రాయలసీమ మట్టివాసన తెలిపే కథలు

నవీన్‌ కుమార్‌ - 9951979399

చాలామంది రాయలసీమ పేరు వింటూనే కరువుకు నిర్వచనాన్ని నెమరేసుకుంటారు. బహుశా నీళ్లబాటిల్‌ కోసం వెతికి కాసిని గొంతులో పోసుకుంటారు కూడా. ఒక ప్రాంతం గురించి తెలుసుకోవడానికి గల అన్ని మార్గాలూ (పత్రికలు, సినిమా, రాజకీయాలు, సాహిత్యం మొ''వి) రాయలసీమను కరువుకు పర్యాపదంగా పేర్కొంటూ వస్తోన్న పరిణామ క్రమ ఫలితం యిందుకు కారణం కావొచ్చు. వాస్తవ పరిస్థితి అందుకు భిన్నంగా ఉందని చెప్పడం కాదు నా ఉద్దేశ్యం. ఇంకొంత మందికయితే ఈ ప్రాంతం భౌగోళికంగా ఎక్కడుందో కూడా సందేహమే. మొన్నొకరోజు విజయవాడలో ఒక వ్యక్తితో మాట కలిపితే ' మీరెక్కడి నుంచండీ ' అన్నాడు. మాది అనంతపురం అని చెప్పగానే ఆయన ' అనంతపురమంటే ఖమ్మం దగ్గర కదా' అన్నాడు. నేను నిర్ఘాంతపోయాను. రాయలసీమ అంటే కరువు ఫ్యాక్షనిజం అన్న వనబa్‌ఱశీఅ దగ్గరే ఆగిపోతున్నారేమోనని బాధేస్తుంది. మరేం చేయాలి? యిక్కడి ప్రజల జీవన స్థితిగతుల గురించి వేషభాషల గురించి జీవన వైవిధ్యతను గురించి యితర ప్రాంత ప్రజలకు కనీస అవగాహన ఎలా కలుగుతుంది అని మధనపడుతోన్న నాకు ''సీమకథలు'' సంకలనం ఎదురుపడింది. అప్పట్నుంచి పుస్తకాలు చదివే అలవాటున్న ఏ వ్యక్తి కనబడినా ఈ పుస్తకం చదవమని చెప్తున్నాను. స్వయానా కథకుడైన సింగమనేని నారాయణ కూర్చిన 18 కథల సంకలనమిది. ఈ పద్దెనిమిది కథలనిండా రాయలసీమ మట్టివాసన పరచుకొని ఉంది.

స్వామి ''నీళ్లు'' అనే కథతో మొదలవుతుందీ పుస్తకం. తాగడానికీ యింట్లో అవసరాలకీ మున్సిపాలిటీ కుళాయినీరే దిక్కైనపుడు దిగువ, మధ్య తరగతి జనాలు పడే అవస్థలు కళ్లకు కట్టినట్లు కనబడతాయీ కథలో. ఛోటామోటా నాయకులు కూడా నీళ్లతో చేసే రాజకీయాల గురించి పాఠకునికి ఎరుక కలిగిస్తాడు. నీళ్లకరువు నాగరికతను  ఎట్లా హీనపరుస్తోందో తెలియజెప్తాడు. కె. ఎం. రాయుడు కథలో, హైనా ఊరిమీద పడి పిల్లల్నెత్తుకుపోతోంటే తలా ఒక కొడవలో గొడ్డలో రాయో పట్టుకుని కలిసికట్టుగా ఎదుర్కోవడానికి తయారయ్యే జనం, కరువనే హైనా మనుషుల రక్తమాంసాలను పీల్చేస్తున్నా కరువును కరువుగానే ఉంచడానికి మొగ్గు చూపే ప్రభుత్వాల మీద ఎందుకు తిరగబడరు అన్న ఆలోచనను రేకెత్తిస్తూ పోరాటస్ఫూర్తిని రగిలిస్తారు. చిలుకూరి దేవపుత్ర  ''మన్నుతిన్న మనిషి'' ఒక ఆర్ద్రమైన కథ. అందులో అమ్మలా కాచిన భూముంది. దానిని అమ్ముకోలేని రైతు వేదన ఉంది. బతకడం కోసం అమ్ముకోక తప్పని అశక్తత ఉంది. వీటన్నిటి మధ్యపడి నలిగిపోయే అనుబంధాలున్నాయి. వెరసి ఒక అనివార్యమైన ముగింపు ఉంది. ఈ కథ చదివి కంటనీరు కురవని ఎవరికైనా హదయమన్నది ఉండదని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు.

కురవని వానకోసం కళ్లుకాయలు కాసేలా చూసి అత్తెసరు వానకు పండిన అరకొరా పంటనూ అప్పులోల్లకూ అప్పనాలకూ ధారపోసేసి, కడుపుకిక కాస్తంత అన్నమైనా దొరకని అభద్రతలో, వొట్టిపోయిన ఊరికి వ్యవసాయాన్ని వదిలేసి కుటుంబం మొత్తం పట్నానికి వలసపోయే దీనగాధ శాంతి నారాయణ ''కల్లమయిపాయ'' కథ. అనంతపురం యాస ఆకట్టుకుంటుందీ కథలో. ఆధిపత్య మనస్తత్వాలూ అడ్డుగోలు పంచాయితీలూ బలహీన వర్గ ప్రజలకు న్యాయాన్నెలా నిరాకరిస్తున్నాయో ఆటవిక న్యాయాన్నెలా అమలు పరుస్తున్నాయో చెప్పే కథ ''రాములోరి గుడిముందు''. మోహ్న గారు రాసిన ఈ కథ అసమానతనే జ్వరపీడిత భవిష్యత్‌ పై బెంగ కలిగిస్తుంది. యిక ఈ సంకలన కర్త సింగమనేని నారాయణ రాసిన ''అడుసు'' కథ దేశ వ్యవసాయరంగ పతనానికి గల కారణాలను పరోక్షంగా తెలియజెప్తుంది. కష్టనష్టాలకోర్చి వ్యవసాయం చేయగల గుండెధైర్యం ఉన్నా ప్రక తి సహకరించకపోవడం, దళారుల చేతుల్లో దారుణంగా మోసపోవడం వంటి అంశాలు ఒక రైతును ఎంతటి తీవ్ర నిర్ణయం తీసుకునేలా ప్రేరేపిస్తాయో సమంజసంగా వివరిస్తుందీ కథ.

తాగడానికి ''గుక్కెడునీళ్లు'' దొరక్క ముసలమ్మ ప్రాణాలు వదిలిన దయనీయమైన కథను దాదా హయాత్‌

హదయవిదారకంగా రాస్తే, ''పాతాళగంగ''ను పైకి తీసుకురావడానికి పొలాల్నీ పశువుల్నీ యింటినీ ఆఖరుకు ప్రాణాలను కూడా ఆ జలయజ్ఞానికే ఆహుతిచ్చిన కుటుంబం కథను సభా చిత్రించారు. యిరవై ఎకరాల పొలముండీ యిరవయేండ్లు వ్యవసాయాన్నే నమ్ముకుని బతికిన రైతు కరువు కాటుకు గురై చివరకు భోగంవాళ్ళకు బిర్యానీలు బ్రాందీలు తెచ్చిపెట్టే స్థాయికి దిగజారిన క్రూర దశ్యాన్ని ఎంతో వాస్తవికంగా చిత్రీకరిస్తారు కేతు విశ్వనాథ రెడ్డి ''నమ్ముకున్న నేల'' కథలో. కూతురి పెళ్లిఖర్చులకోసం నేలతో ఉన్న ఆఖరి అనుబంధాన్నీ తెంపుకునేందుకొచ్చిన వ్యక్తి నేపధ్యంలోంచి కథ చెబుతూ కరువెట్లా రైతులను నిర్వీర్యుల్ని చేస్తోందో వ్యాపారస్తుల దోపిడీకి ఎట్లా వీలు కల్పిస్తోందో సవివరంగా తెలియజెప్తుందీ కథ. తులసీ కష్ణ రాసిన ''కర్రోడి చావు'' కథలో సోకాల్డ్‌ ఉన్నత కులస్థుల యిళ్లలోని ఆడవారి ద్వారా జరుగుతోన్న శ్రమదోపిడిని కళ్లకు కడుతూ వాళ్ల ష్ట్రవజూశీషతీఱరవ ఎట్లా ఒక పసివాడి ప్రాణం పోవడానికి కారణమవుతుందో ''కర్రోడి చావు'' కథలో తులసీ కష్ణ చిత్రించారు.

తీవ్రమైన చలికి వణుకుతూ కూడా చలిమంట కోసం అన్ని పుల్లల్నీ వాడేయకుండా, కూతుర్నిచ్చి ఆస్తి రాసిచ్చినా దుర్బుద్ధి వదులుకోని అల్లుడికోసం వేచిచూసి ఒక్క అగ్గిపుల్లతో సహ దయతను వెలిగిస్తాడు తాత, సన్నపురెడ్డి వెంకట్రామిరెడ్డి  ''కొత్తదుప్పటి'' కథలో. అదే అగ్గిపుల్లతో అల్లుడి దుర్బుద్ధినీ దహనం చేస్తాడు. వై.సి.వి.రెడ్డి కథ ''ఐదు రూపాయలు''లో కేవలం ఒక చిన్న మొత్తం డబ్బు రాజకీయ ముఠాకక్షలకు ఎట్లా దారితీస్తుందో మధ్యలో పావుల్లా కిందిస్థాయి వ్యక్తుల జీవితాలు, ప్రాణాలు ఎట్లా వాడుకోబడతాయో తేటపరుస్తుంది. ప్రక తి యిక్కడి ప్రజల్ని శపించినా పాలకులు అవసరాలకు ఎడాపెడా వాడుకున్నా వీరిలో మంచితనానికీ మమకారాలకూ కరువు రాలేదనే నిజాన్ని తన పూర్వీకులను వెతుక్కుంటూ వచ్చిన ఒక యువకుడి అనుభవాల నేపథ్యంగా చెప్పిన కథ మధురాంతకం రాజారాం ''ఎడారి కోయిల'' కథ. కరెంటుకష్టాలకు ఎదురీదుతూ పంటను బతికించుకునేందుకు ఒక రైతు పడే అవస్థే డా. లంకిపల్లె ''జీవనం''.

పెరిగిన సౌకర్యాలనే ప్రగతిగా భ్రమింపజేసే అభివ ద్ధి నమూనాలోని డొల్లతనాన్ని బహిరంగపరుస్తూ ప్రజల జీవన స్థితిగతులు దశాబ్దాల తరబడి ఏ మంచి మార్పుకూ లోనవని కఠోరవాస్తవాన్ని ''బంగారు సంకెళ్ళు'' కథలో తెలియజెప్తారు పులికంటి కష్ణారెడ్డి. శ్రమజీవులు తమపై జరుగుతున్న దోపిడీలనూ దౌర్జన్యాలను స్వతహాగా తెలుసుకుని తిరగబడందే ఎవరూ ఎమీ పట్టించుకోరనే ఎరుకను కలుగజేస్తారు మధురాంతకం నరేంద్ర తమ ''అత్యాచారం'' కథలో. యిక చివరగా మహేంద్ర అద్భుతమైన కథ ''ప్రతిజ్ఞ''. బిడ్డ ఆకలిని తీర్చడానికి మామిడికాయను దొంగతనం చేసి పడరాని మాటలు పడే తల్లి లక్ష్మమ్మ, సగమైనా తీరని ఆకలితో తన దేహాన్ని ఒక కామాంధుడికి అప్పగించడానికి సిద్ధపడే చెంచమ్మ, తన కనీస హక్కులు కాలరాయబడుతున్నా దేశ ఔన్నత్యాన్ని కాపాడే బాధ్యతను భుజాలపై వేసుకునే బడుగుజీవికి ప్రతీకగా నిలిచి ప్రతిజ్ఞ చేసే పిల్లాడు ఎంకటేసూ - మర్చిపోలేని పాత్రలు. చాలాకాలం పాటు వెంటాడగల ముగింపు కల్గిన ఈ ప్రతిజ్ఞ కథతో ఈ సంకలనం కూడా అర్థవంతంగా ముగుస్తుంది.

ప్రచురణకర్తలు ముందుమాటలో పేర్కొన్నట్టు రాయలసీమ జీవితం అంటే ఏమిటో యితరప్రాంత పాఠకులకు తెలియవచ్చి ఆ మేరకు ఈ సంకలనం ఒక స్నేహవారధిలా పనిచేసి సాహిత్యానికున్న ప్రయోజనన్ని నెరవేర్చగల సత్తా గలది. అయితే, ఈ సంకలనంలో రాయలసీమలోని అనంతపురం, కడప, చిత్తూరు జిల్లాల కథలు పొందుపరచబడ్డాయి కానీ కర్నూలు జిల్లా కథలకు ప్రాతినిధ్యం లేదు. సంకలన పరిమితులకు లోబడి ప్రమాణాలకు తగ్గ కథలు దొరకలేదని సంకలన కర్త మొదట్లో చెప్పారుగానీ అదొక లోపంగానే తోచింది నాకు. చాలా చోట్ల అచ్చుతప్పులు పంటికింద రాళ్ళలా తగిలి ఇబ్బంది పెట్టాయి. ''కర్రోడి చావు'' కథలో ఇచ్చినట్టుగానే యింకొన్ని కథలకు కూడా మాండలిక పదాలకు అర్థాలను ఫుట్‌నోట్స్‌ గా యిచ్చిఉంటే యితర ప్రాంత పాఠకులు యింకొంచెం సులువుగా అర్థం చేసుకోవడానికి వీలుండేదని అనిపించింది.

దాదాపు మూడు దశాబ్దాల కిందట ప్రచురింపబడి రెండేళ్ళ కిందట నాల్గవ ముద్రణ పొందిన ఈ సంకలనంలోని కథలు ఈనాటికీ అన్వయమయ్యేలా ఉన్నాయంటే ఈ ప్రాంత ప్రజల స్థితిగతుల్లో ఏమాత్రం అభివద్ధి జరిగిందో ఒక అంచనాకు రావచ్చు. అయితే, 1992 తర్వాత భారతదేశం ప్రపంచీకరణకు లోనవడం, ప్రాంతీయ రాజకీయ శక్తులు విజ ంభించడం, మరింత తీవ్రమైన కరువులు సంభవించడం, రియల్‌ ఎస్టేట్‌ రంగం ఒక్కసారిగా ఎగసిపడ్డం మొదలైన పరిణామాల ఫలితంగా యిక్కడి సమాజం అంతోయింతో మార్పుకు లోనయింది.ఈ మార్పుల్ని పట్టుకున్న కథల్నీ, తదనంతర కాలంలో వచ్చిన కథల్ని కూడా సంకలనంగా తీసుకురావాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.