ఆధునిక కవిత్వానికి వన్నె తెచ్చిన 'గీటురాళ్ళు' (పరిశీలన)

టేకుమళ్ళ వెంకటప్పయ్య
9490400858


డా.అద్దేపల్లి  వందలాది కవితా సంపుటులకు రాసిన ముందుమాటలు,  భావితరాల  కవులకు  మార్గదర్శక సూత్రాలుగా  నిలిచిపోయాయి. కవిత్వం విషయంలో తొలి అడుగులు వేస్తున్న వర్ధమాన కవులను ఆప్యాయంగా దగ్గరకు పిలిచి వారి కవిత్వంలోని గుణగణాలను విప్పిచెప్పి తగు సలహాలనిచ్చి ప్రోత్సహించడంలో ఆయన ముందుండేవారు. అలా ఆయన చిన్నా పెద్దా అనే తారతమ్యం లేకుండా రాసిన అనేక కవిత్వ సంపుటుల సమీక్షలు ''గీటురాయి'' పేరుతో నాలుగు సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి.
ఒక గహానికి ద్వారం ఎటువంటిదో, పుస్తకానికి ముఖచిత్రం అటువంటిది. ముఖచిత్రం చూసి ఆ పుస్తకాన్ని ఆప్యాయంగా తెరుస్తాము. మొదటగా ఉన్న ముందుమాట హద్యంగా ఉంటేనే ఆ పుస్తకం పాఠకుడిని ఆసాంతం చదివిస్తుంది. పుస్తకం పట్ల ఒక సదభిప్రాయాన్ని కలిగిస్తుంది. అందుకనే కవులు తమ కవితా సంపుటులకు, గ్రంధాలకు ముందు మాటలు రాయమని సహ దయులైన విమర్శకులనూ, లబ్ధప్రతిష్టులైన కవులను ఆశ్రయిస్తూ ఉంటారు.
డా.అద్దేపల్లి  వందలాది కవితా సంపుటులకు రాసిన ముందుమాటలు,  భావితరాల  కవులకు  మార్గదర్శక సూత్రాలుగా   నిలిచిపోయాయి. కవిత్వం విషయంలో తొలి అడుగులు వేస్తున్న వర్ధమాన కవులను ఆప్యాయంగా దగ్గరకు పిలిచి వారి కవిత్వంలోని గుణగణాలను విప్పిచెప్పి తగు సలహాలనిచ్చి ప్రోత్సహించడంలో ఆయన ముందుండేవారు. అలా ఆయన చిన్నా పెద్దా అనే తారతమ్యం లేకుండా రాసిన అనేక కవిత్వ సంపుటుల సమీక్షలు ''గీటురాయి'' పేరుతో నాలుగు సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి.

కొందరు గొప్పగొప్ప బిరుదులు, పురస్కారాలు పొందినవారు, ముందుమాట రాయమని అడిగే వర్ధమాన కవులను నెలల తరబడి తిప్పుకోవడం, మొక్కుబడిగా నాలుగు మాటలు రాసి ఇవ్వడం, వారిని నిరాశ పరచడం మనకు తెలుసు. డా.అద్దేపల్లి ఎప్పుడూ కవులను నిరాశపరిచే వారు కాదు. వారం లోపుగానే ఇచ్చి సంతోషపెట్టే వారు. కొన్ని అక్కడికక్కడే ఒక గంట, రెండు గంటల  సమయంలో రాసియిచ్చిన సందరాÄ్భలు అనేకం.  కవిత్వమూ జీవితమూ వేరుకాదు అని నమ్మే వ్యక్తిగా డా.అద్దేపల్లి సుప్రసిద్ధులు.  కవి వ్యక్తిత్వంతో ఆ కవి తత్త్వాన్ని, కవిత్వాన్ని కూడా తూచగల ధీమంతుడు.
''సజన గరిమ - విమర్శన ధ ఢిమ - వక్త త్వ పటిమ ముప్పేటలుగా అల్లుకున్న సాహితీ మూర్తి డా.అద్దేపల్లి రామమోహనరావు'' అని జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత, పద్మభూషణ్‌ డా.సి.నారాయణరెడ్డి అనడంలో ఏమాత్రం అతిశయోక్తి లేదు. డా.అద్దేపల్లి తన సుదీర్ఘ సాహితీ ప్రస్థానంలో ముప్పైకి పైచిలుకు పుస్తకాలను రచించి, వందల ముందు మాటలు రాసి, అనేక సాహితీ సభల్లో వేల ఉపన్యాసాలు ఇచ్చి, ఎన్నో వందల పుస్తకాలను సమీక్షించి, తెలుగు సాహితీలోకంలో ఒక కవిత్వ యోధునిగా, సంచార సాహితీ మూర్తిగా జీవించిన డా.అద్దేపల్లిని గూర్చి ఈనాటి తరం తెలుసుకోవలసినది ఎంతో ఉంది.   ఆ ''గీటురాళ్ళు'' ఆధునిక కవిత్వానికే వన్నె తెచ్చాయని చెప్పవచ్చు. అలాంటి ఉన్నతశ్రేణికి చెందిన కవి రాసిన గీటురాళ్ళలో కొన్నింటిని పరిశీలించి భావితరాలకు అందజేయడం మన బాధ్యత, కర్తవ్యం.
లంకా వెంకటేశ్వర్లు రచించిన ''ఆకాశం నేలపాలయింది'' హైకూల సంపుటిని సమీక్షిస్తూ హైకూలకు కొత్త కొత్త వివరణలనిస్తూ.. కొంగ్రొత్త కోణంలో వీక్షించారు డా.అద్దేపల్లి. ''ఆకాశాన్ని నేలపైకి తెచ్చే హైకూ'' అనే పేర 2002 సంవత్సరంలో ముందు మాట రాశారు. డా.అద్దేపల్లి హైకూలను సూక్ష్మంగా వస్త్రకాయిదం పడుతూ.. ''హైకూ సమయం, హైకూ సందర్భం, హైకూ జీవితం - అనే మూడు ముఖ్యమైన అంశాలు, హైకూ రచనకు నేపధ్యంలో ఉన్నై. ఒక సమయంలో మనస్సు లోక వ్యవహారాల బరువునుంచీ కొన్ని క్షణాలు లోపలికి గుంజుకుని, లోలోపలికి స్వచ్ఛత వైపుకి ప్రయాణం చేస్తుంది. అదే 'హైకూ సమయం'. పై పై ముద్రలన్నీ తుడిచి వేసినప్పుడు, కదలిక లేని చెరువులో కనిపించే ఆకాశంలాగా, అనుభూతి మెరిసిపోతుంది. ఇలాంటి సమయం ప్రతివ్యక్తికీ నిత్య జీవితంలో చాలా అరుదుగా లభిస్తుంది. గొప్ప స్పందనలనిచ్చే ప్రక తిని ఏకాగ్రంగా అనుభవించడం, లోతైన అనుభూతుల్ని గుండెల్లోంచి తోడే వాతావరణంలో నిమగ్నం కావడం వంటివి 'హైకూ సందర్భం. ఇక హైకూ జీవితమనేది, ఎప్పుడూ సౌందర్య లోకాల్లోనే ఉండడానికి తగిన ధ్యాన జీవితం'' అంటారు. జెన్‌ తత్త్వాన్ని పరిశీలించిన డా.అద్దేపల్లి ఎప్పుడూ సౌందర్య లోకంలో విహరించే హైకూ రాను రాను సామాజిక జీవితంలోకి ప్రవేశించిందంటారు. భారతీయ సామాజిక విలువలను విప్పిచెప్పాలంటూ, ప్రగతిశీల సమాజాన్ని ఆకాంక్షిస్తారు. హైకూ దశ్యంలోని ప్రత్యేకతని వెంటనే పట్టుకోవడం, కవి చెప్పిన అనుభూతి గుండెకు హత్తుకోవడం ప్రాణం అంటారు. మినీ కవిత, హైకూకు బేధం లేదనుకునే వారికి బేధం వివరిస్తూ ''హైకూ సామాజిక అంశంగా మారేసరికి మినీ కవితతో పోలిక వచ్చింది. అయితే ఒక ముఖ్య బేధం ఉంది. మినీ కవితకి ''శీర్షిక'' ప్రాధాన్యం ఉంది. అంతే గాక 'కొసమెరుపు' చాలా ముఖ్యం. సామాజిక హైకూల్లో వీటి ప్రాధాన్యం కనిపించదు. వ్యంగ్యం ఉండవచ్చు లేదా ధ్వనితో చెప్పవచ్చు'' అంటారు.  ఈ సందర్భంగా ఉదాహరణలతో  ''హైకూ'' కవితారూపం యొక్క  రంగు, రుచి, వాసనానుభూతులను మనకు సాక్షాత్కరింప జేశారు.
జి.సుబ్బారావు రాసిన ''బియ్యపు గింజ'' కవితా సంపుటిని సమీక్షిస్తూ..'కత్రిమ సంస్కతిని దాటి, మౌలికమైన, సహజమైన, ప్రాక తికమైన, మనిషి మనుగడలోని సామరస్యం మీద కేంద్రీకతమైన దష్టినివ్వడానికి ఈనాటి కవులు ప్రయత్నం చేస్తున్నారని చెప్తూ, పునాదిలోని భావాల మీద దష్టిని మళ్ళించుకునే ఒక ప్రాక తికమైన అలోచనకు ప్రతీక జి.సుబ్బారావు కవితా సంపుటి వడ్ల గింజ.' అంటారు. ఆయన ద ష్టి సదా సామాజిక భీభత్సం మీద, సమకాలీన క త్రిమత్వం మీద తద్వారా పెరుగుతున్న హింస, అసమానతలూ, ప్రేమ రాహిత్యమూ, తదనుగుణ అన్యాయాలపై ఉంటుంది. ఆయన రచనలు సాధారణంగా ఆ వస్తువుల చుట్టూ తిరుగుతూ ఉండేవి. బియ్యపు గింజ శీర్షికతో ఉన్న కవితలో కవి ''దళిత అమ్మను'' గురించి చెప్పడం ప్రస్తావిస్తూ దళిత కవిత్వంలో ఒక కొత్త వస్తువు ముందుకొచ్చిందంటాడు అద్దేపల్లి. రైతు కూలీ అయిన అమ్మతోడి అనుబంధానికి కొత్త నిర్వచనం అనీ, ఆ ప్రేమలోని ఔన్నత్యాన్ని ప్రతిఫలించినదని కితాబిచ్చారు. ఎంత సూక్ష్మ పరిశీలన ఉంటే తప్ప ఇలాంటి అలోచనలు, అనుభూతులు ఒక విమర్శకునిలో  ఉత్పన్నమౌతాయి? యస్‌.ఆర్‌.ప ధ్వి రాసిన ''గుండె గాయాలు'' అనే కవితా సంపుటి సమీక్షిస్తూ ''కవిత్వమే ఒక పెద్ద గాయం'' అనే ముందుమాటలో ఉత్తమ కవిత్వావాహనకు ఉండవలసిన ప్రధాన అంశాలను గురించి చెప్తారు. ''ఉత్తమ కవిత్వానికి హదయం, అవగాహన రెండూ ప్రధానాంశాలే!''  అంటూ 'సామాజిక సిద్ధాంతాల వివేకంలోనుండి అవగాహన వస్తుందని, ఆర్ధ్రమైన అనుభూతుల్లోనుంచీ హ దయావిష్కరణ జరుగుతుందని చెప్తూ, హ దయావిషకరణ ఎంత బలంగా ఉంటే అంత ఉత్తమ కవిత్వం జాలువారుతుందని' చెప్తారు.  ఇవి వర్ధమాన కవుల కవిత్వావాహనకు ఉపకరించే మాటలు.
 ''అక్షరాల్తో అంటిస్తే 'భావాలతో' రాజుకునే నెగళ్ళు'' అన్న శీర్షికన చింతాడ రామారావు రాసిన నెగళ్ళు అనే కవితా సంపుటిని సమీక్షించిన అద్దేపల్లి ''సమాజంలో సర్వరంగాలనూ ఆవరించిన వ్యాపార ద క్పధం ఈనాడు సంస్క తిని కూడా శాసిస్తోంది. బారతదేశం సంస్క తిపట్ల తనతనాన్ని కూడా కోల్పోయే ప్రమాదంలో పడిందని చెప్తూ ఈ నేపధ్యంలో కవిత్వం ఎలాంటి సామాజిక బాధ్యత తీసుకోవాలో వివరిస్తారు. ప్రజా కవిత్వానికి నూతన కోణాల్ని యువ రచయితలు కల్పించడం పట్ల హర్షం వ్యక్తం చేస్తూ ''కవిత్వం ఆగ్రహం, నిగ్రహాన్ని కూడా కలుపుకుని, జీవితపు వేళ్ళను తడుపుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నది. ప్రతిఘటనకు అన్ని రసాలను సమ్మిళితం చేస్తోంది'' అంటారు. ఇంకా '' ఈనాడు లోతైన కవిత్వం చెప్పగలవారెవరంటే, తమ వేళ్ళకోసం అన్వేషించగలవారే, 'వేళ్ళ వెలుగులో సమాజాన్ని, సామ్రాజ్య వాదాన్ని, వర్గ స్ప హతో వ్యాఖ్యానించగలవారే!'' అని సంస్క తిపట్ల తనకు గల నిబద్ధతను నిష్కర్షగా చెప్తారు అద్దేపల్లి.
''ఈనాడు సామాజిక చైతన్యంతో కవిత్వాన్ని రాస్తున్న వారు అసంఖ్యాకంగా ఉన్నారు. అందులో అనేకమందికి సామాజికవేదన  ఉన్నంతగా అభివ్యక్తి గాఢత ఉండదు. అందుకే సామాజిక కవిత్వం పలచబడిపోయి, నినాదాల స్థాయికి దిగజారిందనే విమర్శ వినపడుతూ ఉంటుంది. అభివ్యక్తి ఉన్న కవి మాత్రమే, తన సామాజిక భావాలకి ప్రజల గుండెల మీద ముద్ర పడే ఉన్నత ప్రయోజనాన్ని సాధించగలడు'' అంటారు డా.అద్దేపల్లి.  జి.సత్యనారాయణ  ''అలజడి'' కవితా సంపుటి ముందుమాటల్లో ''హ దయాన్ని కదిలించే కవితల అలల జడి'' అన్న శీర్షికన. మనం ఇక్కడ గమనించ వలసిన విషయం కవిత్వం లో అభివ్యక్తి ప్రాణం, అది లోపిస్తే కవిత నిస్సారమయి నీరసరసాన్ని పంచుతుంది.
పి.అనంతరావు రాసిన ''జనకేతనం'' అన్న కవితా సంపుటి సమీక్షిస్తూ అభ్యుదయ కవిత్వం పరిధిని, నిబద్ధతలను గురించి చెప్తారు. ''అభ్యుదయ కవిత్వానికి ఒక నిర్దిష్టమైన పరిధి ఉంది. ఆ పరిధిలోకి వచ్చే ప్రధాన అంశాలు  1. వర్గ సంఘర్షణ 2. శ్రమ దోపిడి 3. బూర్జువా సంస్కతి 4.సంస్కరణ భావాలు  5. సమాజం తప్పక మారుతుందనే ఆశా వాదం 6. వక్ర రాజకీయాల ఖండన. వీటికి అనుబంధంగా మరెన్నో భావాలు ఉండవచ్చు గానీ, పైవి పరిధికి సంబంధించిన అంచుల్ని నిర్ణయిస్తై. ఆ పరిధిలో రాసినవారే అభ్యుదయ కవులు ఔతారు. అభ్యుదయ కవిత్వాన్ని రాస్తాననే వ్యక్తి, ప్రేమ కవిత్వాన్ని, ఫ్యూడల్‌ భావాలను ప్రశంసించే కవిత్వాన్ని కూడా రాస్తూ ఉంటే ఆ కవికి నిబద్ధత లేదని అర్ధం.'' అంటారు. ఒక వాదానికి కట్టుబడి ఉన్నామని చెప్పే వాళ్ళ గురించి చెప్పే మాటలే ఇవి. అంటే ''నిబద్ధత'' గురించి మాత్రమే ఇక్కడ డా.అద్దేపల్లి ప్రస్తావిస్తున్నారని తెలుసుకోవాలి.
ఏ కవిత్వమైనా విపరీతంగా ప్రచలితమైన దశ సన్నగిల్లిన తర్వాత కూడా ఆ రూపం కవితా రంగం నుండి తొలిగిపోలేదు అంటారు మిని కవిత్వాన్ని గూర్చి చెప్తూ డా.అద్దేపల్లి. సోమేపల్లి వెంకట సుబ్బయ్య రాసిన  ''లోయలో మనిషి'' మినీ కవితా సంపుటి సమీక్షిస్తూ ''మనిషికి  ప్రతిధ్వని'' అన్న  శీర్షికన మినీ కవితల్లో ఉన్న కొద్ది పాదాల్లో సమతూకం ముఖ్యలక్షణమనీ, ఆ పాదాల్లో భావ ముద్రణ జరగాలనీ, చివరి పాదాల్లో కనిపించే సామ్యం కూడా భావస్ఫురణకు దోహదం చేసి తీరాలని చెప్తారు. శబ్ద లయ, ప్రాస, అనుప్రాసలుంటే సరిపోదని చెప్తారు. ఒక కవికి పునాదిగా ఉండే  భావాలలో ఎంత ఔచిత్యం ఉన్నా నిరంతర కషి, అధ్యయనం, వాటి పరిధిని విస్త తం చేస్తై అని చెప్పారు.  నేటి వర్ధమాన కవులు నిరంతరం సమాజాన్ని అధ్యయనం చెయ్యాలనీ ఆ స్ఫూర్తితో ఉత్తమ కవిత్వం వెలయించగలరని సందేశం ఇచ్చారు డా.అద్దేపల్లి.
అలాగే డా.ఎల్‌.కె. సుధాకర్‌ రాసిన ''కొబ్బరాకు''  గురించి రాస్తూ కవిత్వంలో సౌందర్య భావనలకీ, ప్రగతి శీలతలకి వైరుధ్యం గురించి వివరిస్తారు. దాట్ల దేవదానం రాజు రాసిన ''వాన రాని కాలం'' లో కవిత్వం రాయడం ఆరంభించిన వారు సరైన సాహిత్య వాతావరణం ఏర్పాటు చేసుకోలేక విఫలమౌతుంటారని చెప్పారు. డా.ధేనువకొండ శ్రీరామమూర్తి రాసిన ''అమ్మఒడి'' గురించి రాస్తూ..ప్రగతి శీలి అయిన కవి యాంత్రికంగా అలోచించ రాదని, హ దయంతోనే అలోచించాలనీ, కవి యంత్రాల కంటే ప్రకతికే దగ్గరవ్వాలనీ చెప్తాడు. వింజమూరి అచ్యుతరామారావు రాసిన ''ఆకలి శబ్దం'' గురించి సమీక్షిస్తూ ''ఈనాటి కవికి కావలసిన ప్రధానమైన అంశం సమకాలీనత యనీ, కవిలో చైతన్యవంతుడు ఉన్నారని నిరూపించేది ఈ సమకాలీనతే అంటారు. ఎస్‌.ఆర్‌.భల్లం రాసిన ''నీటిభూమి'' సమీక్షిస్తూ సాంస్క తిక విలువల పునరుజ్జీవనం గురించి చెప్తారు. ఆర్‌.రంగస్వామి గౌడ్‌ రాసిన ''గుండెలోని'' సంపుటి సమీక్షలో  కవి వ్యక్తిత్వానికి అతని కవిత్వానికి సంబంధం గురించి వివరిస్తూ..''కవి జీవితమూ, అతని వ్యక్తిత్వము - అతను దర్శించే సమాజమూ ఇవన్నీ కలిసి ఒక సమగ్ర సమ్మేళనం'' అన్న అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చారు. ఏ.వీ.ఆర్‌ మూర్తి రాసిన ''కవితా వాహిని'' గురించి చెప్తూ ''అంతర్లోకాల మధనం, సామాజిక అవగాహనతో కావలసిన పాళ్ళలో కలిస్తే గానీ కవిత్వం రాయడం సాధ్యం కాదు'' అంటారు. గ్లోబలీకరణలోని దుష్ప్రయోజనాలను దుయ్యబట్టారు కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వర రెడ్డి రాసిన ''దుక్కి చూపు'' కవితా సంపుటి సమీక్షలో.   చలపాటి వీర వెంకటేశ్వర రావు రాసిన ''అక్షరవీణ'' ను సమీక్షిస్తూ.. సమాజం, ప్రక తి, మనస్సు ల మధ్య గల సహ సంబంధాన్ని విపులీకరించారు. బి.హనుమరెడ్డి రాసిన ''పల్లెకు దండం పెడతా'' సంపుటిలో మనిషి సమాజంలో కోల్పోతున్న విలువల గురించి వివరించారు. కర్రి కార్తికేయ శర్మ రాసిన ''వెన్నెల గాచిన అడవి'' లో కవి, కవిత్వం లో తన జీవితాన్ని కేంద్రబిందువు చేసుకుంటే గొప్ప వాస్తవికత సాక్షాత్కరిస్తుందని తెలియ జెప్పారు. మాకినీడి సూర్యభాస్కర్‌ రాసిన ''సెలవ రోజు'' ను సమీక్షిస్తూ ఈ దేశపు మౌలిక విలువలే సవాలు చేసే పరిస్థితి నెలకొందని ఆవేదన వ్యక్తం చేస్తూ సార్వభౌమత్వం, సర్వసత్తాకం, అలీన విధానం మొదలైన ఉదాత్తమైన రాజ్యాంగ విషయాలన్నీ కాలదోషం పట్టే రోజులని వాపోయారు. వేముల ప్రభాకర్‌ రాసిన ''భూమి పుత్రులు'' పుస్తకాన్ని గూర్చి చెప్తూ మట్టితనం కోల్పోయిన సమాజంలో బతుకుతున్నామన్న  బాధను వ్యక్తం చేసారు. ఉండవిల్లి మల్లిఖార్జున రావు రాసిన ''శిధిల స్వరాలు'' లో ఈ నాటి యువకులు కవిత్వం ఏ వస్తువును తీసుకుని రాయాలో మార్గ నిర్దేశం చేశారు డా.అద్దేపల్లి.
కవిత్వం రాస్తున్న వారు, రాయాలనుకునే వారు తప్పనిసరిగా డా.అద్దేపల్లి రాసిన ''గీటు రాయి'' నాలుగు సంపుటాలు క్షుణ్ణంగా చదివి, తమ గుణ దోషాలను బేరీజు వేసుకుని కవిత్వం రాస్తే అది నాలుగు కాలాలపాటు ప్రజల నోళ్ళల్లో నాన గలదు. ఎందుకంటే, ఈనాడు మనకు భౌతికంగా, సాంకేతికంగా ఎంతో అభివద్ధి చెందుతున్న సమాజమూ, అలాగే సాంస్కతిక విలువలు నశించి పతనమౌతున్న సమాజమూ రెండూ ఒకే సారి సాక్షాత్కరిస్తున్నాయి. కవులు అయోమయ అగమ్య గోచరాలకు గురి అవుతున్నారు. కారణాలు ఇదమిత్థంగా తెలియరాకున్నా ఈ దుష్ఫలితాలను భావితరాలు అనుభవించవలసి రావడం దురద ష్టకరం. కవులు తమ ఆవేదనలను అనంత ముఖాల్లో వ్యక్తపరచాలని డా.అద్దేపల్లి రామమోహనరావు పడ్డ ఆవేదన లో అర్ధం ఉంది. అనుసరించాల్సిన అవసరం ఉంది.