నా బాల్యం ఆకలి, కష్టాల మధ్యనే గడిచింది

గిడ్డి సుబ్బారావు

' మీ బాల్యం, ఆనాటి పరిస్థితులు వివరిస్తారా? నేను దళిత వ్యవసాయ కూలీ కుటుంబం నుంచి వచ్చిన వాడిని  కనుక నా బాల్యం ఆకలి, కష్టాల మధ్యనే గడిచింది. ' మీరు వృత్తిరీత్యా ఉద్యోగం చేశారు. సాహిత్యరంగంలో ఎలా ప్రవేశించారు? నా బాల్యం కష్టాల మధ్య గడిచినా, నా తండ్రి సత్తెయ్య రంగూన్‌ వెళ్లి వచ్చిన వాడు కావడం వల్ల ఐదారు భాషలు మాట్లాడేవాడు. అంతేకాదు రామాయణ, భారత, భాగవతాది కావ్యాల కథలను నాకు చెబుతూ వుండేవాడు. మా పినతండ్రి శివనాథశాస్త్రి రఘుపతి వెంకటరత్నం గారి శిష్యుడు. బ్రహ్మసమాజ మతావలంబి, ఆయన మాకు కృష్ణశాస్త్రి గారి గేయాలను నేర్పిస్తూ ఉండేవారు. బోయి భీమన్న గారి పాలేరు నాటకం ప్రతి సంవత్సరం మా గ్రామంలో ప్రదర్శిస్తూ  ఉండేవారు. ఆ రకంగా చిన్న నాటనే నాకు సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తిని కలిగించింది. ఉద్యోగం విషయానికొస్తే ఉపాధ్యాయుడిగా చేసినప్పుడు ఉపాధ్యాయ పత్రికలు నాకు సాహితీపరంగా మరింత ఆసక్తిని కలిగించాయి. ' ప్రజాకవి అద్దేపల్లి రామమోహనరావుతో సుమారు మూడు దశాబ్దాల స్నేహం. ఆయన ప్రభావమెంత?

 

నేను 1960లనుంచి కవిత్వం ఆరంభించినా, అద్దేపల్లివారు కాకినాడ ప్రవేశించిన తర్వాతనే అంటే 1970ల తర్వాతనే కవిత్వాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకొనడం ప్రారంభించాను, శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానంపై ఆయన బందరులో ఉండగా రాసిన విమర్శ వ్యాసాలు చదివి వుండటం వలన మేం (చినుకు అశోక్‌ కుమార్‌, నందనోదయ, ఈశ్వర్‌, రారాసి వంటివారం) వెంటనే కాకినాడలో ఆయన అనుయాయులుగా చేరిపోయాం. ఆయన 'అంతర్జ్వాల' కవితా సంపుటిలోని ప్రతి కవిత, ఆయన ప్రతి ఉపన్యాసం, ఆయన అభ్యుదయ భావాలు మమ్మల్ని ఎంతో ఆకర్షించాయి. ఆయన ప్రభావం నాపై చాలా ఉన్నది.

' మీ సాహిత్య ప్రయాణంలో అభ్యుదయ, దిగంబర, విప్లవ సాహిత్యాలు, ఆ తరువాత దళిత, స్త్రీవాదాలు, అనేక సాహిత్య ఉద్యమాలు వచ్చాయి. మీపై వాటి ప్రభావం గురించి చెప్తారా?

ముందుగా అభ్యుదయ , దిగంబర, విప్లవ సాహిత్య

ఉద్యమాల గురించి ; స్వాతంత్య్రోద్యమకాలంలో ఉధృతంగా సాగినా అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమం నెమ్మదిగా ఉద్యమ స్థాయిని కోల్పోవడం ప్రారంభమయింది. స్తబ్దత ఏర్పడింది. ఆ స్తబ్దత దిగంబర కవితోద్యమానికి దారితీసింది. దిగంబర కవుల్లో కసి ఎక్కువ పాళ్లలో వుండి, కొంత జుగుప్సాకర పద ప్రయోగాలు ఉన్నా, చెరబండరాజు, నగ్నముని, నిఖిలేశ్వరులు ఉద్యమస్థాయి కవిత్వం రాసారు. జ్వాలాముఖి ఉపన్యాసాలు శ్రోతల్లో జ్వాలల్ని రగిలించేవి. ఉర్రూతలూగించేవి. కాకినాడలో వారి రాక ఎన్నెన్నో ఆలోచనలను రేపింది. అది కొద్దికాలమే సాగినా, తదనంతర కాలంలో విప్లవ కవితోద్యమానికి బాటలు వేసింది. విప్లవ కవితోద్యమం గొప్ప మార్పుకి కారణమయింది. 1970-75 సంవత్సరాలు విప్లవ కవిత్వపు స్వర్ణ వత్సరాలు - అద్దేపల్లి దళమైన మేం శివసాగర్‌, చెరబండరాజు వంటి కవుల కవిత్వాలు, శ్రీశ్రీ మరో ప్రస్థానం మమ్మల్ని చర్చించుకొనేటట్టు చేసింది. నన్నే కాదు యువ కవులందరినీ ప్రభావితం చేసింది.

దళిత, స్త్రీవాదాలు పుట్టుక గురించి చెప్పుకోవలసి వస్తే : కారంచేడు, చుండూరు మారణకాండలు దళిత వాదాన్ని పుట్టించాయి. పితృస్వామ్య వ్యవస్థ ఆగడాలు స్త్రీవాదాన్ని తెచ్చాయి. దళితుడిగా నాపైనా ఆ ప్రభావం ఉందనే చెప్పాలి. దళిత ప్రతిఘటన కుసుమ ధర్మన్న, జాషువాల తర్వాత

ఉవ్వెత్తున లేచిన కాలమిది.

' దళిత వాదనలోనూ భిన్న ధోరణులు ప్రేశించాయి. దళితులలో అతి దళితులు, స్త్రీలలో దళిత స్త్రీల ధోరణిపై మీ అభిప్రాయం?

దళితులు, అతి దళితులు అన్న మాట రాజకీయాల్లో సీట్లు దక్కని వారు, ఎస్సీలంటే కాంగ్రెస్‌ ఓటు బ్యాంకు అనే ముద్ర వున్న కాలంలో మరొక అధికార పార్టీ ఆ ఓటు బ్యాంకును చీల్చి, తమ స్వంతం చేసుకొనే ప్రయత్నంలో వచ్చిందే. మాదిగల గిన్నెను మాలలు లాగేసుకుంటున్నారనేది అపోహ మాత్రమే. అందుకే నేనంటాను. అయిదు వేళ్ళూ కలిసి బిగిస్తే పిడికిలి / రెండు, మూడు పెద్దోళ్ల కిరికిరి ' అని. ఇక స్త్రీలలో దళిత స్త్రీల వాదన సరైనదే. ఎందుకంటే ఫెమినిస్టులు ఎక్కువగా అగ్రవర్ణ స్త్రీలు. వారు వారి సమస్యలనే ఎక్కువగా ప్రతిబింబించి, దళిత స్త్రీల సమస్యలను ప్రక్కన పెట్టారు. అందుకనే చల్లపల్లి స్వరూపరాణి, గోగు శ్యామల, జూపాక సుభద్ర వంటివారు నల్లపొద్దు వంటి రచనలు తెచ్చారు.

' మీ సమీక్షలు చదివినప్పుడు చాలా లోతైన విమర్శ చేసారు. ఆ రంగం ఎందుకు వదిలిపెట్టారు?

నిజమే. అద్దేపల్లి వారు, మరికొందరు అదే మాట అంటారు. కవిని, ఆయన కవిత్వాన్ని అంచనా కట్టేటప్పుడు అతని జీవితపు లోతుల్లోకి వెళ్ళినప్పుడే ఆ కవితకు న్యాయం జరుగుతుంది. సమీక్ష లోతుగా వస్తుంది. విమర్శ రంగాన్ని అనారోగ్యకారణంగా తాత్కాలికంగా ఆపాను. వదిలిపెట్టలేదు.

' తెలుగులో సాహిత్య విమర్శ ఎలా ఉంది?

ఆరోగ్యకరంగానే ఉన్నది. రాచపాళెం చంద్రశేఖర్‌రెడ్డి, వెంకటేశ్వరరెడ్డి, మాకినీడి సూర్యభాస్కర్‌ వంటివారు మంచి విమర్శలు రాస్తున్నారు.

' జి.సుబ్బారావు అనగానే కొత్తపేట ఉగాది కవి సమ్మేళనం గుర్తుకు వస్తుంది. ఉగాది సమ్మేళనాలలో ఉభయ గోదావరి జిల్లాల్లో కవులు మిమ్మల్ని తండ్రిలా భావిస్తారు. మరువరాని వేదికగా ''కళాసాహితి''ని తీర్చిదిద్దారు. ఆ అనుభవాలను వివరిస్తారా?

నిజమే. ఆ కీర్తి కళా సాహితికి రావడానికి ప్రధానంగా అద్దేపల్లి, గ్రామప్రజల సహకారం, హాజరౌతున్న కవులు, శ్రోతలు కారణం. ముప్ఫై సంవత్సరాలుగా నడుస్తున్న సంస్థలో కవి సమ్మేళనాల నిర్వహణ దాదాపు 27 సంవత్సరాలు అంటే ఆయన జీవించి ఉన్నంత కాలం అద్దేపల్లి వారే నిర్వహించడం ఒక రికార్డు. ఒక మంచి సాహితీ వేదిక ఏ రాజకీయాలూ చొరబడనిది దొరకడం ఏ కవికైనా పండుగే. దళిత దళితేతర కవులు వేరువేరు వేదికలను ఏర్పాటు చేసుకుంటున్న రోజుల్లో 70, 80మంది కవుల్లో 20 ,30 మంది దళిత కవులు తమ భావాలను ఏ సంకోచం లేకుండా వెలిబుచ్చే స్వేచ్ఛ వున్న వేదిక.  కళాసాహితీ కవి సమ్మేళనాల నిర్వహణ కొత్తపేటలో ఒక పండుగ వాతావరణంలో జరుగుతుందని తెలుసుకుని, ఏ ఆహ్వానాలూ లేకుండా భగ్వాన్‌, రెంటాల శ్రీవెంకటేశ్వరరావు వంటి

ఉత్తమస్థాయి కవులు రావడం మాకెంతో ఆనందం. ప్రక్రియాపరంగా పద్య, గద్య భేదాలు పాటించని వేదిక కళాసాహితి. తథాగతీయం (బుద్ధుని సంపూర్ణ జీవిత చరిత్ర) 4088 పద్యాలతో నిర్వచనంగా అద్దకి కేశవరావుగారి ఉద్గ్రంధం బేతవోలు రామబ్రహ్మం, గాడేపల్లి కుక్కుటేశ్వరరావు వంటి

ఉద్దండుల సంచాలకత్వంలో మా కళాసాహితి ఆవిష్కరింప జేసింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ''వచన కవితాధారణ'' అనే ప్రక్రియను యానాం కవి పి.ఆర్‌.ఎల్‌.స్వామి చేయగా ప్రవేశ పెట్టాము. స్వాతంత్య్ర స్వర్ణోత్సవాలలో సమర యోధులపై ప.గో.జి. చెరుకు మిల్లీలో మా కళా సాహితి కవి సమ్మేళనాలను నిర్వహించింది. మా సంస్థ అప్పటి గౌరవాధ్యక్షులు ఎం.వి.ఎస్‌.సుబ్బరాజు గారి పూనికతో అది జరిగింది. కవిత్వంలో రైతు, కవిత్వంలో మానవత్వం, కవిత్వంలో స్త్రీవంటి ఎన్నో సింపోజియాలను కూడా మా కళా సాహితి నిర్వహించింది. 2013లో మా కళా సాహితీ రజతోత్సవాలను సంస్థ సభ్యులు, అభిమానులు, కవులు పెద్దఎత్తున నిర్వహించి, ప్రధాన కార్యదర్శినైన నా కృషికి గుర్తింపుగా ప్రత్యేక సంచికను తేవడం నేను మరిచిపోలేని తీపిగుర్తు. ఉభయ గోదావరి జిల్లాల యువకవులు నన్ను తండ్రిగా భావించడం వారి ఆత్మీయత.

ఉభయగోదావరి జిల్లాలతోపాటు విజయనగరం, విశాఖపట్నం, కృష్ణా, గుంటూరు జిల్లాల నుండి కూడా కవులు వస్తుంటారు.

' మీరు కవి మాత్రమే కాదు. ఎన్నో కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. దాని ఫలితంగా అనేకమంది యవవులు వచ్చారు. వారు ఎలాంటి నిబద్ధతతో కవిత్వం రాస్తున్నారు?

కవిత్వాన్ని ప్రచారం చెయ్యడం నాకు ఇష్టం. దశ దిశ లేని యువ కవులు మా సంస్థ కవి సమ్మేళనాల ద్వారా ఒక మార్గాన్ని ఏర్పరచుకుంటున్నారు. అందుకు అద్దేపల్లివారి నిర్దేశకత్వంతో బాటు సీనియర్‌ కవులు కూడా కారణం.

' అనేక సాంఘిక, ఆర్థిక అసమానతల మధ్య జీవించారు. వాటిని ఎదుర్కొని నిలబడడం ప్రశంసనీయం. వివక్షత ప్రభావం మీ కవిత్వంలో ఎంత?

అంబేద్కర్‌కి కేలూస్కర్‌ పండితుడు, అంబేద్కర్‌ అనే

ఉపాధ్యాయుడు, బరోడా మహరాజు, షాహూ మహరాజ్‌ దొరికి ఉండక పోయివుంటే మనకో ప్రపంచ మేధావి లభించివుండే వాడు కాదు. అయినా ఆయన ఎన్నో వివక్షల్ని ఎదుర్కొన్నాడు. అయితే నాకు లభించిన సహృదయ బ్రాహ్మణ ఉపాధ్యాయులు, స్నేహితుల కారణంగా అతి తక్కువ వివక్షల్నే ఎదుర్కొన్నాను. కొవ్వొత్తిలా ఎన్నాళ్ళు? వంటి కవితల్లో ఆ ప్రభావం వుంది.

' తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో బొజ్జా తారకం ''నది పుట్టిన గొంతుక'' మొదటి దళిత సంపుటి అనవచ్చు. కుసుమధర్మన్న, జ్ఞానానంద కవిలాంటి వారు వ్రాసారు. అలాంటి ధిక్కార స్వరం కలిగిన కవిత్వం ఇప్పుడు చాలా అవసరం. అలాంటి కవులున్నారా?

తారకం గారు వాస్తవానికి ఉద్యమకారుడు. అంబేద్కరిజానికి మార్క్సిజాన్ని జోడించి ఆయన జైల్లో రాసిన 'నది పుట్టిన గొంతుక' ఆయన నిబద్ధతను తెలుపుతుంది. జ్ఞానానంద కవి ధిక్కార స్వరమే. రాజోలులో దళిత చైతన్య వేదికను నిర్వహిస్తున్న బత్తుల మురళీకృష్ణ ''నెత్తుటి మడుగుతో కవితా పాదాలు'' అనే దళిత ధిక్కార కవిత్వాన్ని తెచ్చారు. పినిపే సత్యనారాయణ ''ధిక్కార ఖడ్గాన్ని'' వెలయించారు. మోకా రత్నరాజు, గూటం స్వామిల కవిత్వంలో దళిత ఆర్తి కనిపిస్తుంది. ఇంకా విస్తృతంగా ఈ కవిత్వం (ధిక్కార కవిత్వం) రావలసి వున్నది. కుసుమ ధర్మన్న వంటి ఉద్యమ కవులు రావలసే వున్నది.

' ఆర్థిక సంస్కరణల ఫలితంగా తెలుగు భాష కూడా తన ఉనికిని కోల్పోతుంది. అది సాహిత్యంపై పడిందా? సాహిత్యం ఉనికిని కోల్పోకుండా ఉండాలంటే మీ సలహా?

ఆర్థిక సంస్కరణల ఫలితంగా భాష ఉనికిని కోల్పోదు. పైగా ఆ ప్రభావాల ప్రమాదాన్ని విప్పి చెప్పే వస్తువును కవులకందిస్తుంది. అద్దేపల్లి వారి పొగచూరిన ఆకాశం అందుకొక ఉదాహరణ. సాహిత్యం ఉనికిని కోల్పోకుండా

ఉండాలంటే ఆ వస్తువుతోటే వ్యవస్థపై ఎదురుదాడి చెయ్యడమే.

' యువకవులకు మీరిచ్చే దిశానిర్దేశం ఏమిటి?

యువకవుల్లో చాలామంది ఇతర లబ్ద ప్రతిష్టులైన కవుల్ని చదవరు. ఆ ప్రభావం తమపై పడుతుందని భయం. అది పొరపాటు. ఒక మంచి కవిత చదివినప్పుడు మరో మంచి కవిత రాసే ఇన్స్పిరేషన్‌ వస్తుంది. భాషా జ్ఞానం, ప్రయోగశీలత కూడా యవకవులు తెచ్చుకోవాలి.

' ఇంతవరకూ మీరు తెచ్చిన కవితా సంపుటాలు, వివమర్శ గ్రంథాలు?

వెలుతురు జలపాతం, బియ్యం గింజ, వలసపోయిన జీవితం వచనా కవితా సంపుటాలు, అక్షరావిష్కరణం సమీక్షలు, అద్దేపల్లి సాహిత్య వైభవం, గుండెను కడిగే కవితలు, భగ్వాన్‌ కవిత్వ పరిచయం నేను తెచ్చిన గ్రంథాలు.

నెత్తురింకా ఎర్రబడుతుంది. అనే దళిత కవితల సంకలనం నేను సంకలన కర్తగా తెచ్చిన పుస్తకం. ఇది దళితులతో బాటు, దళిత సహానుభూతితో రాసే దళితేతర కవుల కవిత్వం కూడా దళిత కవిత్వమే అనే కొత్త అవగాహనతో తెచ్చింది.

' ఆఖరుగా నేటి అంబేద్కరిస్టులు, మార్క్సిస్టులు కలిసి నడవాలని చాలామంది భావిస్తున్నారు. దీనిపై మీ అభిప్రాయం?

అవసరమైనప్పుడు రెండూ కలిసి నడవడం అవసరం.

గనారా - 9949228298