అక్షరదీక్షా దక్షుడు అనువాద సముద్రుడు (నివాళి)

తెలకపల్లి రవి

ఆయన కేవలం రచయిత మాత్రమే కాదు, నిపుణత, నిబద్దత మేళవించిన నిరంతర విజ్ఞాన తపస్వి. బహుభాషా పరిజ్ఞానం బహుగ్రంధ రచన తర్వాత కూడా  ఆఖరివరకూ అతి సామాన్యంగా,  జీవితం గడిపిన ఆశయధనుడు. దక్షిణాదిన ప్రధాన భాషలైన తెలుగు తమిళంతో పాటు ఉత్తరాదికి పర్యాయపదమైన  హిందీని ఔపోసన పట్టి అటూ ఇటూ అనువాదాలు గుప్పించి వదలిస సవ్యసాచి. సత్యజీవి.
నీవు రచయితగా వుండదల్చుకుంటే సైనిక శిక్షణ నేర్చుకోమంటాడు రస్కిన్‌ బాండ్‌. సమావేశాలు సన్నద్ధత పెంచుతాయి. చదవడం  విషయ పరిజ్ఞానం కలిగిస్తుంది. రాయడం పరిపూర్ణత నిస్తుంది అన్నది మరో ప్రసిద్ధ సూక్తి. ఇవన్నీ కలిపి చూస్తే కళ్లముందు సాక్షాత్కరించే సాహిత్యశిఖరం అక్షర సముద్రం ఎజియతిరాజులు. ఎనభై నాలుగేళ్ల పూర్ణ జీవితం గడిపి ఫిబ్రవరి23న కన్నుమూసిన ఆయన కేవలం రచయిత మాత్రమే కాదు, నిపుణత, నిబద్దత మేళవించిన నిరంతర విజ్ఞాన తపస్వి. బహుభాషా పరిజ్ఞానం బహుగ్రంధ రచన తర్వాత కూడా  ఆఖరివరకూ అతి సామాన్యంగా,  జీవితం గడిపిన ఆశయధనుడు. దక్షిణాదిన ప్రధాన భాషలైన తెలుగు తమిళంతో పాటు ఉత్తరాదికి పర్యాయపదమైన  హిందీని ఔపోసన పట్టి అటూ ఇటూ అనువాదాలు గుప్పించి వదలిస సవ్యసాచి. సత్యజీవి. ఇంతటి అపార రచనా వ్యాసంగంలోనూ తన జీవిక కోసం గౌరవ ప్రదమైన ఉపాధ్యాయ వృత్తినీ అంతే శ్రద్ధగా నిర్వహించిన బాధ్యతాయుత వ్యక్తి. ఆ విధంగా చూస్తే యతిరాజులుతో పోల్చదగిన అనువాదకుడు అన్ని గ్రంధాలు అంత పరిణామంలో చేసినవారు మరొకరు లేరని ఘంటాపథంగా చెప్పొచ్చు. హిందీ నుంచో ఇంగ్లీషు నుంచో చాలా చేసిన వారున్నారు గాని తమిళం నుంచి తెలుగులోకి తెలుగునుంచి తమిళంలోకి ఒక్కచేతి మీదుగా అన్ని పుస్తకాలు తీసుకొచ్చిన వారు మరిలేరు. అందులోనూ అన్నీ ప్రామాణిక గ్రంఢాలూ ప్రయోజనాత్మకమైనవీ మాత్రమే. ఇంత కృషి చేసిన యతిరాజులు మృతి వల్ల ఏర్పడిన లోటును భర్తీ చేయడం దాదాపు అసాధ్యం. ఎందుకంటే ఇక్కడ రచనా శక్తి, భాషాపరిజ్ఞానం మాత్రమే చాలదు - అంతకు మించిన అంకిత భావం కావాలి. అక్షరదీక్ష వుండాలి. మంచి విషయాలు పాఠకులకు అందించాలనే తపన వెంటాడాలి. సంకల్పానికి తగినట్టు శ్రమించగల వోర్పు, అనుకున్నదానికి న్యాయం చేయగల నేర్పు వుండాలి. వాటిని రాసిన వారితో వేసే వారితో సమన్వయం చేసుకోవడంలో సమస్యలను భరించాలి.  ఉద్యోగం చేసుకుంటున్నప్పుడు ఒక విధంగా విరమణ తర్వాత మరో విధంగా కుటుంబ బాధ్యతలు అవసరాలు చూస్తుండాలి. యతిరాజులు నిజంగానే నాలుగు చేతులలతో నిండైన ఒక చైతన్య హృదయంతో ఇవన్నీ చేసి వుండకపోతే మనకు తెలుగువాళ్లకు అనేక  అవగాహనాత్మక గ్రంధాలు అందివుండేవి కావు.
కఠోర జీవితానుభవాలతో కమ్యూనిస్టుగా..
ఇంతా చేసి యతిరాజులు ఏదో విద్యావంతుల కుటుంబంలోనో సంపన్న వాతావరణంలో పుట్టలేదు ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ సరిహద్దులోని గుడియాత్తం అనే తమిళగ్రామంలో 1935లో ఒక పేద చేనేత కుటుంబంలో పుట్టారు. తిండిగింజల కోసం కూడా ఎంతో అవస్థ పడ్డారు. అరకిలో గింజల కోసం రోజు మొత్తం క్యూలో పడిగాపులు కాసిన పరిస్థితి ఆయనలో చైతన్యం పాదుకొల్పింది. యుద్ధం, అణచివేత, పీడన చూసి రగిలిపోయారు.  ఆ ఆలోచన కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం వైపు నడిపింది. 15వ ఏటనే ఎర్రజండా వైపు ఆకర్షితుడైన యతిరాజులు మరో ఏడు దశాబ్దాలు ఆ బాటనే నడిచారు.  చిత్తూరు జిల్లాలో హిందీ పండిట్‌గా పనిచేశారు. సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో తెలుగు తమిళ భాషలు వచ్చేవారుంటారు గాని హిందీ ఆయనకు అదనపు బలమైంది. మూడు భాషలు వచ్చాక సంస్క ృతం తెలుసుకోవడం సులభమై పోయింది.ఇంగ్లీషు పరిచయం వుండనే వుంది. ఆ విధంగా ఈ బడిపంతులు బహుభాషానువాదకుడైనాడు.
అపురూప గ్రంథ మాలిక మొదట్లో అరుణానంద్‌ పేరిట యతిరాజులు ఇఎంఎస్‌ నంబూద్రిపాద్‌  'భారతదేశ చరిత్ర' వేదభూమి పుస్తకాలు తమిళం నుంచి తెలుగు చేశారు. నంబూద్రిపాద్‌ ఇంగ్లీషులో చేయితిరిగిన వారైనా  మళయాలంలో చాలా రాస్తుండేవారు. తమిళ మళయాల భాషలు రెండూ వచ్చిన వారు వాటిని వెంటనే అనువదించే వారు. యతిరాజులు తమిళంలో వాటిని చదివి తెలుగు చేశారు. తద్వారా  ఆయన కృషి నంబూద్రిపాద్‌ను కూడా ఆకర్షించింది. అందుకే చిన్నప్ప భారతి 'సంఘం' తమిళ నవలను ఆయన  తెలుగీకరించినప్పుడు నంబూద్రిపాద్‌ ముందుమాట రాశారు. చిన్నప్ప భారతి రచనలు 90వ దశకంలో పాఠకులను ఎంతగానో ఆకర్షించాయి. దాహం, చక్కెర నవలలు, ఆమె సారథి అనే కథాసంపుటి కూడా అనువదించారు. జాతీయ విప్లవకారులైన భగత్‌ సింగ్‌ వంటివారి ఉత్తేజకర జీవితం తెలియడానికి ఆయన చేసిన శివవర్మ సంస్మృతులు ఉత్తేజమిచ్చాయి. మహాపండితుడైన రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ సమాజంపై రాసిన ధారావాహికనూ వెలవరించారు. అనువాదాలని తెలియకుండా చదివించేట్టు రాయడానికి ఆయనకు ఉభయ భాషలపై పట్టు వుండటంతో పాటు ప్రజా జీవన రీతులు అలవాట్లు ఆచారాలు తెలియడం దోహదపడింది.
పదవీ  విరమణ తర్వాత ఆయన స్వచ్చందంగా ప్రజాశక్తి బుక్‌హౌస్‌కోసం నిరంతరం అనువాదాలు చేయడానికి ముందుకొచ్చారు. ఒక్క ఆపరేటర్‌ను మాత్రం ఏర్పాటు చేస్తే చాలన్నారు. విద్యారంగంతో పెనవేసుకున్న యతిరాజులు బాలల గురించి బడిచదువుల గురించి గిజుబాయి రాసిన అద్భుత రచనలను ఆరు సంపుటాలుగా అనువదించారు. అంతకుముందు ఒకటిఅరా మాత్రమే తెలుగులో వుండేవి. గిజుభాయిని హిందీ నుంచి తెలుగులోకి తెచ్చేప్పుడు నడక ఎంతమాత్రం దెబ్బతినకుండా ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించారు. ఈ పుస్తకం లక్షల కాపీలు తెలుగు నాట అన్ని చోట్లా పాఠశాలలకు చేరింది. అధ్యయనశీలులైన ఉపాధ్యాయులకు కరదీపికగా మారింది.
నిరంతర తపన..నిర్విరామ సృజన 2000 సంవత్సరం తర్వాత తమిళనాడులో భారతి పుస్తక కేంద్రం స్థాఫించాక వివిధ సమాకాలీన విషయాలపై చిన్న చిన్న పుస్తకాలు వందల సంఖ్యలో ప్రచురించి విస్తారంగా విక్రయించారు. మేము చెన్నై నుంచి వారి క్యాటలాగు తెప్పించి యతిరాజులుకు పంపించడం, వాటిలో విషయాన్ని ఆయన సంగ్రహంగా రాయడం ఎంపిక చేసినవి అనువదించడం మరో ఘట్టం. ఆ క్రమంలో స్త్రీ విముక్తి, అలెగ్జాండర్‌, మూఢ నమ్మకాలు తదితర పుస్తకాలతో పాటు పెరియార్‌ రచనలు కూడా అనువదించారు. యతిరాజులు వాటిని చక్కగా డిటిపి చేయించి పంపితే ఒకసారి చూసి ముద్రించడమే. ఈ విధంగానూ ఆయన కొన్ని డజన్ల పుస్తకాలు తెలుగులోకి తెచ్చారు. విశేషమేమంటే ఇవన్నీ రకరకాల రంగాలకు సంబంధించినవి. సైన్సు, చరిత్ర, సమాజం మతం వంటి వివిధ కోణాలతో వున్నా అన్నిటినీ ఒకే సమర్థతతో ఒకే సులువుతో ఆయన అనువదించారు. ఎప్పుడైనా ఏదైనా పదం కొంత పొసగలేదనిపిస్తే ముందే దృష్టికి తెచ్చి ఏదో ఒకటి ఖాయం చేయమని చెప్పేవారు. మామూలుగా రచనలు అనువాదాలు చేసేవారికి నిరంతరం వెంటపడి గుర్తు చేస్తుండాలి. అయినా ఆలస్యమవుతుంటుంది. కాని యతిరాజులు విషయంలో ఇది తలకిందులు. ఆయనే అనువాదం పంపించి ఎప్పుడు వస్తుందని అడుగుతుండే పరిస్థితి! అంత వేగం. అంతే పట్టుదల. ఆయనలో ఒక ప్రత్యేకత ఏమంటే మూలం ఏ భాషలో వున్నా తెలుగు తమిళ హిందీలలో దాని అనువాదం వున్నా సరే మరో భాషవారికి చేరుస్తారు. అలెక్స్‌ హేలీ ఏడుతరాలు, హోవర్డ్‌ ఫాస్ట్‌ స్పార్టకస్‌, ప్రకాశ్‌ సాంజ్‌గిరి మనిషి కథ అలాగే చేశారు.
సవ్యసాచి సజీవ స్రవంతి మనకు తెలుగులోకి వచ్చినవే తెలుసు గాని ఇంతే స్థాయిలో ఆయన తమిళంలోకి తెలుగు పుస్తకాలు తీసుకువెళ్లారు. సుందరయ్య, అమీర్‌ హైదర్‌ఖాన్‌, మేజర్‌ జైపాల్‌సింగ్‌ ఆత్మకథలూ, వీర తెలంగాణ విప్లవ పోరాటం తమిళులకు అందజేశారు. శ్రీశ్రీ, ఆరుద్ర కవితలు కూడా అనువదించారు. ఇక తెలుగు సాహిత్యంలో బాగా పేరు తెచ్చుకున్న పుస్తకాలు- కేశవరెడ్డి అతను అడవిని జయించాడు. కళ్యాణరావు అంటరాని వసంతం తమిళంలోకి తీసుకెళ్లారు.  అంటరాని వసంతం మూడు ముద్రణలు పొందగా మిగిలిన రచనలు కూడా చాలా ఆదరణ పాత్రమైనాయి. ఆయన పుస్తకాల  జాబితానే ఇంత పెద్దగా వుంటే ఇక వాటిని  రాయడంలో శక్తియుక్తుల గురించి ఎంత చెప్పాలి? ఎప్పటికప్పుడు ఏం అనువాదం చేద్దామా అని ఆలోచించడం తప్ప మరో ధ్యాస ఆయనకు వుండేది కాదు. అదే సమయంలో గొప్ప చదువరి కూడా. ప్రజాశక్తిలో లేదా ప్రస్థానంలో ఏదైనా మంచి రచన, వ్యాసం వచ్చిందంటే వెంటనే స్పందించేవారు. ఎవరు మంచి పుస్తకం రాసినా ఫోన్‌ చేసి అభినందించేవారు. ఇంత తీరుబడిలేని రచనా వ్యాసంగంలోనూ ఆయన ఉద్యమ సంబంధమైన సభలూ సమావేశాలకూ సాహిత్య సమ్మేళనాలకు తప్పక హాజరై అందరితో కలసి మెలసి తిరిగేవారు. అందుకే అంత సజీవంగా వుండగలిగారు. ఈ రచనా వ్యాసంగంలో ఆయన ఎప్పుడూ ఎలాటి ప్రతిఫలం ఆశించలేదు! పైగా ఆ కాలమంతటా యుటిఎఫ్‌లోనూ జనవిజ్ఞాన వేదికలోనూ సాహితీ స్రవంతితోనూ పనిచేస్తూనే వున్నారు. స్థానికంగానే గాక తమిళనాడులో అభ్యుదయసాహిత్య సందర్బాలన్నిటిలోనూ పాలు పంచుకుంటూ ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు జరుపుతూ వచ్చారు. ఆ విధంగా ఆయన భాషల మధ్య తరాల మధ్య వారధి అయ్యారు.
కొద్దిపాటి రచనలు చేయగానే ఆపసోపాలు పడటం పరిపాటిగా వుండే నేపథ్యంలో ఇంత విస్తారమైన కృషికి గాను ఆయనకు కొన్ని పురస్కారాలు సత్కారాలు అందినమాట నిజమే గాని చాలా పరిమితమైనవి. ఎందుకంటే ఆయన ఎప్పుడూ వాటికోసం పాకులాడలేదు. సుదీర్ఘకాలం రచనా వ్యాసంగం సాగించిన యతిరాజులు అనారోగ్యంతో పెనుగులాడుతూనే అధ్యయనం సాగించారు. అన్ని అంశాలపైనా స్పందనలు పంచుకుంటూనే వచ్చారు.ఆయన అందించిన అక్షర సంపదను సద్వినియోగం చేసుకుంటూ ఆ బాటలో ఆ క్రమశిక్షణనూ శ్రమశిక్షణనూ అనుసరించడం అందరికీ ఆదర్శం కావాలి. ఆయన కుటుంబానికి ఇదే ప్రగాఢ సానుభూతి. ఆయనకు అక్షర జోహార్లు.