మహానుభావుడు వీరేశలింగం గారు

చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం

వీరేశలింగముగారు తంజాపురీ గ్రంథ భాండారములోని పుస్తకముల జాబితా తెప్పించి చూడగ, నందులో నాచనసోముని యుత్తర హరివంశము యొక్క వ్రాతప్రతి యొకటి యున్నట్లు కనబడెను.  ఆ గ్రంథము నశించిపోయినదని చింతించుచున్న వీరేశలింగముగారికి, పేదకు పెన్నిధి దొరకినట్లయ్యెను. వెంటనే వారు వ్యయ ప్రయాసములకు లోనై తంజావూరు పోయి, యప్పుడచ్చట మండల న్యాయాధిపతిగ నుండిన ''హేమ్‌నెటు'' దొరగారి సహాయ్యమున నెవరిచేతనో ''యుత్తర హరివంశము''న కొక ప్రతి వ్రాయించి, తెప్పించి, తమ వివేకవర్థనీ ముద్రాక్షరశాలలో దానిని ప్రకటింప నారంభించిరి.

ఆ దినములలోనే, రాజమహేంద్రవరమున తహసీలుదారుగ నుండిన నందివాడ పేర్రాజుగారు, మృతినొందిరి. ఆ సంవత్సరము జూలై 16వ తేదీని శ్రీ బసవరాజు గవరరాజుగారు మృతినొందిరి. వీరు వీరేశలింగంగారికి ప్రాణమిత్రులు, వీరేశలింగము గారు చేయు సమస్త కార్యములకు గవరరాజు గారు సాయపడుచుండిరి. గవరరాజుగారు వీరేశలింగముగారితోపాటు వెలిలో నుండుటచేత వారి దహనమునకు సభాపతులు కొన్ని చిక్కులు పెట్టిరి. నాకప్పటికి గవరరాజు గారితో బరిచయము లేకపోయినను, వారియందలి గౌరవముచేత, 1886 జూలై 17వ తారీఖున, వారి శవముతో గూడ శ్మశానమునకు బోతిని. శవమును గరికపాటి సుబ్బారాయుడుగారు, దామెర్ల రమణరావుగారు, గాడేపల్లి సుబ్బయ్యగారు మరియొకరు మోసిరి. గవరరాజుగారి జ్ఞాతియైన బసవరాజు సేతూరావుగారగ్నిహోత్రము పట్టుకొనిరి. మంత్రపుబ్రాహ్మణుడు దొరకకపోవుటచే, కందుకూరి వీరేశలింగముపంతులుగారు, పుస్తకము జూచి మంత్రము చదివి, కర్మజేయించిరి. శవము వెంట శ్రీ నాగోజీరావుపంతులుగారు, న్యాపతి సుబ్బారావుపంతులుగారు, మొదలగు పురప్రముఖులందరు వచ్చిరి.

ఙఙఙ

1894వ సంవత్సరమున నవలల పోటీ పరీక్షకు నిలిచితిని. ఆ సంవత్సరమున నేను ''రామచంద్ర విజయ'' మను నవలను వ్రాసి పంపితిని. ఆ సంవత్సరమున నవలల గుణగణముల పరీక్షించుటకు శ్రీ వావిలాల వాసుదేవ శాస్రిగారిని, శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారిని, జిల్లాకోర్టు న్యాయవాదియైన యాచంట సుందర రామయ్యగారిని నియమించిరి. ఆ సంవత్సరమున పోటీపరీక్షకు పదునాలుగు నవలలు వచ్చినవి. వాటినెల్ల శ్రమపడి చదివి పరీక్షకులు తమ నిర్ణయములనిచ్చిరి. గోటేటి కనకరాజుగారు ''వివేక విజయ''మని యొక నవలను వ్రాసి పంపిరి. మరియు ననేకులు బంపిరి. శ్రీ వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రిగారును, యాచంట సుందరరామయ్య గారును, నేను వ్రాసిన ''రామచంద్ర విజయము'' ప్రథమగణ్యమని యభిప్రాయపడిరి. కనకరాజుగారు వ్రాసిపంపిన ''వివేకవిజయము'' ప్రథమ గణ్యమని వీరేశలింగం గారభిప్రాయపడిరి. ఎవరి అభిప్రాయము త్రోసివేయుటకు వీలులేక సుబ్బారావు పంతులుగారు మొదటి నవల కేర్పడిన 125 రూపాయలును, రెండదాని కేర్పడిన 75 రూపాయలును కలిపి మొత్తము రెండువందల రూపాయలు మొదటి నవల రెండవ నవల యను రెంటిని సమానముజేసి కనకరాజుగారికి నూరు రూపాయలును, నాకు నూరు రూపాయలును యిచ్చి ''తుని తగవు'' మాదిరిగ చేసిరి.

''రామచంద్ర విజయ'' మే నా నవలలలో మొట్టమొదటిది. అంతకుముందు నాటకములే గాని నేను నవలలు రచియింపలేదు. సుబ్బారావు పంతులుగారి ప్రోత్సాహము చేత నేను క్రొత్తపుంత త్రొక్కితిని. హనుమంతరావు నాయుడుగారి ప్రోత్సాహము లేకపోయిన యెడల నేను త్వరగ నాటకములు వ్రాయలేకపోదును. సుబ్బారావు పంతులుగారి ప్రోత్సాహము లేకపోయిన యెడల నేను నవలలప్పుడు వ్రాయలేకపోదును. నవలలు వ్రాయుటకు మాకప్పుడు వీరేశలింగము గారు వ్రాసిన 'రాజశేఖర చరిత్ర' యను నవలయే యాదర్శకము. ఆ నవలను నేనామూలాగ్రముగ జదివి, నవలలు రచయించు పద్ధతి తెలిసికొని ''రామచంద్ర విజయము'' వ్రాసితిని. పోటీపరీక్షలో నెగ్గిన నవలలు ''చింతామణి'', పత్రికలోనే ప్రతిమాసము ప్రకటింపబడుచు వచ్చెను. ముద్రణము పూర్తియైన తరువాత నవలలు వ్రాసినవారికి 500 ప్రతులు సుబ్బారావు పంతులుగా రుచితముగ నిచ్చుచుండిరి.

ఙఙఙ

1896వ సంవత్సరం డిశంబరులో వీరేశలింగముగారు తంజావూరు నగరమునకు నముద్రితాంధ్ర గ్రంథములను సంపాదించుటకై వెళ్ళిరి. ఆ పురమును తెలుగు నాయకులు బరిపాలించునపుడు యమూల్యమైన యంధ్రగ్రంథ భాండారమొకటి సంపాదించి యుంచిరి. మనదేశములో నెచ్చటను దొరకని యంధ్రగ్రంథము లనేకములచ్చట దొరుకుచు వచ్చెను. నాచనసోముడు రచియించిన ''యుత్తర హరివంశ''మును మహాకావ్యము, తెనుగుదేశమున నెవరెంత ప్రయత్నించినను దొరికినది గాదు. వీరేశలింగముగారు తంజాపురీ గ్రంథ భాండారములోని పుస్తకముల జాబితా తెప్పించి చూడగ, నందులో నాచనసోముని యుత్తర హరివంశము యొక్క వ్రాతప్రతి యొకటి యున్నట్లు కనబడెను.  ఆ గ్రంథము నశించిపోయినదని చింతించుచున్న వీరేశలింగముగారికి, పేదకు పెన్నిధి దొరకినట్లయ్యెను. వెంటనే వారు వ్యయ ప్రయాసములకు లోనై తంజావూరు పోయి, యప్పుడచ్చట మండల న్యాయాధిపతిగ నుండిన ''హేమ్‌నెటు'' దొరగారి సహాయ్యమున నెవరిచేతనో ''యుత్తర హరివంశము''న కొక ప్రతి వ్రాయించి, తెప్పించి, తమ వివేకవర్థనీ ముద్రాక్షరశాలలో దానిని ప్రకటింప నారంభించిరి. నాచనసోముని కవిత్వము, కవిత్రయము వారి పాకముకంటెను మిన్నగ నుండునని ''శబ్దరత్నాకర'' నిర్మాతలైన బహుజనపల్లి సీతారామాచార్యులుగారును, వీరేశలింగముగారును వ్రాయుటచేతను, నాచన సోముడు మూడవకన్ను దాచివచ్చిన శివుడేయని పూర్వము చిన్నయసూరి గారు మెచ్చుటచేతను, సోముని కవిత్వమెంత బాగుండునో చూడవలెనన్న కుతూహలము మిక్కుటమగుట చేతను, గ్రంథము ప్రకటింపబడినదాక వేచియుండుటకు నా కోపికలేక, నేనొక చిన్న దొంగతనము జేసితిని. చేసిన పాపము చెప్పిన పోవునని మనలో నొక సామెత గలదు. పాఠక మహాశయులు నన్న క్షమింత్రుగాక.

ఙఙఙ

1897వ సంవత్సరమున రాజమహేంద్రవరమున గొప్ప విశేషమొకటి జరిగెను. ఈ పురనివాసియు, మహాకవియు, మహా పండితుడు, సంఘసంస్కర్తయు, పురమందిర ప్రదాతయు, స్త్రీ పునర్వివాహ సంస్థాపనాచార్యుడు, స్త్రీ విద్యాభిమానియు, శతాధిక గ్రంథకర్తయునైన రావుబహుదూరు శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగముపంతులుగారు, రాజధానియైన చెన్నపట్టణములో వితంతు శరణాలయము స్థాపించి, సంఘసంస్కరణ విషయమున విశేషకృషి సలుపవలెనను సంకల్పముతో, రాజమహేంద్రవర నివాసము మాని డిశంబరు నెలలో సకుటుంబముగ చెన్నపురికి బోయిరి. వారు రమారమి యిరువది సంవత్సరములు రాజమహేంద్రవర కళాశాలలో నాంధ్రాధ్యాపకులుగ నుండుటంజేసి, కళాశాల విద్యార్థులు నుపాధ్యాయులు గలిసి, కళాశాలలో నొక మహాసభజేసి, వారిని సన్మానించి వీడుకోలు నొసంగిరి. ఆ సభకు పురప్రముఖులలో నొకరును న్యాయవాదులును పూర్వము వీరేశలింగముగారికి శిష్యులు శ్రీ ఆచంట సుందరరామయ్యగా రధ్యక్షత వహించిరి. ఆ సభలో నప్పుడు బి.ఏ. తరగతిలో చదువుచున్నట్టియు, సరసకవితా విశారదుడైనట్టియు ''రుక్మిణీపరిణయ'' ''శ్రీరామ విజయా''ది నాటకములు రచించినట్టియు, శ్రీ కోపల్లె వెంకటరమణారావుగారు కొన్ని పద్యములు వ్రాసి చదివిరి. నేనును కొన్ని పద్యములు వ్రాసి సభలో చదివితిని. మరికొందరు కొన్ని పద్యములు వ్రాసి చదివిరి. ఇదియేగాక శ్రీ న్యాపతి సుబ్బారావుపంతులుగారు, మరికొందరు పురప్రముఖులును గలసి టవునుహాలులో నొక గొప్ప సభజేసి, వీరేశలింగముగారిని సన్మానించిరి. మరియు శ్రీ కంచుమర్తి రామచంద్రరావుగారిచేత స్థాపింపబడిన ''విద్యాభిమానినీ'' సమాజము వారు గూడ సభజేసి, యాంధ్రాభ్యుదయ పితామహుడైన వీరేశలింగముగారిని గౌరవించిరి. అప్పుడు శ్రీ కొట్టి రాఘవయ్యగారు మనోహరములైన పద్యములు వీరేశలింగముగారిమీద రచించి చదివి సభాసదులను రంజింపజేసిరి. వీరేశలింగముగారు 1889లో తమ సొంత డబ్బుతో టువునుహాలు కట్టుట ప్రారంభించి 1890లో ముగించిరి. అప్పుడు కళాశాలలో ప్రథమ సహాయోపాధ్యాయుడుగ నుండిన శ్రీ నాగోజీరావు పంతులుగారు, పురమందిర ప్రవేశ మహోత్సవ సందర్భములో జరిగిన మహాసభకధ్యక్షులైరి. నాడు కళాశాలలో ప్రకృతిశాస్త్ర పండితులైన పండిత రంగాచార్యుల వారాంగ్లభాషలో బహుజన స్తవనీయమైన యుపన్యాసమును వీరేశలింగముగారిని గూర్చి యిచ్చిరి. నాటినుండియు మా పురమందిరము ప్రజల నిమిత్తమే యుపయోగపడుచుండినను, వీరేశలింగముగారు దానిని ధర్మసత్రము వ్రాసి ధర్మకర్తల కప్పగింపలేదు. ఈ 1897వ సంవత్సరము డిశంబరు నెలలో చెన్నపురికి వెళ్ళకమునుపు వీరేశలింగముగారు పురమందిర పరిపాలనము నిమిత్తము, ధర్మశాసనమొకటి వ్రాసి, పదముగ్గురు ధర్మకర్తల నేర్పరచి, వారికది యప్పగించిరి. ఆ ధర్మకర్తల సంఘమునకు న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులుగా రధ్యక్షులుగను, చిత్రపు వేంకటాచలముగారు కార్యదర్శిగను నియమింపబడిరి. వీరేశలింగముగారు కష్టార్జితమైన సొంతసొమ్ముతో దీనికి కట్టించిరి. ఆంధ్రదేశమున వెలసిన పురమందిరములలో నిదియే మొదటిదియని, రాజమహేంద్రపురవాసులము సగర్వముగ సంతోషించుచున్నాము. వీరేశలింగముగారు చెన్నపురికి బోకమునుపు, నేను వారి దర్శనము చేయబోవగ, వారు రచియించిన ప్రతి పుస్తకము యొక్కయు నొక్కొక్క ప్రతి నాకు బహుమానముగ నిచ్చిరి.

(కళాప్రపూర్ణ చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం స్వీయ చరిత్రము పుస్తకం నుండి)