వైరస్‌ల వ్యాప్తితో విజృంభిస్తున్న వివక్ష

- అర్చనా ప్రసాద్‌

'శాంతి అంటే యుద్ధం లేకపోవడం మాత్రమే కాదు. కోవిడ్‌-19 కారణంగా విధించిన లాక్‌డౌన్‌లో...తమ ఇళ్లలో అత్యంత సురక్షితంగా ఉండాల్సిన ఎంతోమంది మహిళలు గహహింసకు గురవుతున్నారు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రతి ఇంట్లోనూ ప్రశాంతత కోసం నేను ఈ రోజు విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను'.
- ఆంటోనియో గుటెరస్‌, ఐక్యరాజ్యసమితి (యుఎన్‌ఒ) ప్రధాన కార్యదర్శి, ఏప్రిల్‌ 6, 2020.
ప్రపంచ వ్యాప్తంగా కోవిడ్‌-19 మహమ్మారి వ్యాప్తిని అడ్డుకునేందుకుగాను ప్రభుత్వాలు లాక్‌డౌన్‌ను విధించినప్పటి నుండి గహహింస బాధితులు పెరిగిపోతున్న నేపథ్యంలో...అత్యవసర హెల్ప్‌లైన్లను ఏర్పాటు చేసేందుకు గాను యుఎన్‌ఒ ఈ పిలుపు ఇచ్చింది. కొన్ని దేశాల్లో ఈ గహహింస ప్రభావం అత్యధికంగా వుందని గణాంకాలు తెలియ చేస్తున్నాయి. గహహింసకు గురైన మహిళల ఫోన్‌ కాల్స్‌...లాక్‌డౌన్‌ విధించిన మొదటి రెండు వారాల్లోనే 12.4 శాతం పెరిగాయని, ఆన్‌లైన్‌ సంప్రదింపుల కోసం అభ్యర్థనలు 270 శాతం పెరిగాయని స్పెయిన్‌ దేశపు సమానత్వ మంత్రిత్వ శాఖ నివేదించింది. సింగపూర్‌, సైప్రస్‌లలో హెల్ప్‌లైన్లకు మహిళా బాధితుల ఫోన్లు 30 శాతం పెరిగాయి. కోవిడ్‌-19 ప్రభావిత దేశాలైన బ్రిటన్‌, అమెరికా వంటి ఇతర దేశాల నుండి కూడా ఇటువంటి నివేదికలే వస్తున్నాయి. ఇటీవల భారత దేశంలో, జాతీయ మహిళా కమిషన్‌ సైతం గహ హింసకు వ్యతిరేకంగా గణనీయమైన సంఖ్యలో ఫిర్యాదులను నమోదు చేసింది. కరోనా మహమ్మారి ప్రభావంతో...ఈ అంశం మీద కొంత కదలిక కనిపిస్తున్నప్పటికీ...చర్చలో ప్రధానంగా దష్టి సారించవలసిన మూడు ఇతర అంశాలు ఉన్నాయి.
మహిళలపై పని భారం, ఒత్తిడి
మొదటి అంశం-కుటుంబంలో మహిళలపై పెరుగుతున్న పని భారం, ఒత్తిడి. 'ఇంటి నుంచే పని' చేయమంటూ ప్రభుత్వాలు ఇచ్చిన ఆదేశంతో మహిళలపై మునుపెన్నడూ లేనంత భారం పడింది. కోవిడ్‌-19 వ్యాప్తిని నిరోధించేందు కోసం 100కు పైగా దేశాలు పాఠశాలలను మూసివేయడంతో...సుమారు 85 కోట్ల మంది పిల్లలు ఇంటికే పరిమితం అయ్యారని ఒక మీడియా నివేదిక తెలుపుతోంది. దీంతో మహిళలపై పిల్లల సంరక్షణ బాధ్యతలు గణనీయంగా పెరిగాయి. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా చిన్నారులు, వద్ధుల సంరక్షణ బాధ్యతలు మూడింట రెండు వంతుల మేరకు ఎటువంటి వేతనం లేకుండా మహిళలే చేస్తున్నారు. ఈ కారణంగా లాక్‌డౌన్‌లో మహిళలపై ఒత్తిడి ఇంకా తీవ్రమైంది. కుటుంబాల్లో నెలకొన్న సంక్షోభాన్ని పురుష భాగస్వాముల కంటే ఎక్కువగా మహిళలు భరించాల్సి వస్తోంది. ఆఫ్రికా, కరేబియన్‌ దేశాలలో ఎబోలా, జికా వైరస్‌ వ్యాప్తి పరిస్థితులపై అధ్యయనాన్ని పరిశీలిస్తే లైంగిక అసమానతలు ఇంకా పెరగడమే జరిగిందని తెలుస్తుంది. ఎందుకంటే ఆర్థిక ఇబ్బందుల భారం పురుషుల కంటే మహిళల పైనే ఎక్కువగా పడింది.
మహమ్మారిపై పోరులో ముందు
మరింత లోతుగా పరిశీలించాల్సిన రెండవ అంశం-కరోనా మహమ్మారిపై పోరాటానికి ఏర్పాటు చేసిన వ్యవస్థలో మహిళలే ముందు వరుసలో ఉన్నారు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా, మహమ్మారిపై పోరు సల్పుతున్న ఆరోగ్య సంరక్షణ సిబ్బందిలో సుమారు 60 మంది శాతం మహిళలే. వీరిలో ఎక్కువ భాగం నర్సింగ్‌, కమ్యూనిటీ హెల్త్‌ సర్వీసులలో ఉన్నారు.
ఉదాహరణకు, కోవిడ్‌ మహమ్మారి కేంద్రాలుగా ఉన్న అమెరికా, స్పెయిన్‌, చైనా వంటి అనేక దేశాలలో నర్సింగ్‌, కమ్యూనిటీ ఆరోగ్య సిబ్బందిలో 85 శాతానికి పైగా మహిళలే. అందువల్ల ఈ క్లిష్ట సమయంలో నర్సుల పని పరిస్థితులపై ప్రజాస్వామిక మహిళా కార్మికవర్గ ఉద్యమాలు ప్రధానంగా దష్టి సారించాల్సి వుంటుంది. నర్సుల ట్రేడ్‌ యూనియన్‌ ఇటీవల వేసిన పిటిషన్‌ ప్రకారం, ఈ వత్తిలో వున్నవారు వ్యాధికి గురయ్యే అవకాశాలు, అధిక పని గంటలు, మానసిక క్షోభ, అలసట, శారీరక-మానసిక హింస మొదలైన వాటిని ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది. ఢిల్లీ లోని కోవిడ్‌-19 ఆసుపత్రి నర్సింగ్‌ సిబ్బంది వెలువరించిన తాజా ప్రకటనను పరిశీలిస్తే వారిలో నెలకొన్న ఆందోళన, ఒత్తిడి అర్థమవుతుంది. ''మేం మా కుటుంబాలతో కలిసి జీవించడం లేదు. మేమంతా ఐసొలేషన్‌ గదులలో, హాస్పిటల్‌ హాస్టళ్లలో వుంటున్నాం. మాకు బయటకు వెళ్లడానికి అనుమతి లేదు. పని వున్నప్పుడు మాత్రమే బయటకు వెళ్తాం. లేదంటే, రోజంతా మా గదుల లోనే వుంటాం. నీళ్లు, ఆహారం ఈ గదులకే వస్తోంది. సాధారణంగా మాకు షిఫ్టుకు ఆరు గంటలు మాత్రమే పని చేయాలి. కానీ కోవిడ్‌-19 పాజిటివ్‌ కేసులను, కోవిడ్‌ అనుమానాస్పద రోగులను చూసే సిబ్బందికి మాత్రం రోజంతా నాలుగు షిఫ్టులు ఉన్నాయి. మేం మా డ్యూటీ టైమ్‌లో ఏదీ తినలేము, తాగలేము. వాష్‌రూమ్‌కు వెళ్ళలేము. ఒకవేళ వెళ్లాలంటే, మేం వేసుకున్న పిపిఇ లు(వ్యక్తిగత రక్షణ పరికరాలు) మొత్తం తొలగించాల్సి వుంటుంది. అది చాలా ఖర్చుతో కూడుకున్న విషయం కూడా''.
బలమైన ఆరోగ్య వ్యవస్థలున్న దేశాలలో సైతం ఇటువంటి అనుభవాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఇటాలియన్‌ నర్సు ఒకరు ఇలా చెప్తోంది. ''నేను ఒక నర్సుని. మహమ్మారి విస్తరిస్తున్న ఈ పరిస్థితిలో, నేను ఆరోగ్య ఎమర్జెన్సీని ఎదుర్కొంటున్నాను. బయటకు వెళ్లేందుకు నేను కూడా భయపడుతున్నాను. కాకపోతే కిరాణా సరుకులు కొనడానికి వెళ్లేందుకు కాదు. పనికి వెళ్లేందుకు భయపడుతున్నాను. మాస్క్‌ సరిగ్గా కట్టుకున్నానో లేదోనని భయపడుతున్నాను. చేతులకు తొడుక్కున్న మురికి గ్లోవ్స్‌తో పొరపాటున మాస్క్‌ను తాకానేమో? లెన్సులు నా కళ్ళను పూర్తిగా కప్పి ఉంచాయో లేదో? వాటి గుండా ఏదైనా క్రిమి వెళ్తుందేమో అని భయంగా వుంటుంది. నేను వేసుకునే తెల్లటి కోటుకి చెమట అంటుకుంటుంది. డ్యూటీ యూనిఫామ్‌ వేసుకున్నాక నేను బాత్‌రూమ్‌కు వెళ్ళలేను. 6 గంటల పాటు ఏమీ తాగలేను. నేను మానసికంగా అలసిపోయాను. ఈ పరిస్థితిలోనే...నా సహౌద్యోగులందరూ గత కొద్ది వారాలుగా పని చేస్తున్నారు. కానీ ఎప్పటిలాగే నిరాటంకంగా మా విధులు నిర్వర్తించకుండా ఇవేవీ మమ్మల్ని నిరోధించలేవు'' అని. తమ కుటుంబాలను విడిచిపెట్టి ఒంటరిగా జీవించాల్సి వచ్చిన నర్సులు అనుభవించిన మానసిక ఒత్తిడికి, పొందిన అలసటకు సాక్ష్యమిది. అభివద్ధి చెందిన అనేక దేశాలు కూడా ఇటువంటి అత్యవసర పరిస్థితులకు సంసిద్ధంగా లేవని...ప్రజారోగ్యానికి చేసే ఖర్చులలో పెడుతున్న కోతలే దీనికి కారణమని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. అయితే ఇందుకోసం బాగానే ఖర్చు చేస్తున్న చోట కూడా...ఒక మహిళా కార్మికురాలి అవసరాలను దష్టిలో పెట్టుకోవడం-అది కూడా ఆరోగ్య అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వారికి సరిపడేలా చూడాలన్న దష్టి లేకపోవడం లోపంగా వుంది. ఈ తక్షణ సమస్యలను వెంటనే పరిష్కరించాల్సిన అవసరం ఉంది. దాంతోపాటుగా మహిళా నర్సుల హక్కులు, వారి అవసరాలకు అనుగుణమైన మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించడంపై ప్రజారోగ్య వ్యవస్థలో కొంత ప్రత్యేక దష్టి అవసరం.
కోవిడ్‌-19 ప్రభావం 'అసంఘటిత' రంగానికి చెందిన 'ఆశా' వర్కర్ల వంటివారి పైన కూడా వుంది. కనీసమైన కార్మిక హక్కులు కూడా లేకుండా వీరు తమ సేవలు అందిస్తున్నారు. సరైన పారితోషికం, శిక్షణ లేకుండా పని చేస్తున్న 'ఆశా' కార్మికులకు సంబంధించిన నివేదికలెన్నో వెలువడ్డాయి. స్కీమ్‌ వర్కర్ల దీర్ఘకాలిక డిమాండ్లను నెరవేర్చవలసిన అవసరాన్ని అవి బహిర్గతం చేశాయి. గ్రామస్తులు ఈ శ్రామిక మహిళలను అనుమానిస్తూ వేధింపులకు గురిచేసిన ఘటనల కథనాలు కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాలలో అనేకం వచ్చాయి. కేరళ లోని 'ఆశా' వర్కర్ల అనుభవానికి ఇది పూర్తి భిన్నంగా వుంది. కోవిడ్‌ నేపథ్యంలో అక్కడ 'ఆశా'లు అత్యద్భుతమైన సేవలు అందించగలిగారు. అయితే, కేరళ ఉదాహరణ మొత్తం దేశంలో చాలా అరుదైనది. రాష్ట్రం లోని ఈ ఆరోగ్య కార్యకర్తలను సమగ్ర శిక్షణా విధానం ద్వారా ప్రాథమిక ఆరోగ్య వ్యవస్థతో సమ్మిళితం చేయగలిగారు. నిఫా, కోవిడ్‌-19 మహమ్మారులను ఎదుర్కొనడంలో వారు కీలకమైన పాత్ర పోషించారు. దీర్ఘకాలిక ప్రాతిపదికన 'ఆశా'లకు కల్పించాల్సిన సామాజిక భద్రత, అందించాల్సిన రక్షణ పరికరాలు, శిక్షణకు సంబంధించి ఈ అనుభవం అనేక పాఠాలను అందిస్తుంది.
పని-ఆదాయం మాయం
మూడవ అంశం-ముఖ్యంగా కోవిడ్‌ మహమ్మారి నేపథ్యంలో మహిళలపై కొనసాగుతున్న ఆర్థిక సంక్షోభ ప్రభావం గురించి చర్చించాలి. ఎటువంటి ముందస్తు ప్రణాళిక లేకుండా, ఏమాత్రం సంసిద్ధత లేకుండా విధించిన లాక్‌డౌన్‌ ఫలితంగా ఏర్పడిన మానవ సంక్షోభం...మహిళల పైన, వలస మహిళా కార్మికుల పైన దీర్ఘకాలిక ప్రభావానికి దారితీస్తుంది. ముఖ్యంగా వీరు పని, ఆదాయాలు కోల్పోతారు. ప్రజాస్వామిక ఉద్యమం నిరంతరం డిమాండ్లను లేవనెత్తుతూ, ఈ కార్మికులకు ఉపశమనం కల్పిస్తోంది. ఈ మహిళలకు సురక్షితమైన ప్రదేశాలలో మంచి జీవన సౌకర్యాలు, ప్రాథమిక అవసరాలను అందించే ప్రయత్నాలను ప్రభుత్వం ముమ్మరం చేయడం అత్యంత అవసరం.
మహమ్మారులు వ్యాపించిన వేళల్లో కూడా లింగ వివక్ష కొనసాగుతుంటుందని ఇతర అంశాలతో పాటు, పైన చర్చించుకున్న అంశాల వల్ల తెలుస్తోంది. వీటితో పాటు దష్టి సారించాల్సిన మరో ఐదు అంశాలు వున్నాయి.
1) ప్రస్తుతమున్న అత్యవసర పరిస్థితులలో, అలాగే భవిష్యత్‌లో మహిళా వైద్యులు, నర్సులు, కమ్యూనిటీ వర్కర్ల అవసరాలను తీర్చగలిగే పథకాలను రూపొందించాలి. 2) పెరుగుతున్న గహహింసను ఎదుర్కోవటానికి హెల్ప్‌లైన్లు, సురక్షితమైన గౌరవప్రదమైన ప్రత్యామ్నాయ వసతి, భద్రత భరోసాను కల్పించాలి. 3) అన్ని బెయిలవుట్‌ ప్యాకేజీలలో వేతన పరిహారం, ఉద్దీపనను అందించడం ద్వారా ఉద్యోగ, ఆదాయ భద్రత ఇవ్వాలి 4) అసంఘటిత, వలస మహిళా కార్మికులందరికీ పిల్లల సంరక్షణ, ప్రసూతి భత్యాలతో సహా సార్వత్రిక ఆహార సదుపాయం, సామాజిక భద్రత కల్పించాలి. 5) మహిళలపై ఎలాంటి జీతభత్యాలు లేని పని భారం పెరుగుదల నుంచి ఆదుకోవడానికి అత్యవసర వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయాలి. అంగన్‌వాడీ కార్మికులను క్రమబద్ధీకరించాలి. ఈ డిమాండ్ల కోసం పోరాటాలను తీవ్రతరం చేయడానికి ఈ పరీక్షా సమయాలు భూమిక అవుతాయి.
(ప్రజాశక్తి దినపత్రిక ఏప్రిల్‌ 24)