కలిమి గోదారి కన్నీరు

కథ

- గనారా - 99492 28298

ఊరు చివర రామాలయం మలుపు వద్దకు వచ్చాడు రవి. అప్పటికే చేరుకున్న అప్పారావు కలుసుకున్నాడు.

''చచ్చానురా బాబు! తప్పించుకోవడానికి గుడికి వెళ్ళి మా నాన్నకు కబురు చెప్పి వచ్చాను.'' ఆయాసపడుతూ సంజాయిషి చెప్పుకున్నాడు శాస్త్రి.

''అది సరే రామారావుగాడు ఏడి?'' అడిగాడు రవి.

''పదండై ఎవరైనా చూస్తారు! స్కూలు ఎగ్గొట్టి తోటలో తిరుగుతున్నామని ఇంటిదగ్గర చెప్పుతారు'' అన్నాడు అప్పారావు.

ముగ్గురు కలసి చెట్ల చాటు నుండి పోతుంటే ముందుగానే వచ్చి మామిడి పిందులు ఏరుకుంటున్న రామారావు కనిపించాడు. అంతా కలిసి ముందుకు వెళుతుంటే తోట పాడుకున్న కాపు కనిపించాడు. కోతికొమ్మచ్చి, గోటీబిళ్ళ, గోళీలు. ఈతకు తర్జన బర్జన చేసుకుంటున్నారు.

''స్కూలు ఎగ్గొట్టి ఇలా తోటలంట తిరుగుతున్నారా! రాజుగార్కి చెప్పలేను'' రవి తండ్రిని ఉద్దేశించి అన్నాడు కాపు.

''లేదు ! పెదకాపు ! మాస్టారు భార్యని తీసుకొని ఆసుపత్రికి వెళ్ళాడు. అందుకే ఇలా వచ్చాం.''

రవి నమ్మించడానికి ప్రయత్నించాడు.

''మధ్యాహ్నం క్లాసు ఉంది!'' అన్నాడు శాస్త్రి.

''మరి అటుకాసి ఎందుకు?'' కాలనీలో ఆటలాడడానికా!''

రవి నిక్కరులోంచి అర్థరూపాయి తీసి కాపు చేతిలో పెట్టాడు.

''పుగాకు కొనుక్కొ.... పుస్తకాలు గుడిసెలో పెడతాలే'' అన్నాడు రవి.

''కాలువులో దిగినా! ఈత కొట్టినా! ఇంట్లో చెప్పేస్తాను.... మీ ఇష్టం''

''అటు పోములే కాపు! తోటలో తిరిగి ఆడుకుంటాం'' అన్నాడు శాస్త్రి.

''కాయలు కొట్టవద్దు గుడిసెలో చిన్నకాయలు ఉన్నాయి. నాలుగు జాంకాయలు తీసుకొండి'' అంటూ కిందపడిన మామిడికాయలు ఇచ్చి కాపు ఇంటివైపు దారి తీసాడు. 

కుర్రాళ్ళు ఎగిరి గంతు వేసారు. అంతా కలసి ఏడెనిమిది చదువుతున్నారు.

రామారావు ప్యాంటు జేబులోంచి ఉప్పు, కారం ప్యాకట్స్‌ తీసాడు.

సరాసరి పాకలోకి వెళ్ళి మామిడికాయలు తీసుకొని గూట్లో ఉన్న కొడవలితో ముక్కల ముక్కలుగా చేసి ఉప్పుకారం అద్దుకొన్నారు.

పాపారావు బల్లకట్టు చెట్టుకి కట్టి ఎటో వెళ్ళాడు.

''మనం తాడు విప్పి అటువైపు వెళ్ళదాము. పాపారావు నాలుగు గంటల దాకా రాడు.'' అన్నాడు రవి.

''వద్దురా బాబు! నీరు స్పీడుగా పారుతుంది'' అన్నాడు అప్పారావు.

''అవును పాపారావు గెడ వేస్తాడు కాబట్టి, నిలకడగా వెళుతుంది. మన బలం సరిపోదు. నీరు లాగేస్తుంది'' అన్నాడు శాస్త్రి.

''ఈత నీకు వచ్చు కదా!'' అన్నాడు రవి.

''చాలాసార్లు ఈదాను. వెల్లకిలాపడి ఈదగలను. ఇప్పుడు చూపించనా ప్రతాపం'' రెచ్చించిన ఉత్సాహంతో శాస్త్రి అన్నాడు.

''అయితే మేము ఇరవై లెక్కపెట్టేలోగా అవతల ఒడ్డుకి వెళ్ళి రాగలవా!''

''ఓ.. అదెంత! మరి మీరు స్పీడుగా లెక్కపెట్టకూడదు.''

రవి అంకెలు ప్రారంభించాడు. శాస్త్రి ఒక మాటున కాలువలో దూకి చేపపిల్లలాగా మునుగుతూ తేలుతూ అవతలి ఒడ్డు తాకి లెక్క పూర్తి అయ్యేలోగా తిరిగి వచ్చాడు.

స్నేహితుల ముందు శాస్త్రి హీరోలా మారిపోయాడు.

''ఓరే మాకు నేర్పరా'' అంటూ ముగ్గురూ రిక్వెస్టు చేసారు.

''వద్దురా! పెద్దవాళ్ళు ఉండాలి. చేతులపై లేపి నేర్పిస్తారు.''

''పాపారావుని అడుగుదాం!'' అన్నాడు అప్పారావు.

''మా ఇంట్లో చెప్పేస్తాడు'' అన్నాడు రవి.

''కాపుకు ఇచ్చినట్టే డబ్బులిద్దాం'' అన్నాడు శాస్త్రి.

ఆ రాత్రి రవికి నిద్ర పట్టలేదు. చేపలా నీళ్ళల్లో ఈదుతున్నట్లు పల్టీలు కొడుతున్నట్లు కలలు వచ్చాయి.

ఆదివారం ఉదయమే మిత్రులంతా పాపారావుతో మంతనాలు సాగించారు.

సరదాగా బల్లకట్టుపై అటు ఇటు తిరుగుతూ మాటలోకి దింపారు.

''నీవు లేకపోతే ఎలా దాటవచ్చు''

అమాయకంగా పాపారావు బదులు ఇచ్చాడు ''గెడ వెయ్యగలిగితే వెళ్ళవచ్చు''

''మేము అయితే!''

''నేను ఉంటాను కదా!''

''లేకపోతే!''

''పెద్దవాళ్ళు దాటించాలి''

''మా శాస్త్రికి ఈత వచ్చు''

పాపారావు మాట్లాడలేదు,

''పాపారావు! పాపారావు! మాకు ఈత నేర్పవా!''

''బాబోయి! రాజు గార్కి తెలిస్తే నా బతుకు పోతాది.''

''మేము ఎవ్వరికి చెప్పం ఈ డబ్బులు ఉంచు'' అంటూ రవి పది రూపాయలు చేతిలో పెట్టాడు.

పాపారావు మెత్తబడ్డాడు.

''ఒక్కరోజులో రాదు''

''మాకు స్కూలు లేనప్పుడూ ఆదివారాల్లో వస్తాం.''

మిత్రులంతా ఎవ్వరి  కంటా పడకుండా ఈతలో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. వారంలో కనీసం ఒక్కసారైనా కాలువలో ఈతకు వెళ్ళాల్సిందే!

అప్పుడప్పుడు పెద్దరేవుకు కూడా వెళ్ళడం జరుగుతుంది. క్రమంగా గోదావరితో రవికి అనుబంధం ఏర్పడింది. తల్లిలా నిమిరే నీటి ప్రవాహంతో రవి మనసు తేలిగ్గా అనిపించింది. సంతోషం, ఆనందాన్ని, ఇచ్చింది. ఈతలో అన్ని కళలు నేర్చుకున్నాడు. గోదావరి పాఠం చదువుతుంటే పశ్చిమ దిక్కు నుండి నాలుగు రాష్ట్రాలను ఆప్యాయంగా ఒరుసుకుంటూ తూర్పున బంగాళఖాతంలో కలిసేది మాత్రమే కాదు! తన శరీర నాడులకు జవసత్వాలు నింపే ''దివ్యఔషధం' అని మనసుకు అనిపించేది. ఏదో అనుబంధం నిమిరినట్లు

ఉండేది.

ఎక్కడ చూసినా పచ్చటి వరిచేలు, కొబ్బరితోటలు, మామిడితోటలు, వాటి చుట్టూ పారే గోదావరి పిల్ల కాలువలు. నవనవలాడే గ్రామాలు. వాటితో అనుబంధం రవికి ఇష్టం. పసితనం నుంచి అక్షరరూపం దాల్చని అనుభూతి.

అదే సంవత్సరం గోదావరికి వరదలు వచ్చాయి. ఊళ్ళన్ని మునిగిపోయాయి. ఆ వరదలు కొందరి రైతుల్లో ఆనందం, కొందరి రైతుల్లో విషాదం మిగిల్చాయి. రవి మిత్రబృందం చొరవ తీసుకొని పల్ల ప్రాంతాల్లో ప్రజల్ని మెరక ప్రాంతాలకు పెద్ద పెద్ద లోగిల్లలోకి చేర్చడంలో సహాయపడ్డారు. నిర్భయంగా నీళ్ళల్లో నడుస్తూ అవసరమైన చోట ఈదుతూ తమ విన్యాసాలు ప్రదర్శించారు. ఊరంతా ఆకర్షించారు. వరద వల్ల గోడలకు ఏర్పడిన నీటి ఆనవాళ్ళను చాలాకాలం చెరపనీయకుండా పదిలంగా ఉంచాడు రవి తాత.

కొంతకాలానికి శాస్త్రి తండ్రి మరణించడంతో గత్యంతరం లేక అర్చక వృత్తిని చేబట్టాడు. అప్పారావు ఓ ఏడాది చదువు సాగించి, మోటారు మెకానిక్‌గా మారిపోయాడు. రామారావు తండ్రికి వేరేప్రాంతం బదిలీ కావడంతో మకాం మారింది. స్నేహితులు తలో ద్కియ్యారు. రవి హైదరాబాదు మేనత్త ఇంటికి చదువు నిమిత్తం వెళ్ళిపోయాడు.

్జ్జ్జ

హైదరాబాద్‌ సిటీ వాతావరణం అతనిలో అనేక ఆదర్శాలు నింపింది. కాలేజీల్లోను, యూనివర్సిటీలో అనేక రాజకీయ, ఆర్థిక సిద్ధాంతాలు అర్థం అయ్యాయి. రైతు భూములు కోల్పోవడం, కూలీలుగా మారి కన్నతల్లిలాంటి ఊరుని వదలి వలసలు పోవడం అందుకు కారణమైన రాజకీయాలు అర్థమవుతున్న దశ. ఒక శాస్త్రీయమైన భావజాలం మొలకెత్తింది.

రవిని మరింత పెద్ద చదువులకు విదేశాలకు పంపాలని నిర్ణయించారు.

తన కలలు సాకారం కావాలని ఊరికి, పేద ప్రజలకు సేవ చేయాలని, తల్లిదండ్రుల పేరు నిలపాలని, ఆదర్శాలతో నిండిపోయాడు.

వెళ్ళే ముందు స్నేహితులను, బంధువులను, తన ఊరిని చూడాలని స్వగ్రామం వచ్చాడు.

శాస్త్రితో కలసి పిచ్చాపాటి మాట్లాడుతూ పొలంవైపు వెళ్ళాడు. రవి తాతగారు ఎవరి వాటా వారికి ఇచ్చేసాడు.

కాలక్రమంలో వ్యవసాయ పద్ధతులు మారాయి. నిర్వహణలో కష్టాలు వచ్చాయి. వ్యవసాయం దండగ మారిన వ్యవహారం అయింది.

పినతండ్రి తన వాటా యాభై ఎకరాలు చేపలు చెరువులు తవ్వుకున్నాడు. తనతండ్రి పనికిరాని వ్యవసాయం చేస్తూ

ఉండిపోయాడు.

రవికి అక్కడి వాతావరణం అసహజంగా కనిపించింది. శాస్త్రి చెప్పినదాని బట్టి చిన్నా చితక రైతులు చెరువులు తవ్వడాన్ని వ్యతిరేకించినా, పోలీసుల ప్రభుత్వ సహకారంతో పినతండ్రి తన పని తాను చేసుకుపోయాడు.

''చాలామంది రైతులు అయినకాడికి అమ్ముకుని మరోచోట భూములు కొనుక్కున్నారు. గిట్టుబాటు కాని వ్యవసాయం. కొంతమంది చితికిపోయారు'' అన్నాడు శాస్త్రి.

''ఊరంతా ఎప్పుడూ సందడిగా ఉండేది. ఆనాటి వాతావరణం కనబడటం లేదు''.

''ఏం చేస్తారు! కొందరు వలసలు పోతున్నారు. మరికొందరు చెరువుల దగ్గర కూలీలుగా మారారు.''

''అన్నిచోట్ల ఇలానే ఉందా!''

''అంతటా ఇంతే. మెర భూములు రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వారు కొన్నారు.''

''నాలుగేళ్ళలో ఎంత మారిపోయింది!''

''అవునురా! నా పరిస్థితే చూడు. గుడికి ఎంతో కొంత ఆదాయం వచ్చేది. ఏడాది పొడవున సరిపడే ధాన్యం వచ్చేది. ఇప్పుడు ప్రజలు చెల్లాచెదురు అయిపోయారు. ఉత్సవాలు నామమాత్రంగా జరుగుతున్నాయి. ఎక్కువ ఆదాయం వస్తుందని దేవుని మాన్యాలు కొంతమందితో కలసి మీ చిన్నాన్నే చెరువులుగా మార్చేసాడు. ఈ దేవుడు కూడా ఇక్కడ నిలవలేడేమో'' అంటూ శాస్త్రి నిట్టూర్చేడు.

కాలువ వైపు వెళ్ళారు. బల్లకట్టు మాయమైంది. ఆ స్థానంలో వంతెన వచ్చింది. దానిపై నుండి ప్రొక్లయినర్‌ వెళ్ళింది. అది చూసి రవి గుండెల్లో సర్రున ఏదో గీచినట్లు అయింది.

''రవిబాబు'' అని పిలుపుతో ఆటు చూసాడు.

పాపారావు కనిపించాడు. ''బాగున్నారా బాబు'' అడిగాడు.

''నీవెలా ఉన్నావు'' రవి మనస్సులో ఉద్వేగం  పొంగింది.

''బాగానే ఉన్నాను'' బాబు.

పాపారావులో వృద్ధాప్యం జాడ కనిపించింది.

''ఏదో రోజులు గడుస్తున్నాయి. బల్లకట్టు అవసరం తీరిపోయింది. నన్ను పట్టించుకొనేవారే లేరు'' అన్నాడు పాపారావు.

''అలాగా!''

''గోదావరిలో ఇసుక తెచ్చి అమ్ముకుంటూ గడుపుతున్నాను. ఏదో! రోజులు గడచిపోతున్నాయి''.

''నీ భార్య, పిల్లలు ఎలా ఉన్నారు?''

''పిల్లలు పనులు లేక ఒరిస్సావైపు వెళ్ళిపోయారు. వాళ్ళకు వండి పెట్టడానికి తల్లి వెంట పోయింది''.

రవి మనసు కకాలవికలమైంది.

జేబులో డబ్బులు తీసి పాపారావు జేబులో పెట్టాడు. అతని చేతులు వణకడం గమనించాడు రవి. ఆప్యాయంగా కౌగిలించుకున్నాడు.

పాపారావు కళ్ళల్లో నీళ్ళు జారిపడ్డాయి. గోదావరి ఒంపులు సోయగాల వలె చురుగ్గానే ఉండే అతని కండరాలు జవసత్వాలు కోల్పోయి కనిపించాయి.

''తమరు సంధికి రావట్లేదే బాబూ'' అని శాస్త్రిని పలకరించాడు.

''ఆ ఏం వస్తాం పాపారావు! కాలువ నిండా మురికినీరే కదా, చెరువులు వదిలిన నీరే కదా అంతా. మైళ్ళు కొద్ది గోదావరి మురికి కాలువ అయిపోయింది!'' అని శాస్త్రి,

''ఎగువున అనేక కొత్త ప్రాజెక్టులు తయారవుతున్నాయి. గోదావరి నీరు అందక వ్యవసాయం కుదేలైంది. రైతులు పొలాలు అమ్ముకొని వలసపోతున్నారు. చేపలకు, ఆక్వాకల్చర్‌కు పెద్దరైతులు భూమి లీజుకు ఇచ్చి పిల్లల్ని చదివించడానికి పట్టణాలకు పోతున్నారు. గోదావరికీ మనకి ఉన్న ఆ కాస్త పేగుబంధం తీరిపోయింది. గట్టి ఉద్యమాలే లేచాయి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే ఒక సామాజిక జీవితం బద్దలైపోయింది'' అని రవిని ఉద్దేశించి శాస్త్రి అంటూనే ''మీ పినతండ్రి వందలాది ఎకరాల భూమిని సేకరించాడు. చాలా కుట్రలు చేసి పేదల భూమి కారుచవుకగా కొన్నాడు. చెరువులు తవ్వడం వల్ల పక్క భూములలో ఉప్పునీరు చేరడంతో అవి అన్ని అయినకాడకు అమ్ముకున్నాడు. ఈ మధ్యే ఆక్వా వ్యాపారులు అంటూ బడా వ్యాపారులతో కలిసి గ్రామం విధ్వంసానికి పూనుకున్నాడు. రోగాలు, అంటువ్యాధులు సరే! తాగేందుకు నీరు దొరకడం లేదు. ''చాలా వేదనగా చెప్పాడు''.

వేదనాభరితమైన ఈ మార్పును రవి స్వీరించలేకపోయాడు.

్జ్జ్జ

నదులు అంతరించిపోవడంపై పరిశోధన నిమిత్తం రవి అమెరికా వెళ్ళాడు. ప్రపంచంలో ప్రాజెక్టులలో పనిచేసి నదులు అంతరించడంపై పరిశోధనలు చేసాడు.

భారతదేశంలో కూడా నదుల సంరక్షణ ఉద్యమాలు మొదలయ్యాయి. 'మేధాపాట్కర్‌, వందనాశివ, తీస్తా సెతల్వాద్‌, వామపక్షాలు రంగంలోకి దిగాయి.

నదులపై విద్యుత్‌ ప్రాజెక్టులు, నదులు అనుసంధానం పేరిట ఒక రాజకీయ క్రీడ ప్రారంభం అయింది. సహజమైన నదీ ప్రవాహం అడ్డుకుంటే వచ్చే ప్రమాదాన్ని శాస్త్రవేత్తలు వివరిస్తున్నా అనేక పుస్తకాలు, వ్యాసాలు వ్రాసి హెచ్చరిక చేస్తున్నా పాలకులు లెక్క చేయలేదు. అనేక సంస్థలు ఉద్యమాలు లేవదీసి ప్రజలకు వివరించడాన్ని పూనుకున్నాయి.

రాజకీయ నాయకులు పెద్ద ప్రాజెక్టులు నిర్మించడం వలన అనేక గ్రామాలు మునిగిపోయి ప్రజలు నిరాశ్రయులవుతున్నారు. కాంట్రాక్టర్లు, పర్యాటక సంస్థలు పంటపై పురుగుల్లా వచ్చిపడ్డారు.

రవి పత్రికల్లో ఇవన్నీ చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. గోదావరిని చెత్తకుండీగా మార్చినట్లు గ్రహించాడు. ప్రభుత్వాలే ఈ చదరంగం ఆడిస్తున్నాయని అతనికి అర్థం అయ్యింది.

రవి స్వదేశం వచ్చి తన గ్రామం బయలుదేరాడు. చాలామంది రాజమండ్రి వాసులు పర్యావరణ ఉద్యమకారుడు వస్తున్నాడని తెలిసి సభ ఏర్పాటు చేసాడు. ఆ రోజు అక్కడే బసచేసి సభలో ఉపన్యసించాడు. పవిత్ర గోదావరి  అని చెప్పుకుంటూ దాని చుట్టూ పరిశ్రమలు ఏర్పాటుచేశారు. వ్యర్థాలను విడవడంతో ప్రజా ఆరోగ్యం ఎలా దెబ్బతింటుంది వివరించాడు. అలా వ్యతిరేకంగా వచ్చే ఉద్యమాలను ఆహ్వానించాలని, అందుకు తాను ముందుండి నడపడానికి సిద్ధమని నదుల సంరక్షణే మా ధ్యేయమని ప్రసంగించాడు. అక్కడ నుంచి తన గ్రామంకి బయలుదేరాడు.

రంగురంగుల జెండాలు కట్టి ఎర్రమన్నుతో రోడ్లు పోసి ఇళ్ళ స్థలాలుగా మార్చిన భూమి వందల ఎకరాలు దారి పొడుగునా కనిపించాయి. పంటచేలు చెరువులుగా మారిపోయాయి. కల్లుపాక స్థానంలో బార్లు, ధాబాలు కనిపిస్తున్నాయి.

మనిషి మారిపోయే వైనమిది. సంక్షోభదశను గుర్తించాడు రవి.

అటువైపు బస్సులు, ఆటోలు రాకపోవడం గమనించి ఒకమైలు రాయిపై కూర్చున్నాడు. గోదావరి కలుషితం కాముందు కుడిపించడానికి సిద్ధంగా ఉండే అమ్మలాగే కనిపించేది.

ఉదయం పది దాటింది. జనసంచారం లేదు. బంధు వాతావరణం.

పోలీసు వ్యాను రావడం గమనించి నిలబడ్డాడు రవి. అతని ముందుకు వచ్చి ఆగింది. వివరాలు అడిగారు, చెప్పాడు. అతని వైఖరి చూసి ఉద్యమకారుడని అనుమానించారు. అటుపోవడం కుదరదని హెచ్చరించారు. రవి ఎంత చెప్పినా వినిపించుకోకుండా వ్యానులో తోసి తీసుకుపోయారు.