సినిమా పాటకు కావ్యగంధమద్దిన సినారె

మందరపు హైమావతి - 9441062731

దిగులుదిగుడు బావిలో కూరుకుపోతున్నపుడు చేయందించి పైకి తీసుకువచ్చి అక్కున చేర్చుకొనే నెచ్చెలి పాట. నిరాశల బీడు భూమిలో ఆశల తొలకరి జల్లులు కురిపించేది పాట. శూన్యమైన మనసు పళ్ళెరం నిండా సంతోషం పూలు వికసింపచేసేది పాట. పాట పరవశాల ఊట. ఆనందాలు విరిసిన తోట. ''శిశుర్వేత్తి పశుర్వేత్తి వేత్తి గానరస:ఫణి' శిశువులను, పశువులను, పాములను పరవశింపచేస్తుంది పాట. మామూలు పాట కన్నా సినిమాపాట ఎక్కువ ప్రభావం కలిగిస్తుంది. మామూలు పాట కేవలం శ్రవ్యం. సినిమా పాట శ్రవ్య దృశ్యాత్మకం. చాలామంది సినిమాపాటల్లో సాహిత్యం ఏముంటుంది అని పెదవి విరుస్తారు. కానీ సినిమా పాటకు కావ్య గౌరవం కల్పించిన వారిలో సముద్రాల, వేటూరి, పింగళి, కృష్ణశాస్త్రి, దాశరథి, ఆరుద్ర ముఖ్యులు. ఈ కోవకు చెందినవారు సినారె. దేశభక్తి గీతాలు, ప్రబోధ గీతాలు, ప్రకృతి గీతాలు, భక్తి గీతాలు, ప్రణయ గీతాలు వంటి ఎన్నో విభిన్నమైన పాటలు ఆయన కలంనుంచి జాలువారాయి. సంస్కృతం, తెలుగు, ఉర్దూ భాషలపై పట్టున్న సినారె పాటలు పాండిత్యం పరిమళ భరితాలు. సుదీర్గ సంస్కృత సమాసాలతో, ప్రబంధశైలితో కొన్ని పాటలు శ్రోతల మనసులను ఉర్రూతలూగిస్తాయి. లలితమైన పదాలతో, సున్నితమైన సుకుమారమైన భావాలతో మరికొన్ని పాటలు మధుర భావాలు పల్లకీలో హరింపచేస్తాయి. కొత్తకొత్త పదబంధాలు, ఊహాశాలిత, సినారె పాటలకు సాహిత్య సుగంధాలనద్దుతాయి. గులేబకావళి కథ సినారె పాటలు రాసిన మొదటి సినిమా. ''కలల అలలపై తేలెను మనసు మల్లెపూలై'' ఈ పాట ఆయన సినిమా పాటల తోటలో మొదటిపాట. నాయకుడు నాయికతో అంటాడు ''నిన్ను చూచి నా మనసు మల్లెపూలై కలల అలలపై తేలియాడింది'' అని. ఎంత మధురమైన ప్రణయ భావన.

మల్లెపూవు స్వచ్ఛతకు, నిర్మలతత్వానికీ సంకేతం. అలాగే అవ్యక్త ప్రణయభావాలకు ప్రతీక. మనసును మందిరంతోనో ఆరామంతోనో, ఎన్నో రకాలుగా పోల్చవచ్చు. కానీ మల్లెపూవుతో పోల్చడంతో కవిగారి అపారమైన భావుకతకు రెక్కలు వచ్చినట్లనిపిస్తుంది. ఎగసిపోదునో చెలియా నీవే ఇక నేనై అనడంలో నాయకుడికి నాయికపై ఎంత ప్రగాఢమైన ప్రేమో తెలుస్తుంది. ఇద్దరికీ భేదం లేదనడం పరాకాష్ట చెందిన ప్రేమకు ఉదాహరణ.

ఇక చరణాలన్నీ ప్రేయసీ ప్రియుల ప్రశ్నలు - జవాబులే. మామూలుగా నాయకుని స్పర్శతో నాయిక శరీరం పులకరిస్తుంది. కానీ ఇక్కడ 'చూపుతోనె హృదయవీణ ఝుమ్మనిపించేదెందుకు!' అని నాయిక ప్రశ్నిస్తే విరిసీవిరియని పరువం మరులు గొలుపుతున్నందుకు అని జవాబిస్తాడు నాయకుడు. పాటంతా ఇలాగే ప్రశ్నోత్తరాల సొబగులే. పాటంతా పరిమళించిన ఒక ముగ్ధ ప్రణయభారం. శ్రోతలను మాధుర్యాల అలలపై తేలియాడించి పరవశింప చేస్తుంది.

'అల్పాక్షరముల అనల్పార్థ రచన' తక్కువ అక్షరాలతో ఎక్కువ భావం చెప్పడం ఉత్తమ కవుల లక్షణం. చిన్న చిన్న మాటల్లో గొప్ప భావం పొదగడం సినారె సొంతం. సినారె అనగానే మనకు 'పగలే వెన్నెల' పాట గుర్తుకు వస్తుంది.

ఎవరైనా ప్రేమించినపుడు ఈ ప్రపంచమే అందాల లోకంలా ఆనందమయంగా కనిపిస్తుంది. మండుటెండల సెగలుకక్కే పగలు చల్లని వెన్నెల్లా అనిపిస్తుంది. పగలే వెన్నెల జగమే ఊయల ఎప్పుడౌతుందంటే కదలే ఊహలకే కన్నులున్నప్పుడట. ముఖ్యంగా ఆ ఊహలు ప్రణయ భావబంధురాలైనప్పుడు అనురాగమే జీవనరాగమౌతుంది. ప్రేమికుల మధ్య అనుబంధమే మధురానందమౌతుందట. ఈ పాటలో ఒక చరణంలో పూల రుతువు సైగ చూసి పికముపాడె అంటారు. వసంతరుతువును పూలరుతువు అని కొత్త మాట ప్రయోగిస్తారు.

అలతి అలతి పదాలతో లలితమైన భావనలతో ఈ పాట శ్రోతల హృదయాలలో కవిత్వపు వెన్నెల కురిపించింది. ప్రణయభావలహరులతో ప్రవహింపచేసింది. ఈ పాట ఎంత ప్రాచుర్యం పొందిందంటే నిత్యం జీవితంలో ఇద్దరి మాటల మధ్య ఈ 'పగలేవెన్నెల' పల్లవి అలవోకగా ప్రవేశిస్తుంది.

పాటల ప్రియుల నాలుకలమీద పదేపదే పలికే పాట ''చిగురాకులతో చిలుకమ్మ చిన్నమాట వినరావమ్మా మరుమల్లెలలో మావయ్యా / మంచిమాట సెలవీయవ్వా'' పున్నమి వెన్నెల గిలిగింతలకు / పూచిన మల్లెల మురి పాయి/ నీ చిరునవ్వుకు సరికావమ్మా!''

ఈ పాటలో నాయిక చిరునవ్వుకు మల్లెపూలు సరికావని నాయకుడంటాడు. వలచేకోమలి వయ్యారాలకు / కలిసే మనసుల తీయదనాలకు / కలదా విలువలు సెలవీయ / గుణమే తరగని ధనమయ్యా / అని నాయిక అంటుంది.

తూర్పు-పడమరలో శివరంజని - నవరాగిణీ వినినంతనే నా తనువులోని అణువణువు కరిగించే అమృత వాహినీ అని శివరంజనీ రాగంలో స్వరపరచిన పాట. శివరంజని విషాదరాగం. ఈ రాగంలో ప్రణయగీతాన్ని స్వరపరచడం అసాధారణం. రమేష్‌నాయుడు ఈ ప్రయోగం చేసి విజయం సాధించారు. సంగీతం, నృత్యం, సాహిత్యం ముప్పేటలుగా కలసి జనహృదయాలపై అద్వితీయ విజయభేరీని మోగించింది. దర్శకుడు దాసరికి కూడా బాగా నచ్చింది.

ఈసారి శివరంజని పేరుతోనే సినిమా తీసారు. పాట రచన సినారె, స్వరకర్త రమేష్‌నాయుడు. 'అభినవ తారవో నా అభిమాన తారవో, అభినయ రసమయ కాంతి ధారవో అని పల్లవి రాసారు. ఆ పాటలోనే మంజుల మధుకర శింజాన సుమశర శింజినీ, శివరంజనీ అని సుదీర్ఘ సమాసాన్ని ప్రయోగించారు సినారె.  మనుచరిత్రలో కూడ పెద్దన 'అటజనికాంచె భూమి సురుడంబర చుంబి శిరస్సరఝ్జరీ పటల ముహుర్ము హర్లురథ భాగ... అని పద్యం నాలుగు పాదాల్లో ఒకే సమాసాన్ని రాస్తాడు. ఈ పాట వింటుంటే ఆ పద్యం గుర్తుకు వస్తుంది.

శివరంజని నవరాగిణిలో నాయికను వర్ణిస్తూ జనకుని కొలువున అల్లనసాగే జగన్మోహిని జానకి, వేణుధరుని రథమారోహించిన విదుషీమణి రుక్మిణి, రాశీకృత నవరసమయ జీవన రాగ చంద్రికా, లలిత లావణ్య భయధ సౌందర్య కలిత చండికా' అని సుదీర్ఘ సమాసాలు ప్రయోగిస్తారు.

'చెల్లెలి కాపురం'లో 'చరణకింకిణులు' పాట గూడ ఇలాంటిదే. శివుని కంటి మంటకు మదనుడు బూడిదై పోతాడు. అప్పుడు రతీదేవి శోకిస్తుంది. దీన్నే పాలనేత్ర సంప్రభదత్‌ జ్వాలలు ప్రసవశరుని దహియించగా, పతిని కోలుపడి రతీదేవి దు:ఖితమతియై రోదించగా అని వివరిస్తారు. ఆ తర్వాత చరణాలు మరింత వేగంగా ''ప్రళయ కాల సంకలిత భయంకర జలధరార్భటుల చలిత దిక్తటుల, చకిత దిక్కురుల వికృత ఘీంకృతుల సహస్రఫణ సంజనిత ఫూత్కృమల'' అంటూ సినారె తన భాషావైదుష్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. జటిల సమాసాలతో కూడినవైనప్పటికీ ఈ పాటలు సామాన్య జనులను, సంగీత ప్రియులను సమ్మోహపరచాయి.

సినారె ఇక్కడ నాయికను ఉదాత్తంగా ఉపమిస్తారు. నాయికను జానకిగా, రుక్మిణిగా పోలుస్తారు. రుక్మిణిని అందగత్తె అని అనరు విదుషీమణి లావణ్యవతి, భయం కలిగించే సౌందర్యవతి అని అంటారు. కొన్నిసార్లు సరళమైన తేట తెలుగు మాటలతో పాటలు కడతారు. 'అగ్గి పిడుగు'లో 'ఏమో ఏమో ఇది' అనే యుగళగీతంలో 'కనులలో నీ కనులలో కురులలో ముంగురులలో - వింతగా కవ్వింతగా చెంతగా నువు చేరగా - ఎందుకో సిగ్గెందుకో అందుకో చేయందుకో అని నాయకుడు నాయికపై తన ప్రేమను ప్రకటిస్తాడు.

కురుక్షేత్రంలో మరోపాట ''పిల్లగాలితో నేనందించిన పిలుపులే విన్నావో - నీలి మబ్బుపైనే లిఖియించిన లేఖలందుకున్నావో, ఆ లేఖలే వివరించగా రసరేఖలే

ఉదయించగా కల వరించి కల-వరించి, పులకిత తనులత నిను చేరుకోగా అని నాయికపై తన ప్రగాఢానురాగాన్ని చిత్రిస్తారు. పిలుపులు పిల్లగాలితో అందించాడట. నీలిమబ్బులపై లేఖలు రాసాడట. ఎంత భావుకత! ఇక్కడ కలవరించి, కల-వరించి అని పదాల విరుపులో కొత్త అందాలు చేకూర్చుతారు సినారె.

'కృష్ణవేణిలో ఒక అద్భుతమైన పాట రాసారు. కృష్ణా నదిని వర్ణిస్తూ ఒకవిధంగా కృష్ణవేణి అనే పేరున్న భార్యపరంగా మరో విధంగా పాట రాస్తారు. సినారె కృష్ణానది అని అర్థం వచ్చేటట్లు 'నాగార్జున గిరి - కౌగిట ఆగీ, బీళ్ళను బంగారు చేలుగా మార్చేవు, ఆంధ్రావనికే అన్నపూర్ణవై కరువులు బాపేవు. బ్రతుకులు నిలిపేవు'' అని భార్య పరంగా ''నా జీవ నదివై - ఎదలోన ఒదిగి, పచ్చని వలపులు పండించు కృష్ణవేణి అంటూ భార్యపై తన ప్రణయభారాన్ని రసరమ్యంగా వర్ణిస్తారు. భార్యను తన బ్రతుకును పండించే జీవనదిగా సంభావిస్తారు.

''తొలి చూపులు నామదిలో తలుపుతీసేనే, పెదవులపై చిరునవ్వులు నిదుర లేచేనే'' అని విరజాజి పూలవంటి మాటలతో పాటను రాస్తారు. పదే పదే కన్నులవే బెదరునెందుకు, ఎదో ఎదో చక్కిలిగింత కలిగినందుకు / ఒదిగి ఒదిగి లేత వలపు ఉబికినందుకు'' అంటూ పక్షి ఈకకన్నా తేలికైన మాటలతో పాట కూర్చి పరవశింపచేస్తారు.

సినారె కలం ఏ పాటనైనా పలికిస్తుంది. శ్రీకృష్ణ పాండవీయంలో హిడింబి భీముని ప్రేమిస్తుంది. అప్పుడు ఒక పాట. ''ఛాంగురే బంగారు రాజా'' పాట అది. సాధారణంగా ప్రణయగీతాల్లో, యుగళ గీతాల్లో ఎక్కువగా నాయకులే నాయికల్ని వర్ణిస్తారు. అక్కడ మాత్రం నాయికే స్వయంగా నాయకుని సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. తన ప్రేమను ప్రకటిస్తుంది.

''చాంగురే బంగారు రాజా, చాంగుచాంగురే బంగారు రాజా, మజ్జారే మగరేడా, మత్తైన వగకాడా, అయ్యారే నీకే మనసియ్యాలని వుంది'' నీకే మనసివ్వాలని ఉన్నమాట అంటుంది. మను చరిత్రలో వరూధిని కూడా 'నీపై మనమ్ము చిక్కె'' అంటుంది. మేటి దొరవు అమ్మకచెల్లా, నీపాటి మెవ్వరుండుట కల్ల'' అంటుంది. అమ్మకచెల్ల అనేది అచ్చతెలుగు మాట. విజయవిలాసంలో ''అమ్మకచెల్ల! నాదు మనసమ్మక చెల్లదు'' అని చేమకూర ప్రయోగిస్తాడు. ''కైపున్న మచ్చెకంటిచూపు, అది చూపుకాదు, పచ్చల పిడిబాకు అని అంటుంది. అది విచ్చిన పువురేకు గుచ్చుకొంటె తెలుస్తుందిరా'' అని అంటూ చివరిలో కైదండ లేక నిలవనీయకురా అని ప్రియుని కైదండ లేకుండా నిలువలేని తన ప్రణయావేశాన్ని అభివ్యక్తీకరిస్తుంది.

ప్రణయ భావ బంధురమైన ఇన్ని పాటలు రాసిన సినారె గాయపడిన స్త్రీ మనసుకు ఆవిష్కరించిన పాటలు కూడా రాసారు. 'పాలమనసులు'లో కథానాయకుడు ప్రేమించిన నాయికను వంచిస్తాడు. ''పగిలిన అద్దంలో అగుపించిన దేమిటి / ముక్కలైన నీ వదనం, వేయి చెక్కలైన నీ హృదయం. అద్దంలాగ నీ గుండె పగిలిపోయింది. అంటూ మనిషికి మనసెందుకు ఉండాలి, మనసున వలపెందుకు నిండాలి, పాల వంటి వలపెందుకు తొణకాలి, పరమాత్ముని నిలదీసి అడగాలి అంటూ అరికాలికి నాటుకున్న ముల్లు - అవలీలగ తీసి వేయగలవు. ఎదలోపల నాటుకున్న ముల్లు - ఏనాడూ తీసివేయలేవు అని నాయిక తన బాధను వెల్లడిస్తుంది.

మంగమ్మ శపథంలో రివ్వును సాగే రెపరెపలాడే యౌవనమేమన్నది పదేపదే సవ్వడి చేయమన్నది'' కథా నాయిక మంగమ్మ (జమున) పాడే పాట ఇది. ఈ పాట బాణీ గూడ అమ్ముల పొదిలో బాణంలాగా రివ్వున సాగుతుంది.

మామూలుగా గాలికి జెండా రెపరెపలాడుతుంది. యౌవనం రెపరెపలాడుతుంది అనేది సరికొత్త ప్రయోగం.

పదాలన్నీ సినారె ముందు కైమోడ్పు ధరించి వరుసకట్టి నిలబడినట్లు అనిపిస్తుంది. పదాలు అవలీలగా వచ్చి అమరిపోతాయి పాటలో. అర్థాలకేం తక్కువ లేదు. అంత్యప్రాసలతో, కొత్త పదబంధాలతో సినారె సృష్టించిన పాటలు తెలుగు వారిని అలరించి మురిపించాయి. ముఖ్యంగా ప్రణయ గీతాలు విన్నవారు నాయికా, నాయక పాత్రల్లో తాదాత్మ్యం చెంది ప్రణయ జగత్తులో విహరిస్తారు. అలౌకికానంద జలధిలో తేలియాడతారు. ఇలా రాస్తూ పోతుంటే ఎన్ని పాటలు! అంతులేని అమృతం ఊటలు!

(జూలై 29 సినారె 87వ జయంతి)