అందనంత దూరం

 కథ
- డా. అప్పిరెడ్డి హరినాథరెడ్డి 9963917187

ఇప్పటికే ఊర్లో నలుగురికి కరోనా సోకడంతో వాళ్ళను పెద్దాస్పత్రికి తీసుకపోయారని, ఊరంత కిమ్మనకుండా ఎక్కడి వాళ్ళక్కడ ఇళ్ళుదాటి బయటకు రావడంలేదని, గ్రామ వాలెంటీరులు ఆరోగ్య కార్యకర్తలు, పోలీసులు వీధుల్లో తిరుగుతున్నారని ముసలమ్మ ఫోన్లో అనేసరికి తన ముగ్గురు పిల్లలు కళ్ళముందు మెదిలారు కరెక్కకు.
్జ్జ్జ
కర్నూలు జిల్లా దక్షణభాగాన ఎర్రమలకొండల అంచున దుర్గం గ్రామం మల్లయ్య, కరెక్కలది. కొండలకు అటువైపున అనంతపురము జిల్లా ఉంటాది. దుర్గం గ్రామం చుట్టుపక్కలంతా ఎర్రనేలలే. వానలే పంటలకు ప్రధాన ఆధారం. కొండనీళ్ళతో ఊరి చెరువు నిండి కొంత ఆసారాగా ఉండేది. ఈ పదిహేనేళ్ళలో చెరువు నిండిన దాఖలాలు లేవు. ఊరి సమీపంగా అడవి ఉండటంతో మిగతా పల్లెలకంటే దుర్గం వాసులకు కొంత ఊరటగా ఉండేది. అడవిలో పశువులకు మేత లభించేది. ఆకులు అలుములు, కొండ కాయలు, గడ్డలు, అడివి జీవాల ఆధారంతో కరువుకాలం లోను మనుషులు కొంత నెట్టుకొచ్చేవారు. తేనె, బోదగడ్డి, కట్టెలు అమ్మి నాలుగు రూకలు పొందే వెసులుబాటు వీరికి ఉండింది.
ఈ మధ్య వరుస కరువులతో ఎర్రనేలల సేద్యం కన్నీళ్ళను మిగిల్చాయి. ఈ పంటలు పండేది వద్దు. ఉన్న పాణాలు పోగొట్టుకొనేది వద్దు. ఊపిరుంటే ఊర్లెంబడి పోయి బతుక్కోవచ్చని చాలామంది దుర్గం రైతులు నిర్ణయించుకున్నారు. గత కొన్నేళ్లుగా సుగ్గికిపోవడం మొదలెట్టారు. అరభాగం ఊరు ఎప్పుడూ వలసలలోనే
ఉంటాది. కొందరు సాహసం చేసి పంట పెట్టి, ఆ ముచ్చట తీరగానే ఊరొదులుతారు. ఇంటివద్ద పిల్లలు, ముసలోళ్లు మాత్రమే ఉంటారు. ఇన్నాళ్ళు ఆ ఊర్లో వలస పోకుండా కాలానికి ఎదురీది సేద్యంలో నిలబడింది మల్లయ్య కుటుంబం. అందుకే ఆ కుటుంబం అందరికంటే ఎక్కువ అప్పులలో కూరకపోయింది. ఎన్ని ఎక్కువ భూములుంటే, అంత అప్పుల మూట సీమలో వెంటాడుతాది. ఈసారి మల్లయ్య కుటుంబం ఊరొదలక తప్పని పరిస్థితి ఎదురైంది.
ఈ ఏడు పంటలైపోగానే డిసెంబరు నెలలో చాలా కుటుంబాలు గుంతకల్లు చేరి రైలుదారిలో బెంగుళూరు బాటపట్టాయి. మల్లయ్య కుటుంబానికి ఇదొక కఠిన పరీక్షలా ఉంది. ఊరొదిలి పోవడం ఏమాత్రం మల్లయ్యకు మనసొప్పడం లేదు. ఊరొదలడం అనే ఆత్మాభిమానం కంటే ఈ ఎర్రనేల సేద్యంలో ఓడిపోయాననే బాధ మల్లయ్యను తీవ్రంగా వేదిస్తుంది. రాబోయే రోజుల్లో పంటపెడతాననే ఆశ కూడా అతనికి లేదు. ఎండిన ఎర్రచేనుకి ఇంటికి తిరగడమే తప్ప వేరే ఏ పనికూడా లేదు. ఇళ్ళు గడవడం కూడా కష్టమైపోతోంది. అప్పులు, వడ్డీలు నిద్రపట్టనీయడం లేదు. మల్లయ్య ముందు రెండే దారులున్నాయి. ఉన్న భూమి అయినకాడికి అమ్మడం లేదా ఊరొదిలి వలసెల్లి ఏదో ఒక పని చేసుకొని కుటుంబానికి కాస్తో కూస్తో ఆసరాగా ఉండడం. భూమి అమ్మడం కంటే వలస పోవడమే నయమనిపించింది. ఆత్మాభిమానం, గౌరవమర్యాదలంటూ మొండిగా ఎదురీదడం కన్నా, తానొక్కడు ఓడిపోతూ అయినా సరే కుటుంబాన్ని కాపాడుకోవడం తనముందున్న కర్తవ్యంగా తోచింది మల్లయ్యకు. సంక్రాంతి పండగ కాగానే చివరగా మరికొన్ని కుటుంబాలు ఊరినుండి బయలు దేరుతున్నాయి. వారి వెంట వలసెల్లాలని మల్లయ్య, కరెక్కలు నిర్ణయించుకున్నారు.
పదోతరగతి పెద్దకొడుకు, ఏడో తరగతి చిన్న కొడుకు, మూడో తరగతి చిట్టి కూతురులకు తగు జాగ్రత్తలు చెబుతూ వస్తోంది కరెక్క. పిల్లలను కంటికి రెప్పలా చూసు కొంటుండమని ముసలామెకు ముందస్తుగా చెబుతూనే
ఉంది. పండగ పోయిన మర్నాడే బెంగుళూరు పోవడానికి ఊరివాళ్ళు సిద్ధమయ్యారు. ఆ సాయంత్రం ఎర్రచేను చుట్టూ తిరిగి మల్లయ్య కళ్ళనీళ్ళు పెట్టుకొన్నాడు. ప్రతిరోజు తెల్లారే చేను వద్దకు వెళ్ళే అలవాటున్న మల్లయ్యకు రేపటి నుండి అది అందనంత దూరమైపోతాదనే బాధ అప్రయత్నంగా తన్నుకొస్తుంది. చీకటిపడగానే ఇంటికి చేరుకొన్నాడు. ఆ రాత్రి రెండు గోనె సంచులలో కావలసిన ఒకటిరెండు పాత్రలు, కొన్ని బియ్యం, జొన్నలు, అవసరమైన బట్టలు సర్దుకొన్నారు. అష్టకష్టాలు పడి ఇంట్లో పిల్లలకోసం ఒకనెలకు సరిపడ సరుకులుంచారు. పదోతరగతి పరీక్షలు రాయడానికి సిద్దమవుతున్న పెద్దకొడుకుకు ఉన్న విషయాలన్నీ చెప్పి బాగా చదువుకోమని మల్లయ్య చెప్పాడు. తాను చదువుకోవడానికి ఎన్నికష్టాలు పడింది, చివరకు కరువుకారణంగా ఎలా బడి నిలిపేసింది తెలిపాడు. కొద్దికొద్దిగా పరిస్థితులను అర్థం చేసుకుంటున్నాడు పెద్దకొడుకు.
చిన్నవాడు, పాప, కరెక్క వద్దే పడుకొన్నారు.
ఉదయాన్నే వలసెల్లుతున్న విషయమేమి ఎరుగని పాప అమ్మ గుండెలను హత్తుకొని నిద్రపోయింది. పాపని వదిలి పెట్టి పోవాలనే కఠోర సత్యాన్ని జీర్ణించుకోలేక పోతుంది కరెక్క. గుండెనిండా దుఖం ఉప్పొంగుకొస్తుంది. రాత్రంత కన్నీటి పర్యంతమై నిద్ర కూడా పట్టలేదు కరెక్కకు.
ఉదయం ఆరు గంటలకు పల్లె బస్సు వచ్చింది. ఊరివాళ్ళు సరుకుల గోనెసంచులను బస్సు పైకేస్తున్నారు. మల్లయ్య, కరెక్కలు ఇంట్లో నుండి గోనెసంచుల మూటలెత్తుకొని పోసాగారు. ఒక్కసారిగా పాప, చిన్నకొడుకు గడపకు అడ్డం నిలబడి ఏడ్చడం మొదలెట్టారు.ముందుకు సాగిన అమ్మానానల కాళ్ళకు చేతులు చుట్టేసుకొన్నారు. పైన మూట కింద పిల్లల ఏడుపులు. మల్లయ్య, కరెక్కల కళ్ళ
నీళ్ళు కారసాగాయి. ఆగితే ముందుకు సాగలేరు. ముందుకు సాగకపోతే బతుకు సాగదు. అంతటి దుఖంలోను మనసు గట్టి చేసుకొని పెద్దోడా చిన్నోడిని పట్టుకో, అమ్మ పాపను పట్టుకోమన్నాడు మల్లయ్య. ఇద్దరు పిల్లల రెక్కలు పట్టుకొన్నారు. వారి దీనాకారపు ఏడపుల నడుమే ఇళ్ళు దాటి బస్సెక్కారు. బస్సు ఊరు వదిలి గుంతకల్లుకు పోసాగింది.
మల్లయ్య, కరెక్కలు ఊరొదిలి వలసెల్లడం ఇదే తొలిసారి. అలవాటు పడిన మనషులైతే పర్లేదు. వీరికి ఈ ప్రయాణం అత్యంత బాధాకరంగ అనిపిస్తుంది. పసిబిడ్డలకు అందరానంత దూరమైపోతున్నామని తమలో తామె కుమిలి పోసాగారు. ఊరి పొలిమేర దాటడంతో తమదనుకొన్న ఊరుకూడా దూరమవసాగింది. ఇన్ని కష్టాలు బాధలు తమకు మాత్రమే వస్తున్నాయనుకున్నారు. తొమ్మిదికల్లా గుంతకల్లు రైల్వే జంక్షన్‌ చేరారు. పదిగంటలకు బెంగుళూరు ప్యాసింజర్‌ కోసం వేచి ఉన్నారు. ప్లాట్‌ ఫామ్‌ అంతా రద్దీగా ఉంది. ఎక్కడ చూసినా గోనెసంచుల మూటలు, పల్లెమనుషులు కనిపిస్తున్నారు. ప్రతి కుటుంబానిది తమలాంటి పరిస్థితే కదా అనుకొన్నారు. రైలు రానే వచ్చింది. అప్పటికే రైలంతా వలసలెల్లె పల్లెల ప్రజలు. కాలు పెట్టడానికి సందులేనంత మంది వలసజనంతో రైలు నిండిపోయింది. వాళ్ళతోపాటే మల్లయ్య, కరెక్క, ఊరిజనం రైలెక్కారు. రాత్రి కల్లా రైలు బెంగుళూరు చేరింది.
్జ్జ్జ
ఊరి నుండే తెచ్చుకొన్న సద్దులను విప్పి రైల్వే స్టేషనులో తిన్నారు. ప్లాట్‌ ఫామ్‌ ల వద్ద గోనెసంచులు జాగ్రత్తగా ఒక వైపు ఉంచి అక్కడే అంతా పడుకొన్నారు. తెల్లారే ఒకో గుంపు ఒకో వైపు సిటీ బస్సులెక్కి పోసాగారు. దుర్గం వారి ఈ గుంపు తమ ఊరి వాళ్లు ఇదివరకే హౌసూరు రోడ్డు వైపు వెళ్లి
ఉండటంతో మెజిస్టిక్‌ నుండి అటువైపు బస్సులెక్కారు. అత్తిబెల్లి పరిసరాలలో దిగారు.
అక్కడ తమ ఊరివారుండే చోటుకు చేరారు.
మల్లయ్య, కరెక్కలు గుండె నిబ్బరంతో అక్కడికి చేరారు కానీ మనసంతా ఇంటివైపే లాగుతోంది. ప్రయాణపు అలుపులో కొంత మరిచారు కానీ తీరా అక్కడికి చేరి అడుగు పెట్టగానే తమ పిల్లలు, ఇళ్ళు, చేను, ఊరు గుర్తు రాసాగాయి. ఏ పిల్లలను చూసినా తమ పిల్లల లాగే కనిపిస్తున్నారు. గాలి, నీరు, నేల, భాష, మనుషులు అంతా కొత్తగా కనబడ్డాయి. మల్లయ్య కుటుంబం కూడా వలస రావడం అక్కడ
ఉన్న వారందరికీ కంటతడి పెట్టించింది. పది మందికి అన్నం పెట్టిన కుటుంబం ఇలా దేశాలెంబడి రావలసి వచ్చింది గదా అని బాధపడ్డారు. కరువుకు తన మన, మంచీ చెడూ లేదనుకొన్నారు. అందరూ కలుపుగోలుగా ఉంటూ మల్లయ్య, కరెక్కలను తమలో ఒకరిగా అక్కున చేర్చుకున్నారు.
మల్లయ్య అక్కడ ఒక భవన నిర్మాణ కూలీగా తమ ఊరి వారి వెంట వెళ్ళసాగాడు. కరెక్క ఆ పక్కనే చిన్న బట్టల ప్యాక్టరీలో కూలీగా పోసాగింది. మల్లయ్యకు నాలుగు వందలు, కరెక్కకు మూడువందలు ప్రకారం రోజుకూలి నిర్ణయమైంది. ఉండడానికి నెలకు మూడువేలు బాడుగ మేర ఒక చిన్న పెంకుటిల్లు కూడా దొరికింది. ఇద్దరి ఆదాయం కలిపి నెలకు పదహేను వేలు దాక రావచ్చనుకొన్నారు. ఇంటి బాడుగా, ఖర్చులు పోను కనీసం ఆరువేలు నెలకు మిగులుతుందనుకొన్నారు. పల్లె లొదిలి పట్టణం చేరి ఏదో ఒక పని చేసుకోవడంతో నాలుగు రూపాయలు కళ్లచూడొచ్చు, మనశ్శాంతిగా బతకొచ్చనే కదా వలసలొచ్చేదనుకొన్నారు. సేద్యంలో ఎగసెగలు పడేకంటే ఇది ఒకింత మేలే అని ఒక వైపు అనిపించినా మల్లయ్యకు మాత్రం మనసులో తప్తి లేదు. అయిష్టంగానే తనకు నచ్చని పని చేస్తున్నట్టు అనిపించేది. తన భూమిలో చేసేపని ఎంత కష్టమైనదైన తనలో సంతోషం ఉండేది. తనకు నచ్చిన విధంగా చేసుకొనేవాడు. కానీ ఇక్కడ తానంతా కత్రిమంగా సాగిపోతున్నాడు. కరెక్కకు కూడా ఇది మరీ ఇబ్బందిగానే ఉంది. సర్దుబాటు మనిషిని నడిపిస్తుంది. మొండిగా పోతే కాలంలో నిలవలేమని తమలో తాము ఓదార్చుకొన్నారు మల్లయ్య, కరెక్కలు.
ఊరిలో ముసలమ్మకు ఫోను చేసి విషయాలు ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకొంటున్నారు. పెద్దోడి పరీక్షలు దగ్గర పడుతుండటంతో బాగా చదవమని చెప్పడం మల్లయ్యకు ఊతపదమై పోయింది. పోన్‌ చేసినప్పుడల్లా చిన్నోడి, పాపల ఏడుపులు వినిపిస్తునే ఉన్నాయి. పిల్లలొక వైపు, ఎండిన ఎర్రచేను మరొక వైపు మనసును ఒక పట్టాన ఉండనీయడం లేదు మల్లయ్యని. అమ్మానాయనలు దూరమై పోవడాన్ని తట్టుకోలేక పోయారు పిల్లలు. కొన్నాళ్ళ పాటు అమ్మ నాయన అంటూ నిద్రలోను కలవరిచ్చు కోసాగారు. ఫొన్‌ చేసినపుడల్లా ఎందుకమ్మా నన్ని వదిలి వెళ్ళావు అని పాప అడిగే మాటలు కరెక్క గుండెను తాకుతున్నాయి. మనసును మెలి తిప్పేస్తున్నాయి. మాట్లాడలేక నిర్వీర్యురాలై పోతోంది కరెక్క. ఇంకో పదిరోజుల్లో తప్పకుండా వస్తాము. ఏడవకమ్మా, కొత్తబట్టలు, బ్యాగు అన్నీ తీసుకొస్తామని కరెక్క చెబుతోంది. నాకేమి వద్దు ఇప్పుడే మీరొచ్చేయండమ్మా అని పాప అనడంతో ఏమి మాట్లాడాలో దిక్కుతోచక ఏడుపాపుకోలేక పోయింది కరెక్క. ముసలమ్మ ఆ మాట ఈ మాట చెప్పి పాపను సముదాయించింది.
సరిగ్గా నెలరొజులు గడిచాయి. రేపోమాపో అన్ని ఖర్చులు పోను ఆరువేలు చేతికొస్తుందను కొన్నాడు మల్లయ్య. ఊరి వద్ద ఇంట్లో సరుకులు కూడా అయిపోయి ఉంటాయి. ఒక రోజు ఊరికి వెళ్ళి వాళ్ళకు కావలసినవి ఏర్పాటు చేసి, పిల్లలను, ఎర్రచేను చూసుకొని వస్తానని మల్లయ్య కరెక్కతో అన్నాడు. నాతోను అసలు కావడం లేదు. నేను కూడా వస్తానని కరెక్క అన్నది. డబ్బు చేతికి రాగానే బయలుదేరుదామని నిర్ణయించుకున్నారు.
ఆదివారం నాడు కరోనా విషయమై దేశమంతా ఒకరోజు జనతా కర్ఫ్యూ చేపడుతున్నట్లు ప్రధానమంత్రి గారి ప్రకటన వెలువడింది. సరే ఒక రోజుతో ఏమైతాది అటోఇటో ఇంకోరోజు పోతే సరిపోతాదనుకొన్నారు. ఆ రోజంతా ఇంట్లోనే ఉన్నారు. అసలు కరోనా వెనుక పెద్దకథే ఉందని ఆనోట ఈనోటా విన్నారు. ఎక్కడ చూసినా కరోనా విషయాలే వినపడసాగాయి. ఈ పూట గడిస్తే డబ్బు చేతికొస్తుంది మరుసటి రోజే ఊరికి వెళ్ళ వచ్చనుకొన్నారు. యథావిధంగా జనతా కర్ఫ్యూ మరుసటి రోజు పనికెళ్ళారు. రేపటికల్లా రావలసిన డబ్బు ఇవ్వాలని పనిచేసే చోట అడిగారు. ఎట్టకేలకు మరునాటికి డబ్బు చేతికొచ్చింది. ఆ రోజు సాయంత్రం మల్లయ్య అలా రోడ్డుపైకి వెళ్ళి కావలసినవి తీసుకొన్నాడు. చీకటిపడుతోంది.
జాతినుద్దేశించి ప్రధానమంత్రి ప్రసంగిస్తారని రోడ్డుపక్క చిన్న హౌటల్లో టీవీల చుట్టూ జనం గుంపయ్యారు. దేశమంతా పూర్తిగా ఇరవైఒక్కరోజులు లాక్‌ డౌన్‌ చేస్తారంట. బస్సులు, రైళ్ళు, విమానాలు ఏవి తిరగవని ఓ తెలుగాయన మల్లయ్యకు చెప్పాడు. ఈ మాట వింటుంటే మల్లయ్య గుండెల్లో సన్నని వణుకు మొదలైంది. చిన్నగా అడుగులేస్తు ఇంటికెళ్ళాడు.కరెక్కకు చెప్పాడు. అప్పటికే ఊరికి తీసుకెళ్ళాల్సిన ఒక బ్యాగు సర్ది, ఇంకో బ్యాగు కోసం కరెక్క వెతుకుతోంది. మల్లయ్య మాటలు వినేసరికి నిశ్చేష్టురాలైంది. మారు మాట్లాడలేకపోయింది.
ఉదయానికల్లా మల్లయ్య ఇంటి వైపున వీధులన్నీ
రాళ్ళు అడ్డుపెట్టేసారు. రోడ్డుపై అంగళ్ళన్నీ మూసేశారు. ఇళ్లనుండి బయటకు రాకూడదని, మనుషులకు బారెడు దూరం ఉండాలని, చేతులు కడుక్కొంటూ ఉండాలని, మొగానికి మాస్కులు వేసుకోవాలని, జలుబు, దగ్గు, జ్వరాలుంటే వెంటనే ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి పోవాలని ఇలా ఎవేవో మైకుల్లో చెబుతున్నారు. వీధి వీధికి పోలీసులు కట్టెలు పట్టుకొని కాపలా ఉన్నారు. వీధుల్లో బయటకు వచ్చినోళ్ళ కాళ్ళు చేతులు వాయకుండా మాములుగా మళ్ళీ ఇళ్ళు చేరడం లేదు. ఏమి చేయాలో దిక్కు తోచడం లేదు మల్లయ్యకు.
ఊరికి ఫోన్‌ చేసి కరోనా అంటున్నారు. ఇంట్లో నుండి బయటకు పోకండి. శానా జాగ్రత్తగా ఉండండి. పిల్లోల్లు ఆడుకొనేకి, ఈతలకు పోతారేమో జాగ్రత్తగా ఉండమని అమ్మతో మల్లయ్య చెప్పాడు. ముసలోళ్ళకి ఇది మరీ ప్రమాదం అంటున్నారు మరిన్ని జాగ్రత్తలు చెప్పింది కరెక్క. రోజు ఇంటి పట్టునే చదువుకొమని పెద్దోనికి, అవ్వయ్య, అన్నయ్య చెప్పినట్టు వినాలని చిన్నోడికి, పాపకు చెప్పింది కరెక్క. మీరెప్పుడొస్తారని పాప అడిగే సరికి వచ్చేస్తామమ్మా బయలుదేరుతామని చెప్పింది. పాప నుండి ముసలమ్మ ఫోను తీసుకొని ఈ రోజో, రేపో మీరొస్తారని ఉంటిమి. ఇంట్లో సరుకంతా అయిపోయింది.ఈ పూట జొన్నలు కూడా అయిపోయమ్మా, శాన కష్టమైపోతాందమ్మా అని కరెక్కతో చెప్పలేక చెప్పింది ముసలమ్మ. వాళ్ళు ఆకలితో అల్లాడతారంటే తట్టుకొంటామా అని బోరున ఏడ్వసాగింది కరెక్క.
మల్లయ్యకు పరిస్థితి అర్థమయింది. ఫోను తీసుకొని అమ్మా మేము ఎలాగోలా వచ్చేస్తాము. కోళ్ళకోసం నూకలగింజలు ఎద్దల కొట్టంలో ఉన్నయోమో చూసి, అవి బాగుచేసి నాలుగు రోజులు కాలం గడుపమ్మా అని చెప్పి నిలువెత్తు మనిషి మౌనమై పోయాడు. ఆరోజు నుండి కనబడే ఏడుపు కరెక్క దైతే, కనబడని ఏడుపు మల్లయ్యది.
పదిరొజులైపోయింది. ఇంకో పదిరోజులు ఎలాగో ఒకలా గడిస్తే బస్సో, రైలో పట్టుకొని ఊరు చేరుకోవాలనుకొన్నారు మల్లయ్య, కరెక్కలు. తమ కష్టమంతా పక్క వీధిలో ఉన్న వారి ఊరి వాళ్ళతో చెప్పుకొనేది కాదు. ఏదో ఉన్నంతలో గంభీరంగా ఇక్కడ నుండి బయట పడాలనుకొన్నారు. నాలుగు పూట్ల పస్తైనా ఉండచ్చు గానీ ఇంటి గుట్టు బయట పడకూడదనుకొన్నారు. పక్క వీధిలో తమ ఊరి వాళ్ళను కలిసినా తమ కష్టాలేమి ప్రస్తావించకుండా పొడి పొడిగా మాట్లాడి వచ్చేస్తున్నాడు మల్లయ్య. ఎప్పుడెప్పుడు లాక్‌ డౌన్‌ ఎత్తేస్తారా? ఊరు చేరుకొందామా అని వేయికండ్లతో ఎదురు చూడసాగారు. ఈ ఇరవై రోజులు ఒకపూట మాత్రమే తిని చేతిలో ఉన్న ఆరువేలలో కనీసం ఐదువేలైనా ఇంటికి తీసుకెళ్ళాలనుకొన్నారు.
లాక్‌ డౌన్‌ ముగిసే రోజు దగ్గరవుతోంది. అంతకు ముందు రోజు సాయంత్రం ప్రధానమంత్రి జాతినుద్దేశించి మరోసారి ప్రసంగిస్తారని పక్క వీధిలో అనగా మల్లయ్య విన్నాడు. జాతినుద్దేశించి ప్రసంగం అంటుంటే మల్లయ్యకు ఎక్కడలేని ఆందోళన మొదలైంది. సాయంత్రానికి ప్రసంగం ప్రారంభమైంది. 'ఉన్నీస్‌ దిన్‌ లాక్‌ డౌన్‌' అని ప్రకటించేశాడు ప్రధానమంత్రి. ఇంక మాకు దేవుడే దిక్కనుకొన్నాడు మల్లయ్య. ఇంటికొచ్చి మరో పంతొమ్మిది రోజులు లాక్‌ డౌన్‌ చేస్తున్నారంట అని కరెక్కతో చెప్పాడు. ఎంతో శాంతంగా
ఉండే కరెక్క ఒక్కసారిగా భీకర రూపమైపోయింది. పట్టరాని ఆవేశంతో నోటికొచ్చినట్లు ప్రభుత్వాల్ని, పాలకులను తిట్టబట్టింది. మల్లయ్య కొంత సముదాయించాడు.
మరుసటి రోజు ఉదయాన్నే ఊరిలో ముసలమ్మకు ఫోన్‌ చేసింది కరెక్క. వారం కింద వేరేదేశం నుండి ఇంటికి వచ్చిన పెద్దింటోళ్ళ అబ్బాయికి కరోనా ఉందేమోనని అధికారులు పెద్దాసుపత్రికి తీసుకెళ్ళారు. కరోనా ఉందని తేలడంతో ఇంట్లోని వాళ్ళను, ఇంటి పక్కల మొత్తం మరో ముగ్గురిని ఈ రోజే తీసుకెళ్ళారు. ఊరంత అల్లకల్లోలంంగా ఉంది. వేసిన వాకిళ్ళు తీయడం లేదని ముసలమ్మ గసపోతు చెప్పుకొచ్చింది. భరించరాని దుఖం పొంగుకొచ్చింది కరెక్కకు. పిల్లోళ్ళు జాగ్రత్త. బయటకు వెళ్ళకండి. మళ్ళీ లాక్‌ డౌన్‌ అంటున్నారు. మేము ఈ రోజే బయలుదేరి నడుస్తా అయినా ఇంటికి చేరుకొంటామంటూ ముసలమ్మకు దైర్యం చెప్పింది కరెక్క. ఊర్లో కరోనా సోకినమాట విన్నప్పటి నుండి మనససు ఒక పట్టాన ఉండటం లేదు కరెక్కకు. చాలా దిగాలైపోయింది. ముందూ వెనకా చూసుకోకుండా నడుస్తా అయినా వచ్చేస్తామనిందే కానీ, అది అయ్యే పనేనా అని తనలో తానే అలోచించ సాగింది. పొరపాటున ముసలమ్మకు కరోనా సోకితే అమె గతి ఏమి కాను. బిడ్డల పరిస్థితి ఏమవుతాదోనని పరిపరి విధాలుగా మనసు పోతుంది కరెక్కకు. ఊర్లో జరుగుతున్న కరోనా విషయం మల్లయ్యకు చెప్పింది. ఇంకా ఇక్కడే
ఉండడం మంచిదికాదన్నది కరెక్క. మల్లయ్య మౌనంగా తలూపాడు.
పక్కవీధిలో ఉన్న తమ ఊరి వాళ్ళ వద్దకు వెళ్ళాడు మల్లయ్య. ఊరికి వెళ్ళాలనుకొన్నామని వాళ్లతో చెప్పాడు. మన ఊరేమన్నా ఇక్కడుందా? అందరానంత దూరాన
ఉంది. మూడు వందల యాభై కిలోమీటర్లు, రోజుకు ముఫ్ఫై కిలోమీటర్లు అనుకొన్నా పన్నెండు రోజులు పడతాది పోవాలంటే. ఈ ఎర్రటి ఎండలకు ఎమన్నా అయితే ఎవరు దిక్కు. ఆ పని మాత్రం చేయకండని ఊరివాళ్ళు అన్నారు. వేరే దారి లేదు ఇంటికి చేరుకోవాల్సిందే. ఊర్లో కరోనా
ఉందట. పిల్లలకేమవుతాదో అని భయమేస్తుంది. నడుస్తానే వెళ్ళిపోతాము అన్నాడు మల్లయ్య. మేమైతే ఎవరు రాలేము. లేని సమస్యలు ఎందుకు? మీరు కొన్నాళ్ళు ఓపిక పడితే వెళ్ళవచ్చు. టౌన్లో మనుషులను కదలనీయడం లేదు. ఇది అయ్యేపని కాదన్నారు ఊరివాళ్ళు. వెళ్ళక తప్పదు ఈ రోజే బయలుదేరు తామన్నాడు మల్లయ్య. ఇక్కడ నుండి టౌన్లో దారిన పోతే పోలీసులు అడ్డుకొంటారు. తప్పదంటున్నావు కాబట్టి టౌన్లో కి పోకుండా, దూరం కూడా తగ్గే అడ్డదారొకటుంది. ఇక్కడ నుండి దక్షిణానికి నలభై కిలోమీటర్లు పోతే హౌస్కోట కు చేరుకొంటారు. అక్కడనుండి ఇరవై కిలోమీటర్లు ఎయిర్పోర్ట్‌ కు దిగదాల నుండి పోతే దేవనహళ్ళి వద్ద హైవే కు చేరుకుంటారు. హైవే మీద ఒకటే దారెంబడి పోతే చిక్బళ్ళాపురం, చెక్‌ పోస్ట్‌ మీదుగా అనంతపురము జిల్లాకు చేరుకుంటారు. ఇంక మీకు భయముండదు. అక్కడ నుండి అనంతపురము, గుత్తిమీదుగా ఊరు చేరుకోవచ్చని ఊరివాళ్ళు సలహా ఇచ్చారు.
అవసరమైన వస్తువులు మాత్రమే రెండు బ్యాగులకు సర్దుకొన్నారు. నీళ్ళకోసం ప్లాస్టిక్‌ బాటిళ్ళను ఒకో బ్యాగులో రెండు పెట్టుకొన్నారు. దారిలో తిండికోసం అన్నం, కొన్ని రొట్టెలు తీసుకొన్నారు. సెల్‌ ఫోన్‌ చార్జింగ్‌ కూడా నిండుగా ఉంచారు. టార్చిలైట్‌ తో పాటు అదనంగా కొన్ని సెల్సులూ ఉంచుకున్నారు. రాత్రి ప్రయాణం కాబట్టి ఎందుకైనా మంచిదని ఒక చిన్న పిడిబాకు కూడా ఉంచుకొన్నాడు మల్లయ్య. అప్పటికే సాయంత్రం ఆరుగంటలవుతోంది. దూరాన వీధి చివర ఒకరిద్దరు పోలీసులున్నారు. తొమ్మిది కల్లా పోలీసులు అక్కడ నుండి వెళ్ళిపోయారు. వీధులన్నీ నిర్మానుష్యంగా ఉన్నాయి. సరిగ్గా పది గంటలకు ఇంటికి తాళం వేసారు. ముఖానికి మాస్కులు కట్టుకొని, బ్యాగులు భుజానికేసుకొని మల్లయ్య, కరెక్కలు బయలుదేరారు.
్జ్జ్జ
వెన్నల విరగ్గాస్తోంది. ఒకో వీధి దాటుకొంటూ పట్టణం బయట పడ్డారు. పెద్ద చిక్కులో నుండి బయటపడ్డామన్నంత ఆనందమయింది మల్లయ్యకు. రాత్రింబవలు ప్రయాణం సరిగ్గా సాగితే ఐదు రోజుల్లో ఊరు చేరు కోవచ్చనుకొన్నారు. మాట్లాడుతూ పొతే అలసిపోతామని మౌనంగా నడకసాగిస్తున్నారు. అందులోను మూతికి మాస్కులు కూడా అడ్డున్నాయి. ఏదైనా ప్రయత్నపూర్వకంగానే అప్పుడప్పుడు ఒకో మాట మాట్లాడుకొంటున్నారు. వారిద్దరి మనసులూ వేగంగా ఊరు చేరుకోవడమే తప్ప రెండో ఆలోచన రావడం లేదు. తెల్లవారుజామున మూడుగంటలకు హొస్కోట దాటేశారు. హౌస్కోట నుండి దేవనహళ్లి దారిపట్టారు. ఆరుగంటలకల్లా దేవనహళ్లి హైవే వద్దకు చేరుకొన్నారు.
హైవేరోడ్డు పైన నడుస్తుంటే ఊపిరి తీసుకొన్నట్టయింది మల్లయ్య, కరెక్కలకు. ఇంక ఏ భయము లేదు. హైవే పైన మనకు ఒకటే దారి అనుకొన్నారు. పదినిముషాలు ముందుకు సాగారో లేదో ఎదురుగ్గా కురు, కురు మంటూ పోలీసుల జీపు వచ్చి నిలిచింది. జీపెక్కండని ముందర సీటులో ఉన్న పెద్దసారు కన్నడలో అన్నాడు. వీళ్ళకు ఏమి అర్థం కాలేదు. ఒక కానిస్టేబుల్‌ వచ్చిరాని తెలుగులో మళ్లీ అదే మాట అన్నాడు. ఉన్న విషయం చెప్పి ఊరు వెళ్లాలి అని మల్లయ్య అన్నాడు. కరోనా కాలంలో ఎవ్వరూ అటుఇటు పోకూడదని తెలీదా మీకు? లాక్‌ డౌన్‌ అయ్యాకా విమానంలో పోదురు గానీ ముందు జీపెక్కమన్నాడు పోలీసు. పెద్దసారు వద్దకు పోయి కరెక్క దండ పెట్టింది. అయ్యా ఏదో ఊరెళ్లిపోదామని బయలుదేరాము. ఇలా పోనీయరని తెలియదు. తోటలో పని చేసుకొని బతికేటోళ్ళం. వెనక్కి వెళ్ళిపోయి బుద్దిగా ఇంటి పట్టునే ఉంటామని కన్నీళ్లు పెట్టుకొని ప్రాధేయపడింది. కరెక్క మాటలను పోలీసు పెద్దసారుకు కన్నడంలో చెప్పాడు. ఏదో తెలియక వచ్చామంటున్నారు. మర్యాదగా వెనక్కిపోండి. లేదంటే ఇరవైరోజులు క్వారైంటెన్‌ లో ఉంచుతామని కన్నడలో పెద్దసారు అన్నాడు. పోలీసు ఆ విషయం తెలుగులో కరెక్కకు చెప్పాడు. బతుకు జీవుడా అని మళ్లీ దండపెట్టి మల్లయ్య, కరెక్కలు వెనక్కు నడవసాగారు. రోడ్డు దిగి కొంత ముందుకెళ్ళి చెట్టుకింద కూచున్నారు. ఏమి చేయాలో దిక్కుతోచడం లేదు. హైవే పైన పెద్ద పెద్దోళ్ళ కార్లు వందల కొద్ది పోతునే
ఉన్నాయి. వాళ్ళకు లేని రూల్సన్నీ రోడ్డుపై నడూస్తూ పోయే మనకే ఉంటాయి కదా అనుకున్నాడు మల్లయ్య. అందరికీ ఒకటే చట్టం అంటారు. యాదేశం పోయినా పెద్దోళ్ళకు చట్టాలు చుట్టాలైపోతాయనుకొన్నాడు.
తమతో పాటు వలస వచ్చిన ఊరి వాళ్ళకు మల్లయ్య పోను చేశాడు. చెబితే వినరు మీరు. చేసేదేమిలేదు వెనక్కు వచ్చేయండన్నారు ఊరి వాళ్ళు. దేవనహళ్ళి నుండి ఆంధ్రబార్డర్‌ యాభైకిలోమీటర్లు. ఎక్కడ చూసినా పోలీసులుంటారు. అనసర ఇబ్బందులు వద్దని ఊరివాళ్ళు అన్నారు. బార్డర్‌ దాటితే అవతల మనకు ఏ సమస్య ఉండదు. అది దాటితే చాలని మనసులో అనుకొన్నాడు మల్లయ్య.
ఊర్లో పిల్లలెలా ఉన్నారో ఒక సారి ఫోన్‌ చేద్దామనుకొన్నాడు మల్లయ్య. ఫోన్‌ చేయాలంటే భయంగా ఉంది. అక్కడ నుండి ఏమి వినాల్సి వస్తుందో అని చింతిస్తున్నాడు. అసలు ఏమి తింటాండారో, ఆరోగ్యాలు ఎలా ఉన్నాయో అని మనసు తొలిచేస్తోంది మల్లయ్యకు. కరెక్కే ముసలమ్మకు ఫోన్‌ చేసింది. పిల్లల గురించి అడిగింది. తమ ప్రయాణం గురించి చెప్పింది. త్వరలో చేరుకొంటామని, ఇంటి నుండి పిల్లలను బయటకు పోనివ్వకుండా వాకిళ్ళు వేసి
ఉంచమన్నది. ఊర్లో కరోనా సమాచారం అడిగి తెలుసుకొంది.
ముసలమ్మకు ఏమి చెప్పాలో అర్థం కాక అన్నింటికీ 'మూ, మూ' అంటా ఉంది. ఎలాగో బయలు దేరారు. ఇంట్లో సమస్యలు చెప్పి బాధపెట్టడం ఎందుకులే అనుకొంది ముసలమ్మ. నిజానికి అప్పటికే రెండు రోజుల కిందే కోళ్లకోసం ఉంచిన నూకలగింజలు కూడా అయిపోయాయి. ముసలమ్మ కన్నగసాట్లు పడుతూ, తాను పస్తు ఉంటూ పిల్లల కడుపు నింపుతోది. ఇంట్లో మూడుకోళ్ళు గుడ్లు పెడుతున్నాయి. ఆ గుడ్లు ఉడకబెట్టి పిల్లలకు ఒకొటి ఇస్తుంది. కోళ్ళనే కోసేస్తే కనీసం నాలుగురోజులు కాలం పొట్టగడుస్తుంతది. కరోనా
ఉంటాదని ఈ మధ్య తునకలు తినడమే అంతా మానేసారు. అందుకే ముసలమ్మ కోళ్ళు కోసే ధైర్యం చేయడం లేదు. ఇంటి వెనుక చింతమాను చిగురేయడంతో చింతచిగురు తెచ్చి ఉడకబెట్టి, ఉప్పు కలిపి రోజుకు ఒక పూట తాపుతోంది. ఇంటి ముందు ఒకటే ఒక పరింగి చెట్టు బాగా కాయలు కాసింది. కానీ అవి మాగాలంటే ఇంకో నెల పడతాది. అవి కూడా సమయానికి అందవు కదా అని బాధ పడింది ముసలమ్మ. ఇంక సాధ్యం కాదని పచ్చి పరింకాయలనే రోజుకొకటి కోసుకొచ్చి, పై తుప్పు తీసి ముక్కలు చేసి,
ఉప్పులో ఉడకబెట్టి, కొద్దిగా పసుపు కారం కలిపి మరో పూట గడిపేస్తుంది.
నూకల గింజలున్నాయా? అయిపోయాయా? అని కరెక్క కూడా అడిగే సాహసం చేయలేదు.
ముసలమ్మ కూడా చెప్పలేదు. చాలా సార్లు సీమవాసుల జీవితాలలో భయంకరమైన మౌనం ఆవహిస్తుంటుంది. ముసలమ్మ పిల్లల పొట్టనింపడం కోసం తాను పడుతున్న అగసాట్లు ఏవి చెప్పకుండా సరేనమ్మా మీరు జాగ్రత్తగా వచ్చేయండన్నది.
అన్నీ ఆలోచించుకొన్నాక ఎటుతిరిగి వెనక్కుపోయేది వద్దు. ఏమైనా సరే ముందుకే పోదాం అని నిర్ణయించుకొన్నారు మల్లయ్య, కరెక్కలు. అసలు హైవేరోడ్డు పైన పోవడమే సమస్య అయితే ఆ రోడ్డుకు దూరంగా నడుస్తూ పోదామనుకొన్నారు. రాత్రి తీసుకొచ్చిన సద్ది కొద్దిగా తిని బ్యాగులెత్తుకొన్నారు. అప్పటికే ఉదయం ఎనిమిదవుతోంది. హైవే కింద బ్రిడ్జి దాటి హైవేకు ఎడమపక్క సమాంతరంగా నడవసాగారు. దూరంగా నిలువెత్తు కొండ ఎడమవైపు కనిపిస్తా
ఉంది. కుడివైపున చిక్బళ్ళాపురం. ఊరివైపు పోకుండా కొండ వారుంచి వెళ్ళారు. మధ్యాహ్నానికి కొండ సమీపంగా నడుస్తూ చిక్బళ్ళాపురం దాటేశారు. రోడ్డుపైన బోర్డులో తెలుగు అక్షరాలు పోలిన కన్నడ అక్షరాలతో నందిహిల్స్‌ అని కనబడ్డాయి.
నంది కొండలలో కొలువైన నందీశ్వరునికి ఇద్దరూ రెండు చేతులెత్తి ఆ కొండ కొనాన కనిపిస్తున్న గోపురం వైపు చూస్తూ మొక్కినారు. మా పిల్లలను జాగ్రత్తగా కాపాడు సామి, మమ్మల్ని మా ఊరు చేర్చు సామి అని మనసులో అనుకున్నారు. అప్పటికే ఎండ విపరీతమైంది. ఎండ వడకు తట్టుకోలేక అక్కడే కొండ సమీపంలో చల్లని చెట్ల కింద కూర్చున్నారు. అలసిపోయి కొద్దిసేపు తల వాల్చేశారు. నాలుగు గంటలకు ఉదయం మిగిలిన అన్నం, రొట్టెలు తిన్నారు. ఇంకా రెండు రొట్టెలు మిగిలాయి. పక్కనే పాతకాలం బాయిలో నీళ్ళు బాటళ్ళు నిండా నింపుకొన్నారు. పగటిపూట పల్లెల మీద పోతే లేని సమస్యలు వస్తాయి. ఎక్కడ చూసినా దారులకు రాళ్ళు, కంపలు ఉంచారు. కొత్తవాళ్ళను చూసినారంటే అనవసరంగా విచారిస్తారు. లేని అనుమానాలు వస్తాయి. రేయిపొద్దున ఎవరూ ఉండరు. సళ్ళపొద్దున వేగంగా ప్రయాణం సాగుతాది. అలుపు
ఉండదనుకొన్నారు. అక్కడే సాయంత్రం దాకా ఉన్నారు.
చీకటి పడేసరికి మరోసారి నందీశ్వరుని దండం పెట్టుకొని, బ్యాగులెత్తుకొని నడక మొదలెట్టారు. అర్ధరాత్రి కల్లా కర్నాటక గుడిబండ దాటారు. ఆకలెక్కువైంది. బ్యాగులో రొట్టలు తీసి ఒకోరు ఒకటి తింటూ పోతున్నారు. తెల్లవారు జాము కల్లా ఆదినారాయణ సామి కొండ వద్దకు చేరుకొన్నారు. మల్లయ్యకు అపుడప్పడు దగ్గు వస్తాఉంది. ఇంకో వైపు కడుపు మండిపోతాంది. ఆకలికి తట్టుకోలేక పోయారు. కొండ దిగువన దారి పక్కన చిన్న ఆలయం కనపడింది. పల్లెవాళ్లు పున్నమి అని గుళ్లో రాత్రి పూజలు చేసి నైవేద్యాలు, పళ్ళు సామికి పెట్టారు. మంచో చెడో తెలియదు సామి, మా తప్పులను మన్నించి, నీ బిడ్డలనుకొని క్షమించమని ఆ నైవేద్యాలు,
పళ్ళు తినేసారు. అక్కడే ఉంటే ఏ చిక్కులు వస్తాయో? ఏమో? అని త్వరగా బయలుదేరారు. దారిలో ఒక కాలి చెప్పు తెగింది మల్లయ్యకు. రెండో చెప్పు అక్కడే పడేసి పోసాగాడు. సమీపంగా పోలాలకు పోతున్న వాళ్ళు ఏమి సంగతి? ఎవరు మీరు? కరోనా కాలంలో మా ఊర్లెంబడి పోతాండారని అడిగారు. పున్నమి మొక్కుబడి ఉంటే నిద్రచేసేకి ఆదినారాయణ సామి గుడికి వచ్చింటిమి. పెనుకొండ దగ్గర పల్లెమాది అని చెప్పి తప్పించుకొన్నారు. రోడ్డు మీదే ఇబ్బంది అనుకొని పల్లెలమీద పోతున్నా సమస్యలున్నాయను కొని వేగంగా నడవసాగారు. ఆంధ్ర సరిహద్దుకు చేరుకొన్నారు. దూరంగా తాత్కాలికంగా చెక్‌ పోస్ట్‌ కనబడింది. ఇది పెద్ద గండమే అనుకొన్నారు.
పక్కదారిలో వంకెంబడి నడుస్తూ వెళుతున్నారు. వంకంబెడి పోతుంటే ఎదురుగా గుంటిపై ఒక నల్లపాటి మనిషి కనుగుడ్లు పెద్దగా చేసి ఒకటే చూపు వీళ్ళవైపు చూస్తున్నాడు. మల్లయ్యకు అనుమాన మొచ్చింది. నడుస్తూనే నడుములో చెక్కుకున్న పిడిబాకు చేతికందేలా అనువుగా సరి చేసుకొన్నాడు. కరెక్క ఇవేమి గమనించ కుండానే వెంట వస్తోంది. దొంగసారా పొద్దున్నే మోసకపోతున్నారా? ఒక్క కేక వేస్తే ఆ రోడ్డుపై ఉన్న చెక్‌ పోస్ట్‌ పోలీసులు వస్తారు. మర్యాదగా డబ్బులు ఇచ్చిపోండని గుంటిపై నుండే ఆ మనిషి అన్నాడు. నిక్కర జోబులో చేయిపెట్టి లోపలే ఏంచుకొని రెండు ఐదువందలు రుపాయల నోట్లు తీసి వాడికి ఇచ్చాడు. గుంటి మీద నుండే ఆ మనిషి సరేనని అనుమతిస్తూ చేయి ఊపాడు.
వంక గడ్డెక్కి వీరాపురం మీదుగా చిలమత్తూరు సమీపానికి చేరున్నారు. తాగుడుబోతోనికి వేయి రూపాయలు పోగా ఇంక నాలుగువేలు చేతిలో మిగిలింది. చిలమత్తూరు దగ్గర పడగానే సొంత గడ్డకు చేరుకొన్నట్లు మనసుకు స్వాంతన అయింది. అప్పటికే మల్లయ్యకు జలుబు, దగ్గుకు తోడు జ్వరం పొంగు కూడా మొదలైంది. ఉండే కష్టాలు చాలక ఇది ఒకటి మొదలైతే మా సంగతేమి కాను అని కరెక్క మనసులో ఆందోళన చెందుతోంది. అప్పటికే తొమ్మిదిగంటలు అవుతోంది. ఊర్లో దాన పోతే ఎందుకొచ్చిన సమస్య అనుకొని ఊరి బయట నుండే పోవాలను కొన్నారు. మల్లయ్య ఊరిబయటే చెట్టుకింద కూర్చోన్నాడు. ఊర్లోకి వెళ్ళి జ్వరం మందులు తీసుకొని రమ్మని కరెక్కను పంపాడు. మందుల షాపులో కావలసిన మందులు తీసుకొంది కరెక్క. తన కాలి బొబ్బలకు ఒక పూతమందు డబ్బీ తీసుకొంది. మల్లయ్యకు చెప్పులు కొందామని రోడ్డంతా వెతికినా అంగళ్ళన్నీ మూతలేసి ఉన్నాయి. పక్కవీధిలో చిన్న చిల్లర అంగడి గుట్టుగా నడుస్తున్న విషయం తెలుసుకొంది కరెక్క. అక్కడకెళ్ళి బన్ను ప్యాకెట్‌, బిస్కట్‌ పొట్లాలు తీసుకొని మల్లయ్య ఉండే చోటుకు చేరింది. ఇద్దరూ తిని నీళ్ళు తాగారు. మల్లయ్య మందులేసుకొన్నాడు. కరెక్క పాదాలకు మందు రాసుకొంది. జ్వరమొచ్చిన మనిషి బరువు మోయలేడని ఆ బ్యాగులోనుండి కొన్ని సరుకులు తన బ్యాగులోకి మార్చింది కరెక్క. నడక మొదలైంది. కష్టంగానే నాలుగైదు పల్లెలు దాటారు. పాలసముద్రం వద్దకు చేరే సరికి ఒంటిగంట దాటింది. కడుపంతా ఆకలితో మండిపోతోంది. అడుగుతీసి వేయాలన్నా కష్టంగా ఉంది. ఏమి దొరికినా తినేయాలనిపిస్తోంది మల్లయ్యకు.
ఊరి బయట దొంకలో పోతుంటే పక్కనే తోటలో ఒకే ఒక ఇళ్ళు కనపడింది. ఏదో ఒకటి తినకపోతే పడిపోతాం. ఆ ఇంటిలో కాసింత అడుక్కొని తిని పోదాం అన్నది కరెక్క. ఎంతో మందికి అన్నం పెట్టిన నేను, ఇలా అన్నం కోసం ఎంత కష్టమొచ్చెనని కుమిలిపోయాడు మల్లయ్య. ఇక సాధ్యం కాదని తప్పని పరిస్థితులలో ఆ ఇంటి వద్దకు వెళ్ళారు. తమ సంగతంతా ఆ ఇంటావిడకు చెప్పుకొన్నారు. బిడ్డల సంగతి చెప్పేసరికి ఆ ఇంటావిడ మనసు కరిగిపోయింది. కూలోల్లకు తీసుకపోవడానికి చేసిన రాగి సంగటి ముద్దలు మల్లయ్య , కరెక్కలకు పెట్టింది. కడుపునిండా తిన్నారు. ఎండకు పోలేక ఆ ఇంటి పట్టునే సాయంత్రం దాకా ఉండిపోయారు. సాయంత్రం మళ్లీ ఆ ఇంటామే వండి పెట్టింది. పోయేది దూరాభారం అని సద్దికూడా కట్టుకొండని చెప్పింది. కొన్ని రాగిరొట్టెలు కూడా ఇచ్చింది. ఆ ఇంటావిడను చూసి స్వయంగా అమ్మవారే దర్శనమయిందను కొన్నారు మల్లయ్య, కరెక్కలు. మల్లయ్య కాళ్లకు చెప్పులు లేనిది చూసి ఆ ఇంటావిడే గూట్లో పాత చెప్పులు తీసి ఇచ్చింది. ఆమెకు దండపెట్టి, మీ రుణం ఈ జన్మలో తీర్చుకోలేమని చెప్పి చీకటి పడుతుండగానే మళ్లీ నడక మొదలెట్టారు. ఈ లోకం మొత్తం దుర్మార్గమైందేమి కాదు అక్కడక్కడ మంచోళ్ళు కూడా ఉంటారనిపించింది మల్లయ్యకు.
ఆ పూటతో మల్లయ్యలో ఆత్మవిశ్వాసం పెరిగింది. ఎన్ని కష్టాలైన దాటేస్తామనిపించింది. ఆ రాత్రంతా నడిచి పెనుకొండ దాటి ఉదయానికి నాగసముద్రం చేరుకొన్నారు. అనంతపురం, గుత్తి మీదుగా టౌన్లలో పోవడం కన్నా ధర్మవరం, నార్పల, యాడికి మీద అడ్డదారిన ఎర్రమల చేరడం మంచిదనుకొన్నాడు. పొద్దున్నే సద్ది తిని ధర్మవరం వైపు నడవ సాగారు. మల్లయ్యకు జ్వరం ఎక్కువైపోయింది. పట్టుకొంటే పయి కాలిపోతోంది. అడుగు తీసి వేయాలన్నా భారమైపోతోంది. ఇంక నడవలేనన్నాడు మల్లయ్య. కరెక్కకు దిక్కుతోచడం లేదు. మధ్యలో ఇలా ఆగిపోతే ఎవరు దిక్కు అనుకొంది. ఎలాగో కష్టమైనా ధర్మవరం దగ్గరకు చేరుకోవానుకొంది. మల్లయ్య బ్యాగు తానే తీసుకొంది. మరో వైపు ఒక చేత్తో మల్లయ్య రెట్ట పట్టుకొని నడిపించ సాగింది. అతి కష్టంపైన మధ్యాహ్ననికి ధర్మవరం క్రాస్‌ వద్దకు చేరారు. ఊరి బయటే ఆగిపోయారు. రాత్రి ఆ ఇంటావిడ ఇచ్చిన రాగిరొట్టెలు తిన్నారు. మల్లయ్యకు అవి మింగుడు పడలేదు. వాంతులయ్యాయి.
ధర్మవరం చేరి ఆసుపత్రిలో చూపించాలనుకొంది కరెక్క. క్రాస్‌ లో సత్రం కాడికి చేరారు. టౌన్లోకి పోయేకి లేదు. ఆసుపత్రులన్నీ మూతేశారు. ప్రభుత్వాసుపత్రి ఒకటే దిక్కు. అక్కడ కరోనా వాళ్ళు ఉన్నారని, ఎవరు అటు వైపు పోవడం లేదని క్రాస్‌ లో ఇరుగు పొరుగు వారన్నారు. ఎలాగో కష్టపడి ఆసుపత్రి చేరచ్చు కానీ లేని కరోనా ఎక్కడ సుట్టుకొంటాదో అని ఆలోచిస్తుంది కరెక్క. డాక్టర్లు ఎన్నాళ్ళు ఈ మనిషిని అక్కడే ఉండమంటారో, అది అయ్యాక క్వారంటైన్‌ అని ఎన్ని రోజులు ఉంచేస్తారో అని పరిపరి విధాలుగా అలోచించింది కరెక్క. ఇంక ఇళ్ళు చేరలేము అని భయం చుట్టుకొంది మల్లయ్యకు. తాను ఎక్కడున్నది తనకే అర్థం కావడంలేదు. మాటలు తడబడుతున్నాయి. ఎవరో దయ తలిచి గ్లాసుడు పాలు ఇచ్చారు. అమతం పోసినట్టు అయింది మల్లయ్యకు. ఆ క్రాస్‌ లోనే ఒక పాతకాలం ఆర్‌.యం.పి డాక్టరు ఉన్నాడు. కరోనా వచ్చినప్పటి నుండి నిబంధనల మేరకు తన ఇంటి వసారా లోని చిన్న క్లినిక్‌ ని కూడా మూసేసి ఇంటి పట్టునే ఉన్నాడు డాక్టరు. మల్లయ్యను సత్రంలోనే ఉంచి ఆ డాక్టర్‌ ఇంటి వద్దకు వెళ్ళింది కరెక్క. జరిగిన సంగతంతా చెప్పి డాక్టర్‌ కాళ్లు పట్టుకొంది. ఈ ఒక్క కష్టం నుండి గడ్డన వేయమని ప్రాధేయపడింది. ఇట్లాంటి వ్యవహారాలలో ఆచితూచిగా
ఉండే ఆ డాక్టరుకు కరెక్క చెప్పె కష్టాలు, బిడ్డల సంగతి విని మనసు కరిగింది. సరే ఏమైతే అది కానీ మల్లయ్యను తీసుకొని రమ్మన్నాడు డాక్టరు. ఒకరిద్దరు సహాయంతో మల్లయ్యను అక్కడకు చేర్చింది కరెక్క. డాక్టరు పరీక్షించాడు. ఇది కరోనా దగ్గు కాదని ధైర్యం చెప్పాడు. మాములు జ్వరమని చెప్పి అవసరమైన మందులు, మాత్రలు, సెలూన్‌ బాటిళ్లు రాసిచ్చాడు. మల్లయ్య జేబులోని డబ్బులు తీసుకొని కరెక్క పరుగు పరుగునా ధర్మవరం వెళ్ళి మందులు తెచ్చింది. డాక్టరు సూచన మేరకు మందులు వాడుతూ విశ్రాంతి తీసుకొన్నారు. మర్నాడు సాయంత్రానికి మల్లయ్య కోలుకున్నాడు. మందుల ఖర్చులకు రెండువేలు పోను ఇంక రెండువేలు చేతిలో మిగిలింది. కరెక్క మల్లయ్యలు డాక్టరుకు దండపెట్టారు. కష్టకాలంలో కాపాడిన డాక్టరుకు తమ చేతిలో మిగిలిన రెండువేలు ఇచ్చారు. వీళ్ళ పరిస్థితి అంతా తెలిసి డబ్బు వద్దన్నాడు. అతికష్టం మీద వీరు ప్రాధేయపడగా వేయిరూపాయలు మాత్రం తీసుకొన్నాడు డాక్టరు.
ఊరిలో ముసలమ్మకు ఫొన్‌ చేసింది కరెక్క. రెండు రోజులలో చేరుకొంటామని చెప్పింది. ముసలమ్మకు నోటమాట రాలేదు. సరే సరే అంటూ సమాధాన మిచ్చింది. పిల్లలు అంతా బాగున్నారనే చెప్పింది. ఆ పూట పిల్లలకు చింత చిగురు
ఉడకబెట్టి ఇచ్చింది ముసలమ్మ. కోళ్ళు గుడ్లు కూడా పెట్టడం లేదు. పొదగడుకు ఏసుకొన్నాయి. ఇంటి ముందు పరింగి చెట్టుకు పిందులు కూడా కాళీ అయిపోయాయి. చింతాకు తిని, తిని కడుపు నొప్పని పాప అంటోంది. ఇక ఈ రెండు రోజులు పిల్లలకు ఏమి పెట్టాలో దిక్కు తోచడంలేదు ముసలమ్మకు.
చీకటి పడగానే అక్కడ చిన్న అంగట్లో బన్నుప్యాకెట్లు, మజ్జిగ ప్యాకెట్లు తీసుకొని మల్లయ్య, కరెక్కలు బయలుదేరారు. సరిగ్గా ప్రయాణం సాగితే ఇంకో రాత్రికి తమ ఊరు చేరుతామనుకొన్నారు. ధర్మవరం ఊరి బయట్నుంచి దాటుకొని బత్తలపల్లె, నార్పల మీదుగా ఉదయానికి పెరవళి కి చేరారు. రాత్రి దారిలో తిన్నవి పోగా మిగలిన వేవో తిన్నారు. మధ్యాహ్ననికి చాగల్లు చేరుకొన్నారు. ఎండకు తట్టుకోలేక పెన్నేటి ఒడ్డున తాటిచెట్ల కింద కూచున్నారు.
పేరుకే పెన్నానది. పెద్దనది. దీన్ని చూస్తే పిల్లనది కూడా కాకపోయే అనుకొన్నాడు మల్లయ్య. చుక్క నీళ్ళు లేవని బాధపడ్డాడు. వానలు పడేది లేదు. నీళ్ళు సాగేది లేదనుకొన్నాడు. అయినా ఈ నదిపైనే ప్రాజక్టుల మీద ప్రాజక్టులు కడుతూనే ఉన్నారు. నీళ్ళు ఎక్కడ నుండి తెస్తారో ఏమో అనుకొన్నాడు. నీళ్ళులేని ఊర్లు ఉన్నట్టే .. నీళ్ళు లేని ప్రాజక్టులూ ఉంటాయనుకొన్నాడు. యాడ చూసినా కాలువలే, ప్రాజక్టు పనులే. ఈ సొమ్మంతా యాడికి పోతాందో కదా అనిపించింది మల్లయ్యకు. సాయంత్రం దాకా ఆ ఏటిగడ్డనే ఉన్నారు. ఈ రాత్రికి యాడికి దారిన ఎర్రమల కొండలు దాటి తమ ఊరికి చేరాలనుకొన్నారు. ఈ రాత్రి ఒక్కటి గడిస్తే ఇంటికి చేరిపోతామను కొన్నారు.
ఆ ముందు నాటి రాత్రిన ఉదయన్నే పిల్లకు ఏమి పెట్టి కడుపు నింపాలో ఊర్లో ముసలమ్మకు దిక్కు తోచడం లేదు. నిద్రకూడా పట్టడం లేదు ముసలమ్మకు. సరిగ్గా అర్ధరాత్రికి సంచి భుజాన వేసుకొని దుర్గం సమీపంగా పక్క పల్లెలో కొద్దిగా నీటి వసతి ఉండే పోలాల వద్ద కూరగాయల తోటలోకెళ్ళింది. మూడు నాలుగు కాయగూరలను అర్దసంచికి వేసుకొని తొలిజాము కల్లా ఇళ్ళు చేరింది. జీవితంలో ఎన్నడూ చేయని పని చేయాల్సి వచ్చె కదా అని బాధపడింది. ఆ కాయగూరలు ఉడకబెట్టి పిల్లలకు పెట్టింది. ఇంకొక్క రాత్రి గడిస్తే ఈ బిడ్డలను భద్రంగా కొడుకు, కోడలు చేతిలో పెడితే ఈ జీవితానికి అది చాలనుకొంది. ఆ రోజు సాయంత్రానికి ప్రభుత్వం వాళ్ళు దయతలచి బియ్యం, వేయి రుపాయలు లెక్క వాలెంటీరులు ఊర్లో తెచ్చి ఇచ్చారు. ఆ వాలెంటీరును చూసి దేవుడే దిగి కాపాడడానికి వచ్చాడా అనుకొంది ముసలమ్మ. ఆ రాత్రిన అన్నం వండడానికి సమయాత్తమవుతోంది.
చీకటి పడుతుండగానే మల్లయ్య, కరెక్కలు నడవసాగారు. పెన్నేరు దాటుతూ చాగల్లు రిజర్వాయర్‌ వైపు చూశాడు మల్లయ్య. ప్రాజక్టు గోడకు పెద్ద అక్షరాలతో ''కష్ణానదీజలాలును చాగల్లు ప్రాజక్టుకు కేటాయించాలి'' ఇట్లు.. 'సీమ నీళ్ళ సాధన సంఘం' అని కనిపించాయి. ఆ అక్షరాలు మల్లయ్య మనసులో బలంగా నాటుకొన్నాయి. ఆ నాలుగక్షరాలను అలాగే చూస్తూనే ఉండిపోయాడు. ఇదేదో వింతగా ఉందే. వానలు లేకున్నా అందనంత దూరాన ఉన్న కష్ణానది నీళ్ళు సీమభూములకు తీసుక రావచ్చనిపిస్తోంది. ప్రాజక్టులు నింపొచ్చు. చెరువులు నింపొచ్చు. అలా ఏవేవో మనసులో గిర్రున ఆలోచనలు తిరుగుతున్నాయి.
ఒక్కొ అడుగు ముందుకు వేస్తూ అవే నీళ్ల ఆలోచనలు చేసూకొంటూ పోతున్నాడు. ఆ రాత్రంతా నడకలో అవే ప్రకంపనలు మల్లయ్యను ఆవరించాయి. యాడికి దాటారు. ఎదురుగా ఎర్రమల కొండలు వెన్నెలకు గంభీరంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఎర్రమల కొండలు చూసేసరికి మల్లయ్య ప్రాణం లేచొచ్చింది. ఆ కొండలు దాటితే ఊరొస్తొందని సంబరపడ్డాడు. కర్నూలు జిల్లా సరిహద్దుకు చేరుకొన్నారు.
ఎర్రమల కనం దారిన ఊరు చేరడం మేలనుకొన్నాడు. రెండు కొండల మధ్య కనం దారి చాలా ప్రమాదమైనదని తెలుసు. వేగంగా సాగి కనుమ దాటుకొన్నారు. దూరంలో తమ ఊరు, పొలాలు కనిపించ సాగాయి. పట్టరాని సంతోషమయిపోయింది కరెక్కకు.
్జ్జ్జ
తమ ఎర్ర చేనులో అడుగు పెట్టారు మల్లయ్య, కరెక్కలు. చేనంతా కలియ తిరిగాడు మల్లయ్య. కన్నీళ్ళు కారసాగాయి. ఈ చేను పండకే కదా! మాకిన్ని కష్టాలు తెచ్చిందనుకొన్నాడు. నా చేను నన్ను ఎన్నడూ మోసం చేయలేదు. తప్పు చేనిది కాదు. అది మా తాతల కాలంలో, మా నాయనల కాలంలో, నా కాలంలోను పండడానికి సిద్దంగానే ఉంది. కానీ అదునుగా కాసిన్నీ నీళ్ళు లేకపోవడమే కదా! నా బతుకు ఇలా అయిపోవడానికి కారణమని కోపోద్రిక్తుడై పోయాడు మల్లయ్య.
నట్టినడి చేనులో నిలబడ్డారు మల్లయ్య, కరెక్కలు. ఎర్రచేనుని ముద్దాడాడు మల్లయ్య. భూమి కంపించేలా అరచేతితో నేలను కొట్టి పిడికెడు మట్టి తీసుకొన్నాడు.
ఉద్వేగంగా నడుచుకొంటూ ఊరి దారిన పోతున్నాడు మల్లయ్య. కరెక్క అతని వెంటనే బిరబిర నడుస్తోంది. ఊరికి తూర్పున ఎర్రమలేశ్వరుని ఆలయంలోకి పోయాడు. కోనేటి అడుగు
నీళ్ళు తలపై చల్లుకొన్నాడు. నంది వద్ద నిలబడ్డాడు. లోపల ఈశ్వరుని చూస్తూ ఈ మట్టి నేలను వదిలి నేను పోనని ప్రతిన బూనాడు. చేతిలో మిగిలిన డబ్బంతా హుండీలోకి వేసేసింది కరెక్క.
తెల్లారే ఐదవుతోంది. అప్పుడప్పుడే దుర్గం మేలుకోబోతుండగా మల్లయ్య, కరెక్కలు ఇంటి గడప తొక్కారు. ఒక్కో అడుగు వేసుకొంటూ అందనంత దూరాన్ని చెరిపేసి నిద్రపోతున్న బిడ్డలనే మనసారా హృదయానికి హత్తుకొన్నారు. ప్రాణం పోయినా సరే బిడ్డలను వదిలి వలసపోనని కరెక్క ముగ్గురు బిడ్డల సాక్షిగా శపదం చేసింది. వలసపోకుండా ఈ నేలలోనే బతికేందుకు నీళ్లకోసం పోరాటంలో నేనూ ముందుంటానని అప్రయత్నంగా అనేసింది. ముసలమ్మ మనసు కుదుటపడింది.