ఇప్పుడు నిర్వేదానికి తావు లేదు

నివాళి

ఇంటర్వ్యూ: తెలకపల్లి రవి

సాహిత్యం గురించి మాట్లాడుకోవడమంటే ముందు పత్రికలు తర్వాత పుస్తకాలు చర్చకు వస్తాయి. మీ ఉద్దేశంలో ఈ రంగాల మధ్య అంతస్సంబంధం ఎలా వుంటుంది?

సాహిత్యం, భాష, సంస్కృతి ఆరిస్టోక్రసీ నుంచి ఒక విధమైన డెమోక్రసీకి మారడంలో పత్రికలు పెద్ద పాత్ర నిర్వహించాయి. కందుకూరి వీరేశలింగం నుంచి ఇప్పటి వరకు ఈ పాత్ర కొనసాగుతూనే వుంది. ఆంధ్రప్రత్రిక, భారతి వంటివి ఒకప్పుడు సాహిత్యానికి ఆటపట్టుగా వుండేవి. ఇటీవల కాలంలో కొన్ని పత్రికలలో సాహిత్యం కొంత ప్రాధాన్యత కోల్పోయిన పరిస్థితి వున్నా మొత్తం మీద ఈ పాత్ర పురోగమన శీలమైందే. పత్రికలలో ఒక విధమైన చర్నింగ్‌ జరుగుతోంది. పత్రికలకు సంబంధించిన సాంస్కృతిక పార్శ్వాన్ని విశ్లేషించే ఒక ప్రయత్నం పెద్ద ఎత్తున జరగాల్సి వుంది. ముఖ్యంగా వామపక్ష పత్రికలు సంఘాలు ఈ విషయంలో పెద్ద పాత్ర నిర్వహించాయి. పరిణామాలకు స్పందించే లక్షణం సాహిత్యంలో ఎక్కువగా వుంటుంది పత్రికలకూ అదే ప్రాణం. మాది వరంగల్‌ జిల్లాలో సనాతన సంపన్న కుటుంబం. మా ఇంటికి ఆ రోజుల్లో శ్రీ వైష్ణవ పత్రిక వచ్చేది. అలాగే గోలకొండ. అది 1946. ఇప్పటి ప్రమాణాలతో చూస్తే ఆ పత్రికలు ఎలా వుంటాయో కాని అప్పట్లో నిద్రాణమై వున్న జనాన్ని జాగృతపరచడానికి ఎంతగానో దోహదపడ్డాయి. మూగ జీవుల హృదయ స్పందనను ప్రతిబింబించాయి. వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి సంచి భుజాన వేసుకుని మీజాన్‌కు విలేకరిగా వూరూరు తిరిగేవారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి రాజకీయంగా మితవాది. సాంస్కృతికంగా అతివాది. భాషా సంస్కృతుల విషయంలో ఆయన సేవ చాలా వుంది. ఎవరో వ్యాఖ్యానం చేస్తే ఆగ్రహించి తురుష్క ఆంధ్రలో తెలుగు కవులు అంటూ గోలకొండ కవుల సంచిక ప్రకటించారు. ఆ విధమైన ఉద్యమ స్ఫూర్తి, అభినివేశం వుండేవి. తెలంగాణా విషయంలో భాష విషయమున న్యూనత పనికిరాదని, సర్కారు ఆంధ్రముకంటే అదేమి తక్కువ కాదని ఆయన రాశారు. భాష విషయంలో ఇలాటి పోటీ తత్వం పాజిటివ్‌గా పని చేసింది. ప్రాంతీయపరమైన అస్తిత్వ వాదనలు ఇప్పుడు ఆ రోల్‌ ప్లే చేయడం లేదు. గాయాలను పుళ్ళను మాన్పించేదిగా వుండాలి గాని కెలికేదిగా గాదు. యాసలు, మాండలికాల వల్ల తెలుగు భాష సుసంపన్నమైంది. అది అసెట్‌ కాని లయబిలిటీ కాదు. యూనిఫామిటీ ఆకాంక్ష తప్ప సంపూర్ణంగా సాధ్యమయ్యేదికాదు.

మీలాటి వారి ఉపన్యాసాలలో పాత కావ్యాలలోని శ్లోకాలు అలవోకగా కోట్‌ చేస్తుంటారు.  అలాటి అవగాహన రానురాను తగ్గిపోతున్నది. అయితే పాతను అదే పనిగా పట్టుకోవడం - ప్రత్యేకించి నేటి నేపథ్యంలో అంత వాంచనీయం కాదనే అభిప్రాయం వుంది...

ప్రాచీన అర్వాచీన అనే విషయంలో కాళిదాసే ప్రమాణం. పురాణమిత్యేవ నసాధుసర్వాం అని ఆయనే అన్నాడు. గతాన్ని పరీక్ష చేసి కాలానుగుణమైన దాన్ని స్వీకరించాలి. అలాటిదే నిలబడుతుంది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఉద్యమ స్ఫూర్తిగల కవిత్వమే ప్రజలలో నిలబడింది. శివకవిత్వమైనా, ప్రగతిశీల కవిత్వమైనా, కులవ్యవస్థను ప్రశ్నించిన నాటి భక్తికవితా సంప్రదాయం చూడండి. త్యాగరాజు, పోతన వాళ్ళ పరిధిలో ఉన్నత భావాలనే ప్రదర్శించారు. సూఫీ కవిత్వమైనా అంతే. భక్తిని ఆదర్శంగా చేసుకుని మంచి భావాలు చెప్పారు. ప్రాచీనమైన వాటిని యధాతథంగా స్వీకరించడం కాదు. నేటికి అన్వయించుకోవాలి. కొటేషన్స్‌ ఏవైనా అంతే. ఆ సందర్భాన్ని పాటించకపోతే రాసిన సందర్భం నేటి సందర్భం చూడకపోతే కువ్యాఖ్యానాలు తప్పవు. భాష సార్వత్రీకరణకు మీడియా కీలకపాత్ర వహించింది. శ్రేష్టులైన వారికే పరిమితమైన భాష మీడియా వల్ల సార్వజనీనమైంది. మరీ ముఖ్యంగా గత యాభై ఏళ్ళుగా ప్రత్యామ్నాయ మీడియా విస్తరించింది. జాతీయోద్యమం, వామపక్ష ఉద్యమం, సంస్కరణోద్యమం, మూడు స్రవంతులుగా ఇందుకు దోహదపడ్డాయి. అందుకే గిడుగు, గురజాడ, కందుకూరి ఆధునిక మునిత్రయం అయ్యారు. 1930-40ల నుంచి సాగిన సాహిత్యంలో ఆ ప్రభావం కనిపిస్తుంది. కన్యాశుల్కం ఈ ధోరణులకు ప్రతీక అనవచ్చు.

కాని గురజాడపైనా, అభ్యుదయ సాహిత్యంపైనా వచ్చే విమర్శలు..

జీవితం విశాలవంతమైనపుడు ఆ ప్రభావం సాహిత్యంపైనా కనిపించుతుంది. అదింకా విశాలం కావాలని కోరుకోవచ్చు. కాని కొంత మంది దానిలోపాలనే ప్రధానంగా చూపడం సరైందికాదు. వాళ్ళు వైతాళికులు. ట్రయిల్‌ బ్లేజర్స్‌. వాళ్ళ స్ఫూర్తిని ఇంకా ముందుకు తీసుకుపోవచ్చు. ఆ పని కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం చేసింది. జన జీవితం కేంద్ర బిందువుగా సాహిత్యం సృష్టించింది. అందులో సామాజిక సమస్యలనూ తీసుకున్నారు. కమ్యూనిస్టులు కాని వారు కూడా తెలంగాణా పోరాట స్ఫూర్తిని పలికించారు. కాళోజి, దాశరధి వంటి వారు సుద్దాల హనుమంతు, యాదగిరి, ఇప్పుడు గద్దర్‌ వీరంతా ప్రజలలోంచి వచ్చిన వారే. అటు జన జీవన అనుభవం నుంచి ఇటు అవగాహన నుంచి తీసుకున్నారు. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం మనిషిలో ఆత్మాభిమానాన్ని రగిలించింది. ప్రజల మనిషిలో కంఠీరవం ఆ వర్గాల్లోంచి వచ్చినవాడే. మహీధర రామ్మోహనరావు రధచక్రాలు తదితర రచనలలో ఎస్‌సిఎస్‌టి సమస్యలను ప్రస్తావించారు. జాన్‌ పాత్ర ఈ విషయాలు మాట్లాడుతుంది. పరిస్థితి క్లిష్టంగా మారుతున్న కొద్ది ఆ వేదనలోంచి ఘర్షణలోంచి రకరకాల వాదనలు వస్తాయి. పురోగమనం ఎవరి గుత్త సొమ్ముకాదు. గతం నుంచి కూడా తీసుకోవాలి. చెయ్యెత్తి జైకొట్టు తెలుగోడా అంటే కేవలం గతాన్ని కీర్తించడానికేనా? భవిష్యత్తు కూడా దాంట్లో వుంది. విశ్వనాధ సంగతి వేరు. ఆయన గతాన్ని పునరద్ధరించాలనుకుంటాడు. కాని వేయపడగలులో నీవు మిగిలితిని నేను మిగిలితిని అని చెప్పినట్టు చివరకు ఆయనే మిగిలాడు. ముందుకు పోవాలంటే జనాన్ని మనతో తీసుకుపోవాలి. మగ్దుం అంటాడు. చలేతో సారే జమానేకో సాత్‌ లేకోచలో అని అలా వుండాలి కాని కవి రాబిన్‌సన్‌ క్రూసో కాకూడదు. పోరాడాలంటే అన్ని వర్గాల వారిని వెంటబెట్టుకుని పోవాలి. ఇప్పుడు సామ్రాజ్యవాద ప్రమాదం ప్రపంచీకరణ అలాటి సమైక్య పోరాటానికి అనువైన వాతావరణం కలిగిస్తున్నది. ఈ పోరాటానికి ఎన్నో పార్శ్వాలున్నాయి. పర్యావరణ పరిరక్షణ బృందాల నుంచి విప్లవ గ్రూపుల వరకు దీంట్లో కలసిరావచ్చు. గ్రీన్స్‌ పార్టీల వంటివి కూడా పాల్గొంటున్నాయి. ప్రతికూలమైన సాంప్రదాయక విలువలకు మతతత్వానికి వ్యతిరేకంగా భాషలు ప్రాంతీయ అస్తిత్వాలను నొక్కి చెప్పే విధంగా జరిగే పోరాటాలూ వున్నాయి. అయితే ఇవి ఉమ్మడి పోరాటంలో భాగం పంచుకోవాలి. ఆఫ్రికా వంటి చోట్ల సమాంతర సమీకరణలు జరుగుతున్నాయి. ప్రపంచ బ్యాంకుకు వ్యతిరేకంగా సాగే ఇలాటి పోరాటాలు రానున్న కాలానికి సంకేతాలని భావించవచ్చు. శ్రీశ్రీ చీనాలో రిక్షావాలా చెక్‌దేశపు గని పనిమనిషి కలసి తనడుస్తారంటే కవిత్వంలా అనిపించింది. 50, 60 ఏళ్ళ తర్వాత ఇప్పుడు అది అక్షరాలా నిజమవుతున్నది. మన దేశంలో కూడా వసుధైక కుటుంబం అనే భావన వుంది...

ప్రపంచం ఇప్పుడు మారిపోయింది. ఇది వరకటి అధ్యయనం, అనుభవం మార్పులకు గురి అయ్యాయి. డబ్ల్యు.టి.వో. అంటే ఒకప్పుడు మేధావులు, నిపుణులు మాత్రమే చర్చించేవారు. ఇవాళ అందరూ మాట్లాడుతున్నారు. పత్తిరైతు ఆత్మహత్యలకు దానికీ సంబంధం చూస్తున్నారు. ఈ విషయంలో కూడా మీడియా చాలా పాత్ర నిర్వహిస్తున్నది దాని వెగరీస్‌, పర్వర్సన్స్‌, డిస్టార్స్‌న్స్‌ ఎన్ని ఉన్నా మొత్తం మీద జనాన్ని కదిలించడానికి కారణమవుతున్నాయి. మీడియాకు యాజమాన్యం ఉన్నప్పుడు తటస్థంగా ఉంటారని భావించలేము. అవి ప్రజానుకూల పాత్ర నిర్వహించే అవకాశమే లేదు. ప్రత్యామ్నాయం రావాలి. అన్ని రంగాలలో రావాలి. అవతలి పక్షమా ఇవతలి పక్షమా అనే మీమాంసకు గురి అయి అస్త్ర సన్యాసం చేయడానికి అవకాశం లేదు. రిస్కు తీసుకుని అయినా ఒక పక్షాన్న నిలబడాలి. బతుకును బాగు చేసేదే పిలాసఫీ. సిద్ధాంత రాహిత్యం సినిసిజం, నిహిలిజం, నిస్సహాయత, వొంటిగొట్టుతత్వం పనికిరావు. కొత్త రచయితలు ఈ విషయాలను అర్థం చేసుకోవాలి. ఇప్పుడు నిర్వేదానికి తావులేదు. మేధాపాట్కర్‌ వంటి వారే రంగంలోకి దిగి పోరాడుతున్నారు. ఆమె చెప్పేదంతా సరైంది అవునా కాదా అనేచర్చ కాదు. ప్రజలలో ఉన్న కొన్ని ప్రగాఢ ఆకాంక్షలను ఆమె అందుకున్నది. అలాగే వివిధ తరగతులకు సంబంధించిన వారి అంశాలపై ప్రజాశీలత కావాలి. కదలకుండా ఉండే తత్వం పోవాలి. ఈ క్లిష్ట దశలో సామూహిక కష్టనష్టాల నుండి అనుభూతి పొంది అక్షరాయుధాలు అందించాలి. జయించేందుకు ప్రపంచం ఉంది అనే స్ఫూర్తి కలిగించడం సాహిత్య ధర్మం. ప్రపంచంలో ఏ గొప్ప ఉద్యమం కూడా సాహిత్య ఉద్యమంతో సంబంధం లేకుండా రాలేదు. ఫ్రెంచి విప్లవం మన జాతీయోద్యమం ఏదైనా సరే మేధావుల కాల్పనిక భావనలు నిర్దిష్ట రూపం తీసుకొనేది ఉద్యమాల సందర్భంలోనే.

వసుదైక కుటుంబం అనే పాతకాలపు భావనను నేడు అన్వయించుతున్నారు. అది, అంతర్జాతీయత ఒకటే అన్నట్లు భావించవచ్చా?

రెండూ ఒకటి కాదు. ఆ భావనను మార్చుకోవాలి. ఆనాటి వారి భావనలో ప్రపంచం చాలా పరిమితమైంది. ఒక పిర్కాను ప్రపంచం అని ఉండవచ్చు. విశ్వశ్రేయం కావ్యం అన్నారు భౌతిక సామాజిక కట్టుబాట్లు అన్నీ కూడా అల్ప సంఖ్యాకులను ఆధిక్యతలో అట్టిపెట్టడానికి దారి తీశాయి. కులవ్యవస్థ చాలా హాని చేసింది. గుణకర్మ విభాగశ: అంటూనే విద్యను అధిక సంఖ్యాకులకు అందుబాటులో లేకుండా చేయటం కులవ్యవస్థలో అతి పెద్ద అన్యాయం. నాస్తికులు వేదాలు చదవరాదంటూ ఇతరుల కంటే ఎక్కువగా వారే వేదాలకు హాని చేశారు. వస్తు ఉత్పత్తి చేసే వారికి వినియోగించుకునే వారికి మధ్య అంతరం విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. కులాలు సంకుచిత భావాలకు దారి తీశాయి. కులం ప్రధానమై పోయింది. ప్రజాస్వామ్యంలో కులం ఒక్కటే ఆధారంగా గెలవడం సాధ్యంకాదు. అయినా దాన్ని పట్టుకొని ప్రయోజనం పొందాలని చూస్తున్నారు. ఆ విధమైన తీవ్ర తప్పిదాలు గతంలో ఉన్నప్పటికీ దాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. గతం అర్థం చేసుకోవడం వేరు, దాంట్లోనే బ్రతకడం వేరు. చాలా కాలం కిందటే పెండ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశర్మ లాంటి వారు మహాభారతాన్ని ఆధునిక దృక్పథంతో విశ్లేషించారు. ఎంగెల్స్‌ ప్రాచీన క్రైస్తవం పట్ల తీసుకున్న వైఖరి కూడా అదే. క్రైస్తవ మతాన్ని సంస్కరించే, పోరాటం చేసిన మార్టిన్‌ లూథర్‌ నిజానికి రైతుల సమస్యలకు మతపరమైన ఆచ్ఛాదన ఇచ్చారు. ఆధునిక కాలంలో మార్టిన్‌ లూథర్‌ కింగ్‌ కూడా అలాంటి పనే చేశారు. నేనొక కలగంటున్నాను అని కింగ్‌ అన్న మాటలు సుప్రసిద్ధాలు. ప్రజలెప్పుడూ కలలు కంటూనే ఉన్నారు. వాటిని నిజం చేసేమార్గమేదో చూడడం ఆలోచనా పరుల కర్తవ్యం. లోకాయుతులు చార్వాకుల నుంచి ఈనాటి వరకూ మూఢనమ్మకాలపై విమర్శలు సాగుతూనే వున్నాయి. కాని ప్రజల స్థాయిని చూడాలి. ఈ రోజుకులతత్వం చాలా వికృతరూపం తీసుకుంటున్నది.

మీకు ఉర్దూ సాహిత్యంతో మంచి పరిచయం ఉంది కదా?

చిన్నప్పుడు నేను ఉర్దూ నేర్చుకున్నాను. చాలా మంది అనుకునేట్లు కొంత మంది ప్రచారం చేసేట్లు ఉర్దూ ఒక మతానికి సంబంధించిన భాష కాదు. పర్సియన్‌, అరబిక్‌ భాషల మేళవింపుతో సివిల్‌ సర్వీస్‌ అవసరాల కోసం పుట్టింది. సంస్కృతం బ్రాహ్మణ భాష అనుకోవటం, ఇంగ్లీష్‌ క్రైస్తవ భాష అనుకోవటం ఎంత పొరపాటో ఉర్దూ ముస్లిమ్‌ భాష అనుకోవటం కూడా అంతే పొరపాటు. పాలనా భాష పెరిగింది గొప్ప ఉర్దూ కవులలో హిందువులే ఎక్కువ. కాయస్తులు వారిలో చాలా ఎక్కువ. హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో ఉర్దూ పాలనా భాష. మేము ఉర్దూ నేర్చుకున్నాము. ఉర్దూకు ప్రజాస్వామ్య సంస్కృతి చాలా ఎక్కువ. డక్కన్‌ ఉర్దూ బెంగాలీ, లక్నో, ముంబాయ్‌ వగైరా ఉర్దూలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. స్థానిక భాషల సంపర్కం అందుకు కారణం. బెంగాలీ ఉర్దూ హైదరాబాద్‌లో అర్థం కాదు. ఒకప్పుడు హైదరాబాద్‌లో ఉర్దూను శుద్ధి చేయాలని విఫలయత్నం చేశారు. ఉర్దూ అత్యంత అధునాతన భాష. శక్తివంతమైన భాష. గజల్స్‌ రుబాయెట్‌లు అందరికీ తెలుసు కదా! శ్రామిక ప్రజల భావాలను ఉర్దూ సాహిత్యం గొప్పగా వ్యక్తీకరిస్తుంది. న హింద్‌ బనేగా, బనేగా న ముసల్మాన్‌కీ అవులాద్‌ హై అని సాహిర్‌ లుధియాన్వీ అంటారు.

వైదిక మత సాహిత్యంలోనూ లౌకిక వ్యవహారాలుఉంటాయి. జనజీవనాంశాలు తెలుస్తాయి. అవి చాలా పరిమితంగానే ఉండొచ్చు. వాటిని తెలుసుకోవడానికి అయినా అవి అధ్యయనం చేయాలి. అంతేకాని రత్నాలు రాశులు పోసి అమ్మారని భ్రమలు పెంచుకోవడం కాదు.

సంస్కృతం చాలా గొప్ప భాష. ఎకానమీ ఆఫ్‌ ఎక్స్‌ప్రెషన్‌ - పొదుపుగా వ్యక్తీకరించడం దాన్లో చాలా సులభం. జ్ఞాపకం ఉంచుకోవడానికి వీలైన పద్ధతులు సంస్కృతంలో ఉన్నాయి. అందుకే శ్లోకాలు ఇంత కాలంగా గుర్తుంటున్నాయి. మోడ్రన్‌ మేధావులు కూడా నాలుగు శ్లోకాలు చెప్పడం ఒక అర్హతగా భావిస్తున్నారు. సందర్భానికి సరిపోతాయా లేదో చూడాలి కాని ఆ భాషనే ద్వేషించకూడదు. పతంజలి శాస్త్రి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా పని చేశారు. గొప్ప తీర్పులు ఇచ్చాడు. సంస్కృత పండితుడు కె.ఆర్‌. మున్షీ సంస్కృతాన్ని పునరుద్ధరించే కార్యక్రమాన్ని పెట్టుకొని ఆయనను ఉపన్యాసానికి ఆహ్వానించారు. సంస్కృతం ప్రజల నుంచి దూరమైందని ఆయన చెప్పారు. కనుక మనం ఏ దృష్టితో చూస్తున్నామనేది ముఖ్యం. కాళిదాసు శాకుంతలలో కణ్వుడి ద్వారా చెప్పించిన మాటలు సర్వకాలాలకు వర్తించేవే. షెల్లి కీట్స్‌ వర్డ్స్‌వర్త్‌ ఇలాంటి మహాకవులలో సార్వజనీనత ఉంటుంది. ప్రపంచమంతట నుంచీ వారు ఉత్తమ భావాలను స్వీకరిస్తారు. తమ భావాలను ప్రసరిస్తారు. 19, 20 శతాబ్దాలలో ప్రపంచ సాహిత్యంలో అత్యుత్తమ రచయితలెందరో ఉద్భవించారు. సర్వాంటెస్‌, బైరాన్‌, చార్లెస్‌ డికెన్స్‌, టాల్‌స్టాయ్‌, బాల్జాక్‌ ఇలాంటి వారి గ్రంథాలు చదివి తీరాలి. అవి ఆధునిక యుగపు ప్రవేశద్వారాలు లాంటివి. మార్క్స్‌, షేక్‌స్పియర్‌ను ఎంతగానో మెచ్చుకుంటాడు. వారు ఒక భాషకు దేశానికి పరిమితమయిన వారు కాదు. ఆ అత్యుత్తమ సాహిత్యం ఎంత ఎక్కువగా చదివితే అంత మేలు జరుగుతుంది. టాల్‌స్టాయ్‌ వార్‌ అండ్‌ పీస్‌ ఒక ఎపిక్‌. నిన్న జరిగిన ఆప్ఘనిస్తాన్‌ యుద్ధం సందర్భానికి కూడా అది వర్తిస్తుంది. నిన్నటి సాహిత్యాన్ని ఎలా అనువదించుకోవాలన్నదే కీలకం.

మరి ఇటీవలి ఇంగ్లీష్‌ పుస్తకాల గురించి మీ అభిప్రాయం?

సాల్మన్‌ రష్దీ, అరుందతీరాయ్‌, విక్రమ్‌సేఠ్‌ వంటి వారి పుస్తకాలు చదివాను. నిజానికి ఇప్పటికీ నేను ప్రముఖుల గ్రంథాలను చదువుతూనే ఉంటాను. వీరందరూ చక్కగానే రాస్తున్నప్పటికీ పైన చెప్పిన జాబితాలోకి రారు. రష్దీ పై ఇరాన్‌ నేత ఖొమేనీ మరణశిక్ష విధించడాన్ని వ్యతిరేకించవచ్చు. కాని ఆ ఒక్క కారణంతో అది గొప్ప గ్రంథమైపోదు. శాటానిక్‌ వర్సెస్‌ నవలకు వచ్చిన ప్రచారంతో పోలిస్తే అంత ప్రతిభ దాంట్లో లేదు. దానికి సంచలన శీలత ఉన్నంతగా లక్ష్యశుద్ధి లేదు. మార్కెట్‌ అనేది ఈ రోజుల్లో పుస్తక ప్రచురణను కూడా శాసిస్తున్నది. ఇంగ్లీషులో ఇది మరింత ఎక్కువ. మా చిన్నతనంలో కొవ్వలి నవలలు ఎగబడి చదివేవారు. అంతమాత్రాన అవి గొప్పవైపోవు. అరుందతీరాయ్‌ రచనలో రీడబులిటీ చాలా ఎక్కువ. ఆమె తన మొదటి పుస్తకంలో ఇ.ఎం.ఎస్‌. నంబూద్రిపాద్‌ గురించి తప్పుగా రాసినప్పటికీ  తర్వాత ఆమె నిర్వహిస్తున్న పాత్ర బాగానే ఉంది.

మీరు బహు భాషలలో ప్రావీణ్యం పొందడానికి దారి తీసిన పరిస్థితులేంటి?

అదృష్టమో దురదృష్టమో గాని నేను తొమ్మిది పదేళ్ళ వయస్సులోనే సంస్కృతం, ఉర్దూ, ఇంగ్లీష్‌ మూడూ నేర్చుకోగలిగాను. ఒక కాజీ, ఒక శాస్త్రి, ఒక బట్రాజు నాకు ఇవి నేర్పించారు. తెలుగుతోపాటు మా అమ్మగారి ద్వారా తమిళం కూడా తెలుసుకున్నాను. ఆంధ్రనామ సంగ్రహం, రుక్మిణీ కళ్యాణం ఇలాంటివి సంస్కృతంలో బాల్యంలోనే చదివాను. నా చదువు ఇంట్లోనే జరిగేది. అది నాన్‌ ఫార్మల్‌ విద్య అనవచ్చు. ఆ రోజుల్లో వర్షం రాకపోతే విరాటపర్వం చదివించేవారు. అలా ప్రాచీన కావ్యాల గురించి తెలుసుకున్నాను. 1948లో తెలంగాణాలో రజాకారుల దేశముఖ్‌ల దాడి జరిగినపుడు మా కుటుంబం ఈ కమ్యూనిస్టులకు ఆశ్రమం ఇచ్చింది. మా తాతగారు పెద్ద ఆయుర్వేద వైద్యులు. అప్పట్లోనే పాకలు వేసి సర్జరీ చేసేవారు. పేరు మోసిన విస్నూరు రామచంద్రారెడ్డికి ఆయనవైద్యులు. మూడు నెలలపాటు ఆయన ఆ పాకల్లోనే చికిత్స పొందుతూ ఉన్నారు. మా తాతయ్యకు నజరానాలు పంపారు. రెండు గ్రామాలు మా ఆధ్వర్యంలో ఉండేవి. అయితే మా ఇంట్లో వాళ్లు ఉదారవాదులు. మాకు తెలిసీ తెలియని వయస్సు అప్పట్లో కమ్యూనిస్టు నాయకులు నల్లా నర్సింహులు, యాదగిరి రావువంటి వారు వస్తే మా అమ్మ వండిపెడుతుండేది. వాళ్ళు ఎవరూ చుట్టాలయితే మాకు ఎందుకు చెప్పవని పోట్లాడేవాన్ని. గుంటమయ్య అని ఒక పూజారి ఉండేవాడు. ఆయన కూడా పోరాటంలో పాల్గొని నిర్బంధానికి గురయ్యాడు. చోడవరపు విశ్వనాధం అని ఆయన్ను కాల్చి చంపేశారు. అలాంటి వాతావరణంలో కూడా మా కుటుంబం సంఘానికి అండగా నిలబడేది. నేను తర్వాత కృష్ణా జిల్లా మానుకొండలో చేరాను. మా మేనమామ కాంగ్రెస్‌లో పని చేసేవారు. తర్వాత 1949లో సికింద్రాబాద్‌ వచ్చాం. మగ్దుం, శ్రీశ్రీ రచనలు, ఎర్రజెండాలు వంటి పుస్తకాలు అప్పుడే చదివాను. విశాలాంధ్ర చదువుతుండేవాడిని. ప్రత్యేకించి మోటూరి హనుమంతరావుగారి రచనలు నాకు ఎంతో నచ్చేవి. అందుకే ప్రజాశక్తి ప్రారంభ సభలో పాల్గొన్నప్పుడు ఆ విషయం ప్రత్యేకంగా చెప్పాను. అన్నయ్య ఆర్‌టిసిలో పని చేసేవాడు. విద్యార్థి ఉద్యమంలో పని చేస్తూ క్రమంగా కమ్యూనిస్టునయ్యాను. ఉస్మానియా యూనివర్శిటీలో పియుసిలో మెరిట్‌ లిస్టులో ఆరోవాడిగా వచ్చాను. బిఎస్‌సి, ఎల్‌ఎల్‌బి చేశాను. జీవన విధానంలో మాత్రం సంప్రదాయ ఛాయలు ఉండేవి. ఉదాహరణకు చాలా కాలం పిలక ఉండేది. అందుకే పార్టీ సభ్యత్వం తీసుకోలేదు. 1959-60లలో చివరిసారి తద్దినం పెట్టి ఇక మీదట పెట్టనని ప్రకటించి కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యుడినయ్యాను. వివిధ పత్రికలలోనూ, తర్వాత పేట్రియాట్‌ విలేకరిగానూ పని చేశాక విశాలాంధ్ర సంపాదకత్వం స్వీకరించాను.

మీ అధ్యయనం రచనా పద్ధతి గురించి చెప్పండి?

రాజకీయాలు, సాహిత్యం చదవడానికి చాలా ప్రాధాన్యతనిస్తాను. ఇప్పటికీ రోజుకు రెండు గంటలయినా చదవాల్సిందే. ప్రాచీన సాహిత్యం చదివిన ఉటంకించినా దాన్ని ప్రస్తుతానికి ఎలా అన్వయించాలని తప్ప గతం పై వ్యామోహంతోకాదు. నాకు రాయడం పైన, రాజకీయాలపైన ఉన్న ఆసక్తితోనే లాలో మంచి స్టూడెంట్‌ని అయినప్పటికీ ప్రాక్టీసు చేపట్టలేదు. అందులోనూ హిందూ ధర్మ శాస్త్రాన్ని ఆప్షనల్‌ సబ్జెక్టుని చాలా లోతుగా చదివాను. అయినా పార్టీలో పని చేసేప్పుడు ఇవన్నీ ఎందుకనే భావం...

చాలా మందితో పోలిస్తే మీరు రాసిన పరిమాణం తక్కువ, ఉపన్యాసాలకు కేటాయించే సమయం ఎక్కువ అనిపించదా?

నిజమే! మనం రాయకపోతే నష్టమేమిటి? అనే ధోరణి దీనికి చాలా వరకూ కారణం. అది పొరపాటే అయి ఉండవచ్చు. పైగా రోజువారీ రొటీన్‌పనులు వీటి మధ్య రాయాల్సినంతగా రాయలేదేమో! రాసినవి కూడా భద్రపర్చుకోలేదు. ఇక

ఉపన్యాసాలు అంటే ప్రజాజీవితంలో భాగంగా అవి తప్పని సరికదా!

(సాహిత్య ప్రస్థానం పత్రిక  2002లో ప్రారంభించటానికి ముందు ప్రస్థానం పేరుతో వెలువరించిన ప్రత్యేక సంచిక నుండి)

 

నివాళి

ప్రసిద్ధ పాత్రికేయులు రాఘవాచారి కన్నుమూత

ప్రసిద్ధ పాత్రికేయులు, విశాలాంధ్ర పూర్వ సంపాదకులు చక్రవర్తుల రాఘవాచారి(81) అక్టోబర్‌ 28న కన్నుమూశారు. ఆయనకు భార్య జ్యోత్స్న, కుమార్తె డా. డాలి ఉన్నారు. రాఘవాచారి కోరిక మేరకు వైద్య పరిశోధనల నిమిత్తం ఆయన భౌతిక కాయాన్ని విజయవాడ లోని పిన్నమనేని సిద్ధార్ద మెడికల్‌ కాలేజికి  అప్పగించారు. రాఘవాచారి వరంగల్‌ జిల్లా పాలకుర్తి మండలం శాతాపురంలో వరదాచార్యులు-కనకవల్లి దంపతులకు 1939 సెప్టెంబరు 10న జన్మించారు. విశాలాంధ్రలో 1972లో సంపాదకుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి మూడు దశాబ్దాల పాటు కొనసాగారు. ఆయన బాధ్యతల నుంచి తప్పుకొని 15 ఏళ్లు గడిచినా.. ఇప్పటికీ ఆయన విశాలాంధ్ర రాఘవాచారిగానే జనం మదిలో నిలిచిపోయారు. ఎన్నెన్నో వినూత్నమైన సంపాదకీయాలు తనదైన శైలిలో రాసి ఆ పత్రికకు గొప్ప సొబగులు తెచ్చారు. చరిత్ర లోతుల్ని శోధించి గంభీరంగా మాట్లాడే నేర్పు ఆయన సొంతం. సంస్కతం, తెలుగు, ఆంగ్లం,

ఉర్దూ భాషల్లో ఆయన పండితుడు. ప్రాచీన సాహిత్యం, మార్క్సిస్ట్‌ గ్రంథాలపై ఆయనకు ఎనలేని పట్టు ఉండేది. విద్యార్థి దశలోనే ఈయనపై ముఖ్దూమ్‌ మొహయుద్దీన్‌, శ్రీశ్రీల ప్రభావం పడింది. న్యాయ శాస్త్రంలో విద్యనభ్యసించిన రాఘవాచారి న్యాయవాద వృత్తిని కాకుండా పాత్రికేయ రంగాన్ని ఎంచుకున్నారు. సాహితీస్రవంతి, సాహిత్య ప్రస్థానం తరపును ఆయనకు జోహార్లర్పిస్తున్నాం.