తాడు. చివరకు మాస్టారు మల్లేశానికి ఒక నిఘంటువు ఇస్తాడు. ఏదైనా మాటకు  అర్థం తెలియకపోతే దీనిలో చూసుకోవచ్చు అని చెప్తాడు.

అప్పటినుంచీ మగ్గం పనిచేస్తూ, ఆసుయంత్రం తయారుచేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. మల్లేశం కుటుంబం ఆర్థికంగా వెనకబడిన కుటుంబం. యంత్రం తయారుచేయడానికి అవసరమైనన్ని డబ్బులు కూడా వుండవు. ఒకసారి కోపం వచ్చి యంత్రం తయారు చేయడానికి వాడిన ఇనప వస్తువులను అమ్మేస్తాడు. ఒకసారి పూర్తిఅయింది అని నిశ్చింతగా వుండే సమయంలో మోటారు కాలిపోతుంది. డబ్బులకోసం అప్పులు చేస్తాడు. అప్పుల వాళ్ళు ఇంటిమీదకి వచ్చి బాకీ తీర్చమని అడుగుతారు. తండ్రి వారి మాటలు విని ''ఛీ ఈ యంత్రమే దరిద్రపుది. ఇది ఇంట్లో

ఉన్నప్పటినుంచి శనిపట్టుకొంది'' అని ఆ యంత్రాన్ని కాల్చేస్తాడు. మల్లేశం మంటల్లో కాలిపోతున్న ఆ యంత్రాన్ని మంటల్లోనుంచి బయటకు తీసుకురావాలని ప్రయత్నిస్తాడు కానీ ఆ ప్రయత్నం విఫలమౌతుంది. తన స్నేహితులు, ఊళ్ళో వాళ్ళు అందరూ యంత్రాన్ని తయారుచేయడంలో విఫలమయ్యాడని ఎగతాళి చేస్తారు. ఐనా సరే తన ప్రయత్నాన్ని మానడు. మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాడు. చివరకు విజయం సాధిస్తాడు. మల్లేశంతోపాటు ప్రేక్షకులు ఆనందిస్తారు.

ఈ సినిమాలో మనసును కదిలించే దృశ్యాలు ఎన్నో

ఉన్నాయి తండ్రి మల్లేశం చెక్కతో చేసిన యంత్రాన్ని కాల్చేస్తాడు. ఆ మంటలనుండి తను కష్టపడి తయారుచేసిన యంత్రాన్ని కాపాడుకోవడానికి పరుగెత్తుతాడు. తల్లి, భార్య బలవంతంగా ఆపుతారు. ఆ యంత్రం కాలిపోతుంటే చూడలేకపోతాడు పిచ్చెక్కిపోతాడు, ఏడుస్తాడు. చివరకు ఆ రోజు రాత్రి ఆ బాధ తట్టుకోలేక ఇంట్లో నుంచి బయటకు ఊరికి దూరంగా వెళ్ళిపోతాడు. ఆత్మహత్య చేసికోవాలనుకొంటాడు కానీ ఆ సమయంలో తల్లి చెప్పిన మాటలు ''జీవితంలో అన్ని దారులు మూసుకుపోతాయి కానీ ఒక దారి తెరచుకొని ఉంటుంది'' గుర్తుకు వస్తాయి. ఇక అప్పుడు లేచి ఇంటికి వస్తాడు.

ఒకానొక సందర్భంలో యంత్రం తయారుచేయడానికి డబ్బులు అవసరం వస్తాయి. ఎవర్ని అడిగినా మొండిచెయ్యి చూపిస్తారు. చివరకు వాళ్ళ వూళ్ళో వున్న ధనవంతుణ్ణి డబ్బు అప్పిమ్మని అడుగుతాడు. దానికి ''చిన్నప్పుడు నువ్వు నన్ను ఆటల్లో ఓడించావు ఇప్పుడు తప్పయిందని చెప్పి నా కాళ్ళు మొక్కు'' అంటాడు. ఆ మాటలకు కోపం వచ్చి అక్కణ్ణుంచి బయటకు వచ్చేస్తాడు మల్లేశం.

ఒక రూపాయి వస్తుందంటే ఎన్ని పనులైనా, ఎలాంటి నీచమైన పనులైనా చేస్తారు చాలామంది. కానీ ఇక్కడ నాయకుడు మాత్రం తన ఆత్మగౌరవానికి భంగం కలిగించే పనులు చేయకుండా అసలైన ధీరోదాత్త నాయకుడు అనిపిస్తాడు.

మల్లేశం వాళ్ళది సమిష్టి కుటుంబం. తన పెళ్ళయ్యాక తల్లిదండ్రుల ఇంట్లోనే వుంటాడు. పెళ్ళయిన కొత్తలో భార్యను తన వీపుమీద ఎక్కించుకొని ఇంట్లో తిరుగుతుంటాడు. తండ్రి రాగానే సిగ్గుపడి దించేస్తాడు. భార్యాభర్తలైనా వెగటు శృంగారం చూపించడు దర్శకుడు. భర్తకు భార్యపట్ల ఉన్న ఇష్టాన్ని, ప్రేమని ఆ దృశ్యంలో అత్యంత సహజంగా ఆవిష్కరిస్తాడు. మరో ముఖ్యమైన ఘట్టం మల్లేశం భార్య గర్భవతి అవుతుంది. డాక్టర్లు ఆమెను ఏ పని  చేయకుండా విశ్రాంతి తీసుకొమ్మంటారు. మల్లేశం అన్ని పనులు చేస్తాడు. భార్యను కంటికి రెప్పలా కాపాడుకొంటాడు.

ఆ సమయంలో భార్యకు చపాతీలు చేసి పెడతాడు. చపాతీని హృదయం ఆకారంలో చేసిపెడతాడు. దానికి భార్య చాలా సంతోషిస్తుంది. కష్టమైన ఆకృతిలో ఇంకోటి చేయమంటే నెమలి ఆకారంలో మరో చపాతీ చేసి ఇస్తాడు. భలే కొత్తగా వుంటుంది ఈ దృశ్యం.

ఒకరోజు సాయంత్రం మల్లేశం ఇంటికి రాగానే భార్య తమ కుటుంబంలోకి మరొకరు రాబోతున్నారని చెప్పే సందర్భంలో కంచంలో రెండు కళ్ళు, ముక్కు, నోరు వేసి చూపిస్తుంది. దాన్ని అర్థం చేసికొని ఆనందంతో పరవశిస్తాడు మల్లేశం. తమ మధ్యకి ఒక పిల్లో, పిల్లాడో రాబోతున్నారనే విషయాన్ని ఇంత కళాత్మకంగా చెప్పడం ఇటీవల సినిమాల్లో మనం ఎక్కడా చూడలేదు.

మల్లేశం కష్టపడి యంత్రాన్ని కనిపెడతాడు. ఊరందరు వచ్చి చూస్తారు, మెచ్చుకొంటారు తల్లి వచ్చి చూస్తుంది, తండ్రి మాత్రం రాడు. మల్లేశం వెళ్ళి తండ్రిని పిలుస్తాడు. ఐనా చూడటానికి బయటకు అడుగువెయ్యడు, ఏడుస్తాడు. అప్పుడు మల్లేశం తండ్రి భుజంమీద చెయ్యేసి, తను వెంటబెట్టుకొని తీసుకువచ్చి చూపిస్తాడు. ఇక్కడ తండ్రీ కొడుకుల అనుబంధాన్ని సహజ సుందరంగా చిత్రీకరిస్తాడు. ఒకప్పుడు కొడుకు తయారుచేసిన యంత్రాన్ని కాల్చేశాను కదా! ఏ ముఖం పెట్టుకొని చూడను అనేది తండ్రి మనసులో సందేహం. కొడుకు తన ప్రవర్తనతో తండ్రిలో ఆ భావాన్ని తొలగిస్తాడు.

యంత్రం తయారుచేయడానికి భర్త తన నగలు అడిగితే మొదటిసారి ఇవ్వనన్న భార్య రెండవసారి మొత్తం నగలు మూటకట్టి ఇస్తుంది. యంత్రం తయారు చేస్తున్నపుడు దారం ఒకవైపే తిరుగుతుంటే అలా కాదు ఇలా అని చెప్తుంది. డబ్బు సంపాదించే ప్రయత్నంలో భర్త పూలమ్మడంలో విఫలమైతే పూలు ఎలా అమ్మాలో వివరించి చెప్తుంది. భర్త తనకు హృదయం ఆకారంలో చపాతీ చేసిచ్చినపుడు'' మీ మనసులో యంత్రంతోపాటు నాకు కూడ స్థలం ఉందన్నమాట'' అని అంటుంది.

పెళ్ళికాకముందే మల్లేశం పద్మను చూచి ఇష్టపడడం, కట్నం లేకుండా పెళ్లాడడం అతని ఉదాత్తతను తెలియచేస్తుంది. పుట్టింటివాళ్ళు తన భర్తను అవమానించినపుడు అక్కడ ఉండకుండా భర్తతో వచ్చేయ్యడం, భార్యా భర్తలంటే ఒకరికోసం ఒకరు బ్రతకడం ఒకరి కష్టసుఖాల్లో మరొకరు తోడు నీడగా వుండడం అనే దాన్ని తెలియపరచారు.

సినిమా అంతా సహజంగా మన పక్కింట్లో వుంటున్న ఒక చేనేత కుటుంబాన్ని చూస్తున్నట్లే ఉంటుంది ఎక్కడా ఖరీదైన సెట్టింగులు, అనవసర అలంకరణలు ఉండవు.

సినిమా మొదట్లోనే 1984 అని సంవత్సరం వేస్తారు. అప్పటి పిల్లల ఆటలు అన్నీ చూపిస్తారు. గోళీపాటలు, ఇసుకలో గాజు ఆటలు, వాగుల్లో ఈత కొట్టడాలు అన్నీ అద్భుత దృశ్యాలే ఒకటి రెండు చోట్ల తప్ప ఇంగ్లీషు మాటలు వినబడవు.

సోదె చెప్పడం, తోలుబొమ్మలాటలో భావన ఋషి గురించి చెప్పడం, తెలంగాణా జానపద కళల్ని సందర్భానుసారంగా చూపించడం చాలా బాగుంటుంది.

అప్పటి చేనేత పనివారి ఇళ్ళు, ఆ పరిసరాలు అన్నిటినీ దర్శకుడు సహజసుందరంగా చిత్రీకరించాడు. 5,6 తరగతులే చదివినా ఆసుయంత్రం తయారుచేసిన మల్లేశం ఒకసారి యంత్రం ఆగిపోయినపుడు దాన్ని ఎలాగా ముందుకు తీసుకెళ్ళాలో అర్థంగాక ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీకి వెళ్తాడు. అక్కడొక విద్యార్థినిని అడుగుతాడు. ''మేము పరీక్షల కోసం చదువుతాము అంతేగాని మాకేవిధమైన జ్ఞానం లేదని చెప్తుంది. కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌ దగ్గరకు వెళ్ళి తను వేసిన ప్లాను చూపిస్తాడు. ఇలా తయారు చేయడం కష్టమంటాడు. కుర్చీలో నుంచి లేచి వచ్చి మల్లేశాన్ని అభినందిస్తాడు. చివరిలో అసలు చింతకింది మల్లేశంతో మాట్లాడించడం బాగుంటుంది.

ఈ సినిమాలో మల్లేశం వ్యక్తిత్వం గొప్పది. చిన్నప్పటినుంచీ అతనికి తల్లంటే అభిమానం. తల్లికి భుజంనొప్పి వచ్చిందని, దాన్ని తగ్గించాలని, అందుకు యంత్రాన్ని కనుక్కోవాలని అప్పుడే అనుకొంటాడు. ఆసుయంత్రం తయారుచేయడంలో ఎన్ని ఆటంకాలు వచ్చినా, ఆ సంకల్పం మానుకోడు. ఎన్ని విఘ్నాలు వచ్చినా వాటితో పోరాడి పని సాధించేవారే ధీరులని భర్తృహరి సుభాషితాల్లో చెప్తాడు. అలాటి ధీరుడు మల్లేశం. ఒక సందర్భంలో మల్లేశం తయారుచేసిన యంత్రం సరిగ్గా పనిచేయడంలేదని ఊళ్ళో వాళ్ళందరూ ఎగతాళి చేస్తారు. ఇంట్లో వాళ్ళు కూడా ఆ యంత్రం జోలికి వెళ్ళద్దు అని చెప్తారు. కానీ మల్లేశానికి

కళ్ళుమూసినా, కళ్ళు తెరచినా ఆ యంత్రం గురించి ఆలోచనలే. ఒకసారి భార్యతో అంటాడు. ''దీని గురించి ఆలోచించకూడదు అని అనుకొంటాను కానీ నాకు చేతకావడం లేదు. దాని గురించే నా ఆలోచనలన్నీ'' అని చెప్తాడు. చివరికి కష్టపడి యంత్రం తయారు చేస్తాడు. వాళ్ళ అమ్మ కళ్ళలో వేయి పున్నముల వెలుగులు సృష్టిస్తాడు.

ఈ సినిమా ఒక స్ఫూర్తిదాయకమైన సినిమా. తాము నేసిన బట్టలు అమ్ముడుపోక, కడుపునింపుకోవడానికి నాలుగు మెతుకులు దొరక్క నెలలు తరబడి అల్లాడిపోతూ ఆత్మహత్యలు చేసికొన్న నేతన్నలు వెతల కతలు మనందరికీ తెలిసినవే. ఆసుయంత్రాన్ని కనిపెట్టి వారి కష్టాల్ని గట్టెక్కించిన మల్లేశానికి చేనేత కార్మిక స్త్రీలందరూ ఋణపడిపోతారు.

ఈ సినిమా విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, భార్యాభర్తలు, కొడుకులు, కోడళ్ళు, తల్లిదండ్రులు అందరూ చూడదగినది. మూసపోసిన వ్యాపార సినిమాల వెల్లువలో అరుదుగా వచ్చిన ఒక మంచి చిత్రం ఇది. సినిమా హాలు నుంచి బయటకు రాగానే మరచిపోయే విలువలు లేని సినిమాల యుగంలో పిచ్చిమొక్కల మధ్య మల్లెమొక్కలాంటి మంచిసినిమా మల్లేశం. కురిసే కాసుల వర్షం గురించి ప్రలోభపడకుండా మనసు కదిలించే మంచి చిత్రాన్ని తీసిన దర్శకుడు రాజ్‌గారికి శతకోటి అభినందనలు. ఇలాటి మంచి చిత్రాలకు ప్రభుత్వం వినోదంపన్ను మినహాయించాలి. జాతీయ చలన చిత్రాల పోటీల్లో మన తెలుగుచిత్రాలకు ఎప్పుడూ  గుర్తింపురాదని బాధపడుతుంటాము. ఈ సినిమాకు జాతీయస్థాయిలో మంచి గుర్తింపు రావాలని కోరుకొంటున్నాను. నాయక, నాయికలుగా అనన్య, ప్రియదర్శి పాత్రలో జీవించారు. మల్లేశం తల్లిదండ్రులు మిగిలినవారు తమ సహజ నటనతో సినిమాకు వన్నె తెచ్చారు. గోరటి వెంకన్న మొదలగు కవుల కలాలు జానపద నడకలతో ఒయ్యారాలు ఒలకపోశాయి. పెద్దింటి అశోక్‌ గారి మాటలు భూమిలోనుంచి సహజంగా నీటి ఊటలా కథకు బలాన్ని చేకూర్చాయి. చాలాకాలం తర్వాత ఒక మంచి సినిమా చూసిన అనుభూతిని సొంతం చేసికొంటారు ప్రేక్షకులు.

కొసమెరుపు ఏమిటంటే మల్లేశం పాత్రలో జీవించిన ప్రియదర్శి ప్రఖ్యాత సాహితీవేత్త, కవి పులికొండ సుబ్బాచారిగారి కుమారుడు అని తెలిసి మనసులో ఒక ఆనందోద్వేగం, సుబ్బాచారిగారు కూడా ఈ సినిమాలో నటించారు. మన రచయితల జాతికి చెందినవారనే ఒక ఆత్మీయతా పరిమళం మనసులో.

మల్లేశం తల్లిగా ఝాన్సీ ఆ పాత్రకు ప్రాణం పోసింది. ఏలే లక్ష్మణ్‌ చిత్రాలు ఈ సినిమాను ఒక మనోహర కావ్యంగా తీర్చిదిద్దాయి. చాలా కాలం మన మనసులను వెంటాడుతుంది.

ఒక చేనేత కుటుంబం ఆత్మహత్యతో మొదలైన ఈ చిత్రం చేనేత బ్రతుకులలోని వెతలను అత్యంత సహజంగా ఆవిష్కరించిన ఒక సజీవ దృశ్యకావ్యం.