భావాలను 'అద్వంద్వం'గా ప్రకటించిన కవి

విశ్లేషణ

- మాకినీడి సూర్య భాస్కర్‌ - 94915 04045

రెండైనది ద్వంద్వం. కానిది అద్వంద్వం. సామాజిక అసమాన అసహజ చంచల చలనదృశ్యాలను నిర్ద్వంద్వంగా ఖండిస్తూ మండిస్తూ  అద్వంద్వంగా, చెప్పేదేదో ఒకటేగా ఘంటాపథంగా బల్ల చరచి, డప్పు కొట్టి మరీ చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు కవి శ్రీరామ్‌. సీతారాం చెప్పినట్టుగా, కవికి కవిత్వమో నిర్ద్వంద్వ యుద్ధారావం. ఆ యుద్ధారావం  సామాజిక అసమానతలపైన, విధ్వంసం పైన, సామాన్యుణ్ణి వ్వవస్ధ చేస్తున్న మోసాలపైన, విధానాల అమల్లో వివక్ష పైన - విత్తనాల అడుగులేస్తూ నడిచే పొలంకాళ్ళ, పంటపాద ముద్రల ప్రశ్నల ఆశ్చర్యార్ధకాల,  భూసేకరణ సింహాసనం కింద నలిగిన అస్తిత్వాల పైన ముఖ్యంగా!

'ఒత్తిడికి పగిలిన నల్ల పలకమీద బుద్ధిగా ఓనమాలు దిద్దడ'మైన నేటి చదువును 'రెక్కలు తెగిన దారి'గా, చిత్రీకరించారు.

''కలల్ని జోకొడుతున్న నిద్ర కళ్ళతో

స్కూల్‌ దారి మాత్రం

రోజూ వచ్చే బోన్సాయ్‌ దేహాల కోసం బెంగపడుతుం'' దంటారు.

స్కూలుదారి తప్ప మరింకేమీ బాధపడటం లేదంటే, పిల్లల విద్యతో సంబంధమున్న తల్లిదండ్రులుగాని, గురువులుగాని, విద్యావేత్తలుగాని ఎవరూ బాధపడటం లేదనే విషయం వ్యంజనగా చెప్పడం బాగుంది.

''నెల తప్పిన అమ్మ ఎదురు చూపుల మీద

బడి గంట గురి చూసి వల వేస్తుందిగానీ

పోటీ పరీక్షల్ని రాసేసిన ప్రతి బాల్యం

తెల్లగుడ్డ కప్పుకుని ముఖం దాచేస్తుంది'' -

తెల్ల గుడ్డ కఫను కాక మరేమిటి? విద్యార్థుల ఆత్మహత్యలకి కారణమెవ్వరన్నది లక్షడాలర్ల ప్రశ్న. అయితే జవాబు తెలిసుండీ పిల్లల్ని అందుకే సమాయత్తపరుస్తున్న వ్వవస్థ మీద గురిపెట్టిన బాణం ఈ కవిత.

ఇరాక్‌లోని మోసూల్‌ పట్టణంలో ఐసిస్‌కి బలైన,

ఉద్యోగం వెతుక్కుంటూ వెళ్ళిన 39 మంది భారతీయుల

స్మ ృతి ఎలిజీ 'మెహ్‌రూం-కా-మొహబ్బత్‌ నామా' - ఇరుకింటి మోరీలాంటి ఆకలి కడుపుల అస్తిత్వాలకు స్పందనగా రాసిన కవిత.

పుట్టినిల్లునీ, సందునీ, పల్లెనీ తడిమిన నాస్టాల్జియా శ్రీరామ్‌ కవిత్వంలోని ఒక పాయ - బలంగా ఆవిష్కరింపబడింది. తెలియని వాటి ఆచూకీని కనిబెడతారు.

''నువ్వూ నేనూ పంచుకోవాల్సిన ఆస్తి

మధ్యలో కోతొకటి రొట్టెలా తినేస్తుంటే

నువ్వూ నేనూ పుట్టిన నేలని

కొత్త స్మశానాల కోసం సమీకరిస్తోంటే

పచ్చని ఉనికై ఎర్రగా పండిన మనిషిని

జనాభా లిస్టులో దొరకని

ఆచూకీలా దహనం చేస్తున్నార'' ంటూ.

తిరుగుబాటు లేని స్వేచ్ఛని పీల్చలేక సగం కాలిన దేహం ఊపిరికడ్డు పడుతోందంటూ గొప్ప అభివ్యక్తితో పలుకుతారు. శ్రీకాకుళ గిరిజన పోరాటాన్ని ప్రేమతో స్పృశిస్తూ సహానుభూతి చూపుతారు. ఎంత సహానుభూతైనా అందులో ఒక విప్లవ స్వరం, శ్రీరామ్‌ కవిత్వంలో ఎర్రజీరై ప్రతిబింబిస్తూనే

ఉంటుంది.

''పాలింకిన రొమ్ముల్లో ఎప్పుడూ

ఏడుపు బంతుల్లా ఎగిరిపడే కన్నీళ్ళుంటాయి

దాహంతో సలసలా కాగుతున్న ఆకాశాలూ

అస్థిపంజరాల్లో గూళ్ళు కట్టిన పిట్టలూ

వలస బట్టిన నేల ఎర్రటి పాటలు'' ఈయన కవితలు.

వలస వేదనల మౌన రోదనలకో 'విరస' కీలల సత్త్వమిచ్చే అక్షరాల జ్వాలలై ఎగసెగసిపడతాయి వీరి కవితల్లోని భావాలు. స్త్రీ దళితవాదాలు చాల రోజుల తర్వాత ఓ కొత్త డిక్షన్ని ఏర్పరచుకుని చైతన్యవంతంగా పలుకుతాయి.

''పట్టె మంచం ప్రయోగశాలగా మారాకా

మొదటి రాత్రినుంచే / శరీరం మీద గాయాలన్నింటినీ

చీకటి దాచి పెడుతుంది ... ...

ఆడపిల్లని చూస్తే వేటాడే ఆకలి రోగాన్ని

ప్రేమ తీపి తెలీని క్లోనింగ్‌ శకలాన్ని

ఊసే తెలీని ఉత్పరివర్తనాన్ని / జన్యుపటం గీసి మరీ

విముక్తి లేని చర్చా గోష్టి ... ... ''

ఇలా సాగుతూ, ఆడ భ్రూణ హత్యను పతాకస్థాయికి తీసుకెళ్ళి-

''తన చుట్టూ తాను తిరక్కుండా / భూగోళం మాత్రం

మర్మాంగాలు తయారవ్వని / పిండం చుట్టూ

మళ్ళీ ఆబగా / ప్రదక్షిణం మొదలెడుతుం'' దంటూ, తీవ్రంగా నిరసిస్తారు.

అలాగే 'అట్రాసిటీ' కవితలో దళిత చైతన్యాన్ని 'సొంత నడకలు తెగ్గోసుకున్న పాదముద్రల' నిర్లజ్జగా జరుగుతున్న విధ్వంస చిత్రాన్ని గీస్తూ ...

''ఇప్పుడో సారన్నా గుళ్ళో దేవుణ్ణి తాకితే బావుణ్ణు

ఇప్పటికైనా వెట్టివాడొకడు రాజైతే బావుణ్ణం''టూ ఆశావహంగా పలుకుతారు శ్రీరామ్‌.

అలాగే వృద్ధ పెన్షనర్ల ఆక్రోశం, ఆత్మహత్యలే శరణ్యంగా మిగిలిపోతున్న రైతుల ఆవేదన, రకరకాలుగా అణచివేతకు గురై అస్తిత్వం కోల్పోతున్న స్త్రీల, దళితుల ఆక్రందనలు - అక్షరాలై పదాలై పాదాలై కవితలౌతాయి.  అప్పుల జాతిగా మనల్ని మార్చేసినోడే-

''పాత నోట్ల గాయాలకు కొత్త మారకం మందు రాస్తూ

అప్పిచ్చువాడు జాతి శవానికి వైద్యం చేస్తుంటాడ''ని ఎద్దేవా చేస్తారు.

'పేదరికంపై గెలుపం'టూ రాజ్యం చేస్తున్న పనేమిటంటే, నిప్పు రాజుకున్న ఇంట్లో నివురు దాయడం, కంచె తెగిపోయిన చోట కాపలా కాయడం - కడుంగడు శోచనీయం.

పదునెక్కిన వాక్యం శ్రీరామ్‌ కవిత్వం. ఖాళీ గిన్నె స్వగతాన్ని వర్ఱిస్తూ-

''నేనొక డొక్కాడని దొమ్మరి డప్పుల చప్పుడులో

రెండు కొసలకి వేళ్ళాడదీసిన

సన్నని పెద్ద పేగుపై నిలబడ్డప్పుడు

భూమ్యాకాశాల చుట్టూ వేల మైళ్ళ దూరం పరిగెట్టేందుకు

వెలిగించిన నిరుపేద దీపాలు ....''

ఇంతకంటె పదునుదేరిన వాక్యాలు ఎంత అరుదుగానోగానీ కనిపించవు.

''స్వాతంత్య్రం ఇన్నేళ్ళు అక్షయ పాత్రలో దాచిన

అమృతం రుచేమిటో గుర్తులేదు'' కానీ,

''మిగలని ఒకే ఒక్క మెతుకు కోసం

అమ్మ పొగిలి పొగిలి దు:ఖిస్తోంది'' అంటూ, కడుపుకు నోచుకోని అన్నార్తుల మూర్తిచిత్రాన్ని చూపుతారు.

ఇలా ఆర్తితో ఆవేదనతో తాడిత పీడిత జనుల కన్నీటి కథలను వెతలను బలమైన భావాలతో పదునైన డిక్షనుతో ప్రకటించిన అక్షర(య) సమూహాల సమాహారం శ్రీరామ్‌ కవిత్వం 'అద్వంద్వం'.

అయితే, కొన్ని తావుల్లో తెలియని అనుభవాన్ని కవిత్వీకరించిన తీరు, ఆయా తావుల్లో ఆబ్‌స్క్యూరై సాగుతుంది.  అయితే స్థూలంగా, ఒక కవిత 'అద్వంద్వం' శీర్షికనే సంపుటకీి శీర్షికను చేసి విడుదల చేసిన కవి'తల'లోని మీమాంస లేని సూటిదనం నిండా పరచుకున్న కవితలివి.

'అద్వంద్వం' కవిత, రతికాలపు నిర్వేదానుభూతిని 'సర్వే''క్షణ'ం చేసిన కవితాస్వరం - స్త్రైణ్య భావనాపరంగా సాగుతుంది.

''నా నున్నటి రొమ్ముల రంగులో

కొంత కొండతనముందని చెప్పేవాడివి

కానీ లోపలి గరుకు అంచులు చూడని నువ్వు ...'' అంటూ  మగాడి అసమగ్ర అర్ధపాక్షిక దృష్టిని ఎత్తి చూపుతుంది.

రక్తదీపాలతో దహించుకుపోయే శరీరాన్ని మాత్రమే ప్రేమించడం మహాద్భుత కళగా భావిస్తాడు మగాడు. ఆ కళ, స్త్రీని మట్టి ముద్దలా పిసుకుతూ వేళ్ళ సారె మీద ఖజురహో శిల్పంగా మార్చింది.

స్త్రీల భావాలను పురుషుడు పూర్తిగా పలకలేడనడానికీ సాక్ష్యమవుతుందీ కవిత. ఎందుకంటే ఆ భావాలూ, భావనలూ ఎంతమాత్రమూ అతనికి అనుభవంలోకి వచ్చేవి కానేకావు.

''పాన్పు కఠిన రాత్రి మీద ఖాళీ

పూల సజ్జలానే పొర్లినాను'' -

ఇంతవరకూ బానే ఉంది. కానీ అప్పటి స్త్రీ మనోవేదనను వివరిస్తూ చెప్పే తర్వాతి వాక్యంలో స్త్రీల భావాలతో పూర్తిగా పరిచయం లేని మగాడి పాక్షిక దృష్టి బయటపడిపోతుంది.

''నేనప్పుడు నొప్పి వీణలా మ్రోగి ఉంటాను''

మ్రోగి ఉంటాననే అన్నాడుగాని, 'మ్రోగాను' అని నిర్దంద్వంగా చెప్పలేకపోయాడా పురుషపుంగవుడు.

''నేనప్పుడు పొరలుపొరలుగ

గుల్లబారి తలో దిక్కున

నిర్దయా నక్షత్రంలా ఒరిగి ఉంటా''ననే మీమాంసను కనబరుస్తాడు.

ఒక స్త్రీ రాస్తే ఈ మీమాంసను కొట్టి పడేసి నిర్ద్వంద్వంగా భావాన్ని వెలిబుచ్చి ఉండేది. ఇదంతా ఇంత విపులంగా ఎందుకు రాస్తున్నానంటే, పూర్తిగా మనవి కాని అనుభవాలను, అనుభూతులను కవిత్వీకరించదలచినప్పుడు కొంతైనా పరాయితనం తొంగి చూస్తూనే ఉంటుందని మనవి చేయడానికే.

ఇక్కడ నాకున్న కంప్లెయింట్‌ కవితలోని మగాడిమీదే కాని, కవిమీద ఎంతమాత్రమూ కాదు. ఎందుకంటే, ''ఏ నిబద్ధతా లేకుండా కవి సమాజం పట్ల బాధ్యతగా నిలబడలేడు కనుక అతని సాహిత్య స్పృహ, రచనలో ప్రతిఫలించకుండా దాచలేడ''ని స్వయంగా కవే చెబుతున్నారు.

ఈ స్వల్ప మీమాంస తప్పించి, ఈ కవితంతా, ఆ మాటకొస్తే, శ్రీరామ్‌ కవిత్వమంతా చాల సహజంగా అద్వంద్వంగానే, 'పడవలా తగువుకు దిగుతా''ననే నిర్ద్వంద్వ నిశ్చితంగా సాగుతూ అలాగే ముగిసింది.

''నేనెప్పుడూ అస్తిత్వ చీకటి రతిలోని ఎంగిల్నే కాదు

నగ్న చైతన్యరహస్యాన్ని కూడా!

ఎన్ని నియంతృత్వ మర్మావయవాల్నైనా

దుప్పట్లోనే దాచిపెట్టు, నువ్కెక్కడున్నా సరే

నీ పక్కలో చురకత్తిన్నేను'' అంటూ సదరు స్త్రైణ్య భావనలను అద్వంద్వంగానే ప్రకటించగలిగారు, కవి శ్రీరామ్‌ అభినందనీయులు.