ఎంతెంత దూరం....?

డా.యం.ప్రగతి
9440798008

''బర్లో పడితే బర్రున జారిపోవడమే!'' ఉద్యోగంలో చేరిన కొత్తలో ఓ సీనియర్‌ స¬పాధ్యాయుని వ్యాఖ్య. నా ముఖంలో ప్రశ్నార్థకాన్ని చూసి, మరో సీనియర్‌ క్లారిఫికేషన్‌, ''అదేనమ్మా, ఆగస్టు దాటి సెప్టెం'బర్లో' పడ్డామంటే, కళ్ళుమూసి తెరిచేలోగా డిసెం'బర్‌' వచ్చేస్తుందని ఆయన మాటలకర్థం.''
నిజమే, గత ఇరవై ఏళ్ళుగా - అది హైస్కూలయినా, జూనియర్‌ కాలేజీ అయినా, డిగ్రీ కాలేజీ అయినా - ఒక జెండా పండగ అయిపోయిందంటే అదుగో ఇదుగో అని సిలబస్‌ పూర్తి చేసేలోగా రెండో జెండా పండగ వచ్చేసింది. కానీ ఈ సంవత్సరమే నవంబర్‌ మొదటి వారానికి కామా పడిపోయినట్లుంది. కాలం సాగుతున్నట్లే లేదు. నవంబర్‌ మొదటివారం చివరిరోజు ఓ మీటింగ్‌ నిమిత్తం విజయవాడ వెళ్ళి మరుసటి రోజు సాయంత్రం తిరుగు ప్రయాణం కోసం విజయవాడ బస్టాండు చేరాను. పర్సులో చూస్తే ఆటో చార్జి పోను ఇరవై రూపాయలున్నాయి. రిజర్వేషను ముందే చేసుకున్నాను కాబట్టి చార్జీ గురించి దిగుల్లేదు కానీ, మధ్యలో ఏదైనా అవసరమయితే.....? బస్టాండులో ఏ.టి.యం లో కార్డు పెట్టి రెండు వేలకోసం మీట నొక్కాను. రెండు వెయ్యి రూపాయల నోట్లే వచ్చాయి అదేం ఖర్మో! రాత్రి తొమ్మిదన్నరకు ఏదో ¬టల్‌ దగ్గర భోజనానికి బస్సు నిలిపారు. ఏదైనా టిఫిన్‌ చేద్దామని టోకెన్‌ కోసం వెయ్యి రూపాయల నోటు తీసీ కౌంటర్ల ఇవ్వబోయాను. ''ఆ నోటు తీసుకోం మేడమ్‌, చిల్లరుంటే ఇవ్వండి''. ¬టల్‌ ప్రొప్రయిటర్‌ నోటు తీసుకోలేదు. ''ఎందుకని, చిల్లర లేదా?'' నా ప్రశ్నకు సమాధానంగా టీవీ కేసి చేయి చూపించాడు. ప్రొప్రయిటర్‌. ''రద్దయిన 500, 1000 రూపాయల నోట్లు, ఈ అర్థరాత్రి నుంచే అమలు.'' టీవీ
చానళ్ళు ¬రెత్తిపోతున్నాయి. ''ఈ అర్థరాత్రి నుంచి కదా, ఇప్పుడు తీసుకోవడానికేం?'' గట్టిగా అడిగాను. ''ఆ తర్వాతయినా మేమెక్కడ మార్చుకోవాలి మేడమ్‌. ఇప్పటికే ఉన్ననోట్లు ఎలా మార్చాలా అని తల పట్టుకుంటున్నా. ఇంకా తీసుకొని నేనెక్కడ తిప్పలు పడాలి? చిల్లరుంటే ఇవ్వండి, లేదంటే లేదు.'' తెగేసి చెప్పాడతను. ఊసూరంటూ బస్సెక్కి కూచున్నాను. మధ్యాహ్నం బాగానే తిన్నందువల్ల ఆకలయితే పెద్దగా లేదు కానీ, ''ఈ రెండు వేలు ఎలా మార్చాల్రా బాబూ. అయినా నేను రెండు వేలకే ఇంతగా టెన్షనవుతున్నా, ఇక లక్షలు లక్షలు దాచుకున్న వాళ్ళ పరిస్థితేమిటి?'' ఆలోచిస్తుంటే నవ్వొచ్చింది నాకు. అలా అక్రమంగా దాచిన డబ్బు బయటకు రావాలనే కదా ఈ చర్య. మంచిదే కదా! బస్సులో అంతా ఇదే చర్చ. ''ఎక్కడెక్కడో దాగిన నల్లడబ్బు కట్టలు కట్టలుగా బయటికొస్తుందనీ, ప్రభుత్వం మంచి పని చేసిందని'' కొందరూ, ''అదేం కాదు, పెద్ద పెద్ద వాళ్ళంతా ముందే అంతా సర్దుకొని వుంటారు. మనబోటి సామాన్యులే అగచాట్లు పడేది'' అని మరి కొందరూ వాదిస్తున్నారు. నల్లధనం బయటికొస్తే మంచిదేకదా, కొన్నాళ్ళు ఈ కష్టాలు భరించలేక పోతే యెట్లా? నాలో 'దేశభక్తి' నిద్రలేస్తున్నట్లుంది.
మరుసటి రోజు పొద్దున బస్సు దిగాక కానీ నా పరిస్థితి అర్థం కాలేదు. ఆటో కివ్వడానికి చిల్లరలేదు. ఇంటికి చేరాక చిల్లర వెతికి ఆటోవాలకు ఇచ్చాను. గబగబా తయారై కాలేజీకి వెళ్ళడానికి బస్సు కోసం డబ్బులు చూసుకుంటే పర్సు ఖాళీ. పాత పర్సులన్నీ వెతికితే నాలుగొందల చిల్లర తేలింది. బస్సు చార్జీ రోజుకు నూటికి అటూ ఇటూ అవుతుంది. పర్లేదులే, నాలుగు రోజులు సర్దుకోవచ్చు. ఆ తరువాత ఏ.టి.యం.లు  ఎప్పుడు తెరచుకుంటున్నాయో, ఎప్పుడు మూసుకుంటున్నాయో తెలియట్లేదు. తెరిచిన వాటిలో క్యాష్‌ లేదు. పోనీ బ్యాంకు కెళ్దామంటే సెలవు పెట్టాలి. ఆపైన చేంతాడంత క్యూలో నిలబడాలి. డబ్బులున్నా వాడుకోలేని పరిస్థితి. అందుకే నవంబర్‌ చాలా భారంగా నడుస్తుందన్నాను. ఇంకా ఎన్ని రోజులిలా?
''మేడమ్‌!'' సెకండియర్‌ బియస్సీ కుర్రాడు దివాకర్‌ పిలుపు. ఏమిటన్నట్లు చూశాను. ''మీరిచ్చిన డబ్బులు'' కొత్త పదుల నోట్లు తీసి ఇచ్చాడు. అప్పుడెప్పుడో పరీక్ష ఫీజు కట్టాలంటే నాలుగొందలిచ్చాను. అవి తిరిగి ఇస్తున్నాడు. వాడికి నేను అప్పుగా అనుకోని ఇవ్వలేదు. కానీ ఇప్పుడు నా కళ్ళకు వాడు ఆపద్బాంధవుడిలా కనిపించాడు. కాదనకుండా తీసుకున్నా. ''మళ్ళీ నీకెప్పుడయినా అవసరమయితే అడిగి తీసుకో.'' డబ్బు పర్సులో పెట్టుకున్నాను. మరో నాల్రోజులు దిగుల్లేదు.
నవంబర్‌ మొదటివారంలో మొదలవ్వాల్సిన సెమిస్టర్‌ పరీక్షలు యూనివర్సిటీ వారి అలసత్వం పుణ్యమా అని నవంబర్‌ ఆఖర్లో మొదలయ్యాయి. మూడు గంటలసేపు అటూ ఇటూ తిరుగుతూ భారంగా గడపాల్సిన ఇన్విజిలేషన్‌ డ్యూటీ అంటే పరమబోర్‌ నాకు. ''ఊరికే తిరగొద్దు మేడమ్‌! స్టూడెంట్స్‌ సరంజామా చెక్‌ చేయండి.'' కొలీగ్‌ శ్రీనివాస్‌ సలహా. అతను చెక్‌ చేస్తుంటే చూస్తూ ఉన్నా. ''మేడమ్‌ ఇటు చూడండి!'' ఒక అబ్బాయి జేబులోంచి రద్దయిన వెయ్యి రూపాయల నోట్లు లక్ష రూపాయల కట్ట చూపించాడు శ్రీనివాస్‌. ఆశ్చర్యమేసింది నాకు. ''అంతడబ్బు పెట్టుకొని పరీక్ష రాస్తున్నాడేంటి? ఎలా మార్చుకుంటాడతను? కుర్రాణ్ణి చూస్తే అతి సాధారణమైన పల్లెటూరి పిల్లాడు.'' నా ఆలోచనల్లో నేనుండగానే మరో కుర్రాడి జేబులోంచి పది వెయ్యి రూపాయల నోట్లు తీసాడు శ్రీనివాస్‌. ''చూసారా మేడమ్‌, మన దగ్గర కూడా ఉండదింత డబ్బు.'' శ్రీనివాస్‌ మాటల్లో ఆశ్చర్యంతో పాటు అసూయ కూడా ధ్వనించింది. మరో అమ్మాయి పర్సులో 500 నోట్ల రూపాయల కట్ట కనిపించింది. నేనున్న హాల్లోనే దాదాపు డజను మంది దగ్గర పాతనోట్లు వేల రూపాయలున్నాయి. నాకెందుకో వాళ్ళతో మాట్లాడాలనిపించింది. పరీక్ష రాసింతర్వాత వచ్చి కలవమన్నారు.
అన్నట్లు గానే ఆ పిల్లలు పరీక్ష అయిపోయాక వచ్చి కలిసారు. ముందుగా లక్ష రూపాయలున్న కుర్రాణ్ణి అడిగాను. ''అంత డబ్బు నీ దగ్గరికెలా వచ్చింది? ఏం చేస్తావు దాంతో?'' ఆ పిల్లాడి సమాధానం - ''నాల్దినాల్లో మా అక్క పెండ్లి మేడమ్‌. నెల కిందట్నే మాయప్ప సేను కుదువ బెట్టి ఈ లెక్క తెచ్చినాడు. బ్యాంకోల్లు పెండ్లి కార్డు సూపిచ్చినా రెండు వేలకంటే తీసుకునేకి లేదంటాండరు. ఈ వూర్లో ఒకాయప్ప నూటికిరవై పట్టుకొని కొత్త నోట్లిప్పిత్తాడంట. వచ్చిన కాడికి రానీలే అని మాయప్ప నాకిచ్చి పంపినాడు.'' 20 శాతం కమీషన్తో నోట్ల మార్పిడి బిజినెస్‌ జరుగుతోందన్న మాట. మరో అమ్మాయి సమాధానం ఇలావుంది. ''మాయమ్మ కూలికి పోయి తెచ్చిన లెక్కల్లో మాయప్పకు తెలకుండా దాసిపెట్టిన దుడ్లు మేడమ్‌. మాయప్ప కిస్తే సారాయికి తగలేస్తాడని, బ్యాంకు కాడికి పోయ్యేకి తెలక నాకిచ్చినాది. నేను బ్యాంకు కాడికి పోయి మార్చక రావాల.'' నల్ల ధనం సంగతేమో కానీ ఇళ్ళల్లో ఆడవాళ్ళు తినీ తినక దాచిన డబ్బులు మాత్రం బాగా బయటికొస్తున్నాయని సోషల్‌ మీడియాలో తెగ జోకులు పెలుతున్నయీమధ్య. ఇక ఇంకో కుర్రాడి సమాధానం విన్న నాకు మతి పోయినంత పనయింది. ''మా ఊర్లో పెద్దరెడ్డి మాయప్పకి లెక్కిచ్చినాడు మేడమ్‌. బ్యాంకులో యేసుకోని మల్లా నెలా రెన్నెల్లకి యిమ్మన్నాడు. మా యప్పకు బ్యాంకులో అకౌంటు ల్యాకపోతే నా అకౌంట్లోకి ఎయ్యమన్నాడు.'' ''మరి నీకు అకౌంటుందా?'' నా ప్రశ్నకు నన్నో అజ్ఞానిలా చూసాడు వాడు. ''నాకు స్కాలర్‌ (షిప్‌) అకౌంటుంది గదా మేడమ్‌. నేనే గాదు, మా వూల్లో సదువుకునే పిల్లోలందరికీ ఇప్పుడు పెద్దరెడ్డి దుడ్లు బ్యాంకులో మార్చే పనే ఇప్పుడు.'' గర్వంగా ఉన్నాయి వాడి మాటలు. ''పర్లేదే అంత నమ్మకంగా ఇచ్చాడంటే. ఎవరైనా ఎగేస్తే...?'' నా అమాయకత్వానికి నవ్వాడు వాడు. ''యాడుండావు మేడమ్‌ నువ్వు. మాయప్ప సేను పాస్‌ బుక్కు పెట్టుకొని ఈ సెల్లని కాయితాలిచ్చినాడు రెడ్డి. మల్లా మేం కొత్త నోట్లిచ్చి పాస్‌ బుక్కులు తెచ్చుకోవాల. వూల్లో రెడ్డిని గాదని ఏపనైనా సేసేకుందా?'' ఈ పిల్లల మాటలతో నాకళ్ళు ఇప్పుడిప్పుడే తెరుచుకుంటున్నాయి. వారం పది రోజుల్లో అంతా సర్దుకుంటుందన్న మాటలు వట్టివేనని తేలిపోయింది.
హమ్మయ్య, నవంబర్‌ పోయి డిసెంబరొచ్చింది. కానీ ఊపిరి తీసుకొనే వీలింకా చిక్కలేదు. జీతాలు కూడా అకౌంట్లో చేరాయి. కానీ డ్రా చేసుకొనే వీలే లేదు. కొత్తగా నగదు రహిత లావాదేవీలంటున్నారు. కూరగాయలు, పాలు, పనిమనిషి జీతం ఇవన్నీ నగదు రహితంతో సాధ్యమా? ఈ పాలకులు ప్రాక్టికల్‌ గా ఎప్పుడాలోచిస్తారో ఏమో!
''ఇండియన్‌ సైన్స్‌ కాంగ్రెస్‌ అసోసియేషన్‌ సభ్యత్వం కోసం డ్రాప్టు తీసావా'' సహాధ్యపకురాలిగా మారిన స్నేహితురాలు లత గుర్తు చేసింది. ''అవును కదా, మరిచే పోయాను. ఇప్పుడు బ్యాంకుకు పోతే ఎంతసేపవుతుందో ఏమో, నాకు నెక్ట్స్‌ పీరియడ్‌ క్లాసుంది, రాగలనా?'' ''బ్యాంకులో ఎవరో తెలుసన్నావు కదా ట్రై చేసి చూడు.'' సలహా ఇచ్చింది లత. బ్యాంకు మేనేజర్‌ రామ్మోహన్‌ నాకు పాత స్నేహితుడే. ఫోన్‌ చేసి విషయం చేప్పాను. ''పర్లేదులే రా, తీసిస్తాను.'' రామ్మోహన్‌ అభయమిచ్చే సరికి బ్యాంకు దగ్గరకు చేరాను. బ్యాంకు బయట ముప్పయిమంది పైగా క్యూలో వున్నారు. నేరుగా లోపలికికెళ్ళబోతుంటే ఓ ముసలాయన అడ్డుకున్నాడు. ''ఏమ్మోవ్‌, ఇంతమంది ఈడ నిలబడిండేది కనిపీలేదా? సర్రున లోనికి దూరతాండావు.'' కరచినంత పన్జేసాడు. ''డబ్బులు డ్రా చేయడానికి కాదులే పెద్దాయనా, డ్రాఫ్టు తీసుకోవాలి.'' మెల్లగా చెప్పబోయాను. ''ఏదానికైతేనేమి? సేసే పని ఒక్కరే గదా. మట్టసంగ మా యనకాల లైన్లో రా.'' మరొకతను కసిరాడు. ''నాకు కాలేజీలో క్లాసుందండి. త్వరగా వెళ్ళాలి బ్రతిమాలుకున్నా వినలేదు. ''మేమంతా ఏ పనీ ల్యాక నిలబడినామను కుంటుండావా? బోగు సెప్పినావులేమ్మా పాటాలు. పద్దన తొమ్మిది కాన్నించి ఈడ పడిగాపులు గాస్తాండము. మూడు దినాలనుంచి ఇదే కత. మాదుడ్లు మాకిచ్చేకి ఈయప్ప గార్లకేం పోగాలమో? ముసలిమోపున మాకు సచ్చే సావొచ్చింది. ఈ యమ్మ ఇప్పుడొచ్చి సర్రున లోనికి పోతావుంటే ఈడంతా పన్లేని నాకొడుకులండారు.'' డబ్బు రాలేదనే అసహనన్నంతా నామీద చూపించారు. ఇక కుదిరే పని కాదని రామ్మోహన్‌ కు ఫోన్‌ కలిపాను. ''నా అకౌంటు నంబరు, డి.డి. తీయాల్సిన అడ్రసు మెసేజ్‌ చేస్తాను. రెండొందల యాభై రూపాయలకు డ్రాఫ్టు తీసిపెట్టు. కాలేజీ నుంచి వెళ్ళేటప్పుడు తీసుకుంటాను.'' మెసేజ్‌ పెట్టి వెనక్కి తిరిగాను. క్యూ మరింత పొడవయింది.
చిన్నప్పటి ఆట గుర్తొచ్చింది. ''ఎంతెంత దూరం...?'' ''చాలా చాలా దూరం..!'' అంటూ సరదాగా సాగిందా ఆట. ఎవరో సరదాగా ఆ మొదలెట్టిన అహంకారపు ఆట భారంగా సాగుతోంది. ఎంతెంత దూరం....? ఇంతింత భారం.... ఇంకెంత కాలం......?