ఎన్‌.గోపి ఇరవయ్యొకటవ కావ్యం 'ఆకాశంలో మట్టి' (విశ్లేషణ)

డా|| రాచపాళెం చంద్రశేఖర్‌ రెడ్డి

 9494081896

'In every age, the development of art is influenced by tasks set by society'
- G.L. Ermash
    ఎన్‌. గోపి గత నలభై ఏళ్ళలో (1976-2016) ఇరవయ్యొక్క కావ్యాలు ప్రచురించారు. ఇదొక చరిత్ర. ఇలాంటి చరిత్ర సృష్టించిన తెలుగు కవులు కొందరే. 1976-2009 మధ్య వచ్చిన 15 కావ్యాలను మూడు సంపుటాలుగా ప్రచురించారు. ఆ తర్వాత ఆరు కావ్యాలు ప్రచురించారు. వాటిలో ఆరవది ''ఆకాశంలో మట్టి''.

    అరవై కవితల సంపుటి ''ఆకాశంలో మట్టి''. ఇవి 2014-15 రెండేళ్ళలో రాయబడినవి. ఒక్కటి మాత్రం ఇంకా ముందుంది.
    సాహిత్య వస్తువు విషయంలో విధి నిషేధాలు అక్కరలేదని, ప్రాచీనకాలంలో ధనుంజయుడు చెప్పారు. ఆధునిక కాలంలో భావకవులు చెప్పారు. శ్రీశ్రీ చెప్పాడు. కవిత్వంలో వస్తు వైవిధ్యం ప్రదర్శించిన కవులు తెలుగులో అనేకులున్నారు. ఏ వస్తువును కవిత్వానికి స్వీకరించాలన్నది కవుల ఇష్టం. ఏ వస్తువును స్వీకరించినా దానిని కవితగా ఎలా మలిచారు? దానిని వర్తమానానికి ఎలా అన్వయించారు? దానిని ఎలా సామాజీకరించారు? అన్నది పాఠకులకు, విమర్శకులకు సంబంధించిన విషయం.
    ఎన్‌. గోపి 'తంగెడుపూలు'తో కవిత్వ నడక ప్రారంభించారు. 'ఆకాశంలో మట్టి' దాకా ప్రస్థానం సాగించారు. ఈ 21 కావ్యాలలో గోపి గత యాభయ్యేళ్ళ ప్రపంచ పరిణామాలను కవిత్వీకరించే ప్రయత్నం చేస్తూ అనంతమైన వస్తు వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించారు. ఒక దశలో ఒక విమర్శక సోదరుడు బొంత, తిన్నెలమీద కవిత్వం రాయడమేంటి అని అధిక్షేపించే ప్రయత్నం చేశారు. కవిత్వాన్ని నిరంతరం సానపెడుతూ ఉండాలని, అది ఎంత బాగా నలిగితే అంత బాగా మెరుస్తుందని వివరించారు. కవిత్వం రాసేదాకా కవి సొంతం. రాసేశాక అది సమాజ సంపద అని గోపికి మొదటినుంచి అవగాహన. ఈ విషయాన్ని 'అక్షర యాత్ర' కవితలోనూ చెప్పారు. గోపి ఎక్కడకు వెళ్ళినా చూచిన ప్రతి చిన్న విశేషాన్ని కవితగా మలుస్తారు. ఆయనకు కవిత్వం 'ఎందెందు వెదకి చూచినానందందే' అనిపిస్తుంది. ఆయన సందేశం కూడా అదే 'కవిత్వంతో తిరిగి రా'లో.
    నువ్వు ఏ ఊరు వెళ్తున్నావని అడగను
    వచ్చేటప్పుడు మాత్రం
    ఓ పద్యం పట్టుకురా...
    ఎప్పుడైనా రా...
    కనీసం ఒక పద్యమైనా తీసుకురా..
కవిత్వం రాయడానికి అల్లసాని పెద్దన కోరుకున్న వాతావరణం అక్కరలేదని దీనర్థం.
    ''అహో! చేతులముందు
    ఈ మహాకావ్యాలెంత!''
    ఆకలిని మించిన కవిత్వం
    నాకిప్పటికీ తోచదు''
వంటి స్థలాలలో గోపి కవిత్వానికి జీవితం తర్వాత స్థానమిస్తున్నా, కవిత్వం మీద ఆయనకు అపారమైన గౌరవముంది. ఆయనను ఆయన కవిత్వం నుంచి విడదీసి చూడడం కష్టం. కవిత్వం ఎలా రూపొందుతుందో 'వెలిగే వాక్యం'లో చిత్రించారు గోపి. ఇది కవిత్వం రూపొందే క్రమాన్ని వాస్తవికంగా చెప్పింది.
    కవి యెదలో
    ఓ పద్యం రొద చేస్తుంది గాని
    అది రాజ్యాంగానికెప్పుడూ అర్థంకాదు
అనడం కవిత్వం నిర్వహించే ప్రతిపక్ష పాత్రను నిర్వచించడమే.
    మట్టిమీద
    సిమెంటు చర్మాన్ని కప్పి
    అదే అభివృద్ధి అంటే ఎలా?
గత పాతికేళ్ళుగా భారతీయ పాలకులు ప్రచారం చేస్తున్న అభివృద్ధి నమూనాపై కవి ఎక్కుపెట్టిన ప్రశ్నా బాణం ఇది. 'బడ్జెట్‌ విన్యాసాలు' కవిత గోపి రాజకీయ దృక్పధానికి ప్రతీక. సామాన్యుల బడుగుల పీడితులకు స్వర్గం సృష్టించడానికే బడ్జెట్‌ రూపకల్పన చేసినట్లు చెప్పని ఆర్థికమంత్రి ఉండరు. కాని ఆ సామాన్యులు ఆ బడుగులు ఆ పీడితులు ఆ బడ్జెట్‌ బరువు కింద నలిగిపోతూనే ఉంటారు. ఈ బూటకపు అభివృద్ధిమీద కవి కోపమే ఈ కవిత...
    'పార్లమెంటులో మంత్రి
    బడ్జెట్‌ వివరాలు చదువుతుండగానే
    అతడు ప్రాణాలు విడిచాడు'
    గోపి దశాబ్దాలుగా హైదరాబాద్‌ నగరంలో బ్రతుకుతున్నా ఆయనకు నగర సంస్కృతి పట్ల ఒక అసౌకర్య భావన, తాను బతికి వదిలి వచ్చేసిన పల్లె జీవితం పట్ల వదలని వ్యామోహం - ఈ రెండూ ఆయన కావ్యాల నిండా పరుచుకొని ఉంటుంది. 'ఆకాశంలో మట్టి' కూడా ఈ ధోరణికి తాజా
ఉదాహరణ. నగరంలో నివసిస్తున్న వాళ్ళకే అర్థం కానంతగా నగరాలు మారిపోతున్నాయి. మానవ సంబంధాలలోనూ మార్పు అనూహ్యంగా వచ్చేస్తున్నది. ఈ పరిణామాన్ని చూచి కవి 'నగరం నాకొద్దూ' అంటున్నాడు.
    ''పల్లెకు దారి జెప్తారా
    మరచిపోయాను''
అని అడుగుతున్నాడు.
    రోడ్లమీద ట్రాఫిక్‌
    సంక్లిష్ట వాక్యంలా ఉంటుంది
గొప్ప కవిత్వ వాక్యమిది. 'నగరం ఒక వచనం' అన్నారు గోపి.
    ఎన్‌. గోపిది శ్రామిక కుటుంబం. ఉత్పత్తివర్గం. ఆయన నగరం చేరి శ్రమకు దూరమైనా, తన వర్గ శ్రామిక స్పృహను ఏనాడూ వదులుకోలేదు. ''మట్టి మట్టిని ప్రేమిస్తుంది'' అని తన శ్రామిక సంస్కృతిని చాటుకున్నారు. శ్రమకు సాధనాలు చేతులు. వ్యవసాయానికి గాని, వడ్రంగానికి గాని, చేనేతకుగాని, కుమ్మరికిగాని, దేనికైనా శ్రామిక సాధనం చేయి. గోపి చేతుల శ్రమ కవితాత్మకంగా కీర్తించారు.
    చేతులు
    వొట్టి తోలు కట్టెలు కావు
    అగ్గ్గువగా అమ్ముడౌతున్నంత మాత్రాన
    ఎవరికీ గులాంగిరి చెయ్యవు.
    బాల కార్మిక వ్యవస్థమీద 'నెత్తుటి దారి'లో విలువైన వ్యాఖ్యలు చేశారు.
చెప్పులు కుట్టే చిన్న పిల్లవాడిని చూచి, బాలలు కష్టపడే వ్యవస్థ ప్రపంచమంతా ఉందనే దృష్టితో అధిక్షేపించారు.
    పసితనానికి
    ఒక దేశమంటూ ఉండదు
    అట్లనే దుర్మార్గానికి కూడా
    ఎన్‌. గోపి కవిత్వంలో మరొక ముఖ్యమైన వస్తువు స్మృతి. ఇది ఒక మానవీయ దృష్టికోణం. 'ముసురులో ముసలి'తో మొదలుబెట్టి అనేక స్మృతి కవితలు రాశారు. ఈ కావ్యంలో 'ఒక్కడే' అన్నది స్మృతి కవిత. పర్వతారోహణలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన మల్లి మస్తాన్‌బాబు స్మృతిలో రాసిన కవిత ఇది.
    మట్టి ఎత్తును
    ఆకాశం దాకా పెంచిన
    విశ్వ మానవుడు
    తెలుగు బిడ్డ
అని కీర్తించాడు.
    'కాదేదీ కవితకనర్హం' అన్నది ఆధునిక తెలుగు కవితకు అధికారిక అలంకార సిద్ధాంతం కదా! రొట్టెమీద రాసినా, బొంతమీద రాసినా, చినిగిన గుడ్డల కుట్టు పనిమీద రాసినా, కవి ఆ వస్తువు ద్వారా మనకందించిన జీవన సారం ఏమిటన్నది ప్రధానం. 'ఆకాశంలో మట్టి' కావ్యంలోను, పిల్లి, గద్ద, నిద్ర, అద్దం, జేబువంటి వస్తువులమీద కవితలు రాశారు. దీనికి అభ్యంతరం చెప్పక్కరలేదు.
    కవి అలిసిపోవచ్చు
    కవిత అలసిపోదు
అన్నారు గోపి. 'పురివిప్పిన ఊపిరి'లో. కానీ కవిగా గోపి అలసిపోలేదు. కాలాన్ని నిద్రపోనివ్వని కవి గోపి. ఆయన కవిత్వంలో వస్తు వైవిధ్యం అనంతం అనుకున్నాం. అయితే ఆయన వస్తు వైవిధ్యాన్నంతా మనం క్లుప్తీకరిస్తే ఆయన రెండే వస్తువుల గురించి కవిత్వం రాసినట్లు అర్థమౌతుంది. అవి 1. కవిత్వం 2. జీవితం. కవిత్వం పట్ల గోపికి ఎనలేని గౌరవముంది. అదే సమయంలో జీవితం పట్ల ఎల్లలు లేని ప్రేమ ఉంది. కవిత్వం గొప్పతనాన్ని ఏమాత్రం తక్కువచేసి మాట్లాడకుండా జీవితం కవిత్వం కన్నా గొప్పది అనే అవగాహన ఆయనకుంది. ఇది శాస్త్రీయమైన అవగాహన.
    ఎన్‌. గోపి కవిత్వంలో కవిత్వమే ఒక ప్రధాన వస్తువు అనుకున్నాం. ఆయన ఇప్పటిదాకా రాసింది దాదాపు రెండు వేల పేజీల కవిత్వం. కవిత్వాన్ని గురించి కనీసం 200 పుటల కవిత్వం రాసి ఉంటారు. ఇదొక పెద్ద సంపుటమంత. ప్రత్యేకంగా పరిశోధన చేయదగినంత. 'ఆకాశంలో మట్టి' దాదాపు ఎనిమిది కవితలు కవిత్వం మీదే రాశారు. ఇతర కవితలలోనూ కవిత్వ ప్రసక్తి వస్తూ ఉంటుంది. 'ఒరిపిడి' కవితలో కవిత్వాన్ని ఒక సూదంటురాయి. ఒక ఆకురాయి, ఒక విసుర్రాయి అని ఉపమించారు. వివరించారు. కవిత్వం ఎక్కడో దాగి ఉన్న భావాలను ఆకర్షిస్తుందని అలాగే విశాఖను అతలాకుతలం చేసిన హుద్‌హుద్‌ తుఫానూ, నేపాల్‌ భూకంపాలమీద కూడా స్మృత్యంకంగా కవితలు రాశారు గోపి. రాళ్ళబండి కవితా ప్రసాద్‌ను స్మరించుకుంటూ...
    అచిరకాలంలోనే
    అంబరమంటిన సాధన నీది
అంటూనే దానిని భావవాద పద్ధతిలో ''విధికే కన్ను కుట్టిందా'' అనడానికి కవి సంకోచించలేదు. దాశరధి రంగాచార్య మరణం సందర్భంగా ''మాక్సిం గోర్కీ మరోసారి మరణించాడు'' అని నిర్వచించాడు.
    ఇన్ని సామాజికాంశాల మీద కవిత్వం రాసిన గోపి ఇంట్లో పేపర్లు అమ్మడం మీద, ఆధునిక గృహం మీద, సొంతిల్లు మీద, ఇంటి కప్పు మీద కూడా సామాజిక దృక్పథంతోనే కవితలు రాశారు. పిల్లిని తల్లిగా భావించగల హృదయం ఆయనది. అద్దాన్ని పద్యంగా భావించగల భావుకత ఆయనది.
    కవిత్వం వచనంలా
    వచనం కవిత్వంలా భ్రమగొల్పుతుంది
    ఇవాళ నగరం వచనమైతే
    దానిలో నలిగే జీవితం కవిత్వం
అని సంక్లిష్ట జీవితాన్ని సాహితీ పరిసరాలతో అభివ్యక్తం చేయగల నేర్పు గోపిది. సముద్రంలో 'ఘనీభవించిన నీటిబొట్టులా శ్రీలంక'' అని ఉపమించే సృజనాత్మకత ఆయనది.
    ఆమె ప్రశ్నించేది దేవున్నే కావచ్చుగాని
    నాకుమాత్రం ఆమె
    రాజ్యాంగాన్ని నిలదీస్తున్నట్టుగా ఉంది
అనే రాజకీయ కంఠస్వరం ఆయనది.
    ఈ దేశంలో అగ్గువగా
    అమ్ముడయ్యేది చేతులే
అనగలిగిన శ్రామిక పక్షపాతం గోపిది.
    అనేక ఉద్రేకాల నడుమ మనుగడ సాగిస్తున్న సమాజంలో రచయితలు వాటికి అతీతంగా ఉండడం సాధ్యంకాదు. అనేక భావజాలాలు సమాజాన్ని ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తున్న సమయంలో రచయితలు వాటిని విస్మరించి రాయడం సాధ్యంకాదు. గోపి కూడా అంతే. ఆయనలో సమకాలీనత అంతస్సూత్రంగా ఉంటుంది. వ్యక్తిగత విశ్వాసాలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఆయన ప్రధాన స్రవంతి భావజాలాలను విస్మరించే భావవాది కాడు. గ్రామాన్ని వదలి నగరాలలో జీవిస్తున్నా, నేలను దాటి విమానాలలో విహరిస్తున్నా, కష్టాలు దాటి జరుగుబాటు స్థితిలోకి ప్రవేశించినా తన మూలాన్ని మరచిపోక పోవడమే ''ఆకాశంలో మట్టి''.
నిూత్‌ీ ఱర a జూశీషవతీటబశ్రీ aఅస బఅఱనబవ రశీషఱaశ్రీ ఱఅర్‌తీబఎవఅ్‌ టశీతీ ్‌ష్ట్రవ ఱఅ్‌వస్త్రతీa్‌వస టశీతీఎa్‌ఱశీఅ శీట ్‌ష్ట్రవ జూవతీరశీఅaశ్రీఱ్‌వకు - ూ.ఖష్ట్ర. =aజూజూశీజూశీత్‌ీ