అరవై ఆకాశాల విస్ఫోటనం

- ఎమ్వీ రామిరెడ్డి   9866777870

కవిత్వమొక తీరని దాహంగా జీవితాన్ని శ్వాసిస్తున్న వ్యక్తి దర్భశయనం శ్రీనివాసాచార్య. తన కవితలతో పుస్తకాలు ప్రచురించుకుని, నాలుగో అయిదో అవార్డులతో సంతృప్తి పడొచ్చు. కానీ అంతమాత్రాన కవితా వ్యవసాయం సారవంతం కాదని ఆయన ఉద్దేశం. అందుకే, ఏటా వెలువడే వేల కవితల్లోంచి ఆణిముత్యాలను వడగట్టి, కవిత్వం గొప్పతనాన్ని రేపటి తరానికి అందిస్తున్నారు.

మూడేళ్లుగా అన్నీ తానై, 'కవిత్వం' వార్షిక సంకలనాలను వెలువరిస్తున్నారు. ఆ సిరీస్‌లో భాగంగా వెలువడిందే 'కవిత్వం-2017'. పుస్తకం చేతికి అందగానే ఆసాంతం చదివాను. ప్రతి కవితా కదిలించింది. నా అభిప్రాయం నాలుగు ముక్కలు రాద్దామని మళ్లీ చదివాను. కొత్త లోతులు కనిపించాయి. కవితల్ని అంశాలవారీగా విభజించి, ఆ దృక్కోణాల్లోంచి చిన్న సమీక్షా వ్యాసం రాద్దామనుకున్నాను.

ఏ కవిత నుంచీ మొదలు పెట్టాలి? దేన్ని హైలైట్‌ చేయాలి? బాగున్న కవితలేవి? చాలా బాగున్న కవితలేవి? ఎంతకూ తేలని సందేహాల చిక్కుముళ్లు.

'ఫలానా కవిత స్థాయి తక్కువ లేదా ఎక్కువ అని చెప్పడానికి వీల్లేదు' అనే నిర్ణయానికి వచ్చాను. 'గరిటెడైనను చాలు'నని ప్రతి కవితనూ ఏదో ఒక రూపంలో స్పృశించడానికి శక్తివంచన లేకుండా ప్రయత్నించాను.

'నీ దేవుడు పాడుగాను/ ఆని గుడి గుండంగాను, ఆని గుల్లె మన్నువడ/ నీ కులాలు కూలిపోను మతాలు మన్నుగాను' అంటూ జోగినీ వ్యవస్థపై జూపాక సుభద్ర సంధించిన అస్త్రం ''జోలే.. తలరాతైన జోగమ్మను..''.

అన్నమ్మెతుకు గురించి అఫ్సర్‌ రాసిన ''నిర్వాణం''లో ఆకలి తాలూకు లోకాలే కాకుండా, లోపల ఇంకా యేమున్నాయో తెలుసుకోవాలంటే... కవితను బాగా జీర్ణం చేసుకోవాలి.

మృత్యువు కపటకాంక్షను ముందే పసిగట్టిన సినారె 'జీవితం రూప సహితం/ మృతి ఆకృతి రహితం' అంటూ అద్భుత నిర్వచనాన్ని మంచి కవిత రూపంలో మనకు మిగిల్చిపోయారు.

ఉద్యమాల త్యాగాల తడి ఆరని జ్ఞాపకాల కూడలి ''కూడవెల్లి''ని 'ఊరు ఊరంతా/ నీ అంచు మీద ఆరవేసిన/ ఆకుపచ్చ చీర'గా అభివర్ణిస్తారు కొండి మల్లారెడ్డి.

బెల్లి యాదయ్య ''అట్లా... ఆ నది మీద'' పద్యమనే పడవలో ప్రయాణిస్తూ శుభోదయాన్నీ, నిగూఢ సంగీతాన్నీ, వెన్నెలనీ, భజన బృందాలనీ గుర్తు చేసుకుంటూ 'నది పక్కన ఊరన్నా ఉండాలి/ ఊరు పక్కన నదైనా ఉండాలి' అని తీర్మానిస్తారు.

'తెగిపడిన వృత్తాలన్నీ/ ఒకటిగా చేరిన/ మహా వృత్తానికి' అమ్మను కేంద్రంగా చేసి 'వంటిల్లు'ను కొత్త కోణంలో కలగంటారు ఆకెళ్ల రవిప్రకాష్‌.

'మానవావతరణని/ ప్రత్యక్షంగా చూసిన చేపలున్నది' ఎందుకని నదులంత సముద్రాలంత తాత్విక విస్తృతితో ప్రశ్నిస్తారు దేవిప్రియ.

''గులాబీలు'' గుదిగుచ్చి 'పూలమొక్కకు దాని రెక్కలకు/ విశాల ఉద్యానవనాన్ని ఎలా' నిర్మించాలో చెబుతారు అరసవిల్లి కృష్ణ. 'ఏదో ఒక రోజున/ కాలం తలుపుల్ని మూయక తప్పదు/ దేహం తన దీపాన్ని ఆర్పకా మానదు' అంటూ మనిషి ''చివరాఖరికి'' చేసే ప్రయాణం గురించి మృత్యుస్వరంతో హెచ్చరిస్తారు ఖాదర్‌ షరీఫ్‌.

'ఋతువు మారడం గమనించే తీరిక ఉంటే తప్ప/ వసంతం, శిశిరం అని కబుర్లు చెప్పకు' అంటూ మనం సమాధిలో ఉన్న సంగతి గుర్తు చేస్తారు నందకిషోర్‌. గుప్పెడు రంగేదో చల్లిపోయిన ''హోళిని'' జీవితానికి ఒడుపుగా అద్దిన చతురత 'సుపర్ణమహి'ది.

'వ్రాసే కొద్దీ పెరిగే బరువుని మోయడానికి కూడా మనసు సిద్ధపడాలి' కాబట్టి ''రాధామనోహరాలు'' పద్యాన్ని జీవన ఛందోబద్ధంగా వినిపిస్తారు ప్రసూన రవీంద్రన్‌.

'రక్తమాంసాలు ధారపోసే నేలబిడ్డ నెత్తి మీద/ రాబందులెందుకు వాలా'లని మిరప రైతుపక్షం వహించి ఘాటుగా ప్రశ్నిస్తారు పాపినేని శివశంకర్‌ ''మిరప కోరులో''.

వఝల శివకుమార్‌ ''నవ్వులనది''లో మునకలేసి మనం కూడా 'ఒక్కసారి వాడి నీలాల కంటిపాపల్లో/ మన ప్రతిబింబాల్ని కడిగేసుకోవాలంతే'. ఇంత ''చోటు'' కోసం శిఖామణితో పాటు మనం కూడా గిరగిరా తిరుగుతాం.

అశోక్‌ అవారి ''చివరి పాదం'' పూర్తి చేసేసరికి మనలో చైతన్య స్వేదం ధార కడుతుంది.

'వెలుతురు లేసుల మాటున/ చీకటి చువ్వల చాటున/ అందమైన దేదయినా 'టచ్‌ మీ నాటే'' అంటూ ఏ దృశ్యమూ అస్పృశ్యం కాదన్న నగ్నసత్యాన్ని పదునైన కవిత్వ గొంతుకతో ఘోషిస్తారు సతీష్‌ చందర్‌.  రైతు ఆత్మహత్యను శక్తిమంతమైన శిల్పంతో ఆవిష్కరించిన కవిత బొల్లోజు బాబా రాసిన ''ఒక దు:ఖానికి కొంచెం ముందు...''.

'అగడు పడ్డట్టు వెలుగునడుక్కునే కంటిచిప్పల్ని మూలకు బోర్లించి' రవి వీరెల్లి కురిపించిన కవితా ''వర్షం''లో తడిస్తే మన దేహాలు కాయితప్పడవలై లొంగిపోతాయి.

విజయ్‌ కోగంటి రాసిన ''సగమే పూర్తయిన ఓ కవిత'' 'మౌనమో మాటలో కన్నీరో నవ్వులో/ ఏదో లీలగా ఒక అలికిడి చేస్తూ' మనల్ని అలజడికి గురి చేస్తుంది. 'రాళ్లకూ హృదయాలుంటాయి, అవి మాట్లాడతాయి' అని వైవిధ్య నిర్మాణంతో ''డేజా వూ''ను పలికిస్తారు శ్రీకాంత్‌.

అడవి గాయపడి 'పచ్చదనం పోయి ఆకులన్నింటికీ/ వెచ్చటి రక్తం పులుముకుంటున్న' హృదయ విదారక దృశ్యాన్ని ''నిరంతరం'' కళ్లకు కడతారు వారాల ఆనంద్‌.

'బతుకువైపున్న కవి/ బతుక్కోసం పోరాడేవారి వైపు

ఉండాలి/ అటువంటి వాళ్ల/ మరణాల్ని ప్రేమించాలి మరి' అని నెత్తుటితో తడుస్తున్న వార్తల్ని వరవరరావు ''అడవి నెత్తావి''లో సుదీర్ఘంగా స్పృశించారు. పర్యావరణ స్పృహకు అద్దం పట్టిన పద్యం ''కిటికీ పక్క ఆకాశం'' (అనూరాధ నాదెళ్ల).

'పంటలు పండించడమే పరమ తపస్సు/ లోకుల ఆకలి తీర్చడమే ''వ్యవసాయ శాస్త్రం''' (అన్నవరం దేవేందర్‌). ''యుద్ధమంటే'' 'ఆయుధాలనిచ్చి ప్రాణాల్ని తీసుకొని పర్సులో పెట్టుకునే/ చావులెక్కల వ్యాపారమే' (అరణ్యకృష్ణ). ''ధర్నాచౌక్‌'' అంటే 'గుడ్డల్నే కాదు గుండెల్నీ చీల్చుకు బయటపడే/ జనం గుండెల చప్పుడు!' (వడ్డెబోయిన శ్రీనివాస్‌).

'కావాలని సకలాన్ని ముకుళం/ చేసుకుంటున్న వట్టి పరికిపందల బలం' (సకలం ముకుళం) అంటూ ప్రశ్నించే తత్వాన్ని కోల్పోతున్న వ్యవస్థను తీవ్రంగా నిరసిస్తారు జూకంటి జగన్నాథం. కదలకుండా ఓ దారిలా పడున్న ఒక వాక్యం వలయాకారంలో వానలాంటి సంపూర్ణ తడిదనాన్ని సంతరించుకుని ''మరో వాక్యం'' దారిని మింగేసే నదిలా మారుతున్న దృశ్యాన్ని సత్యగోపి దర్శిస్తారు.

'అడవులు కూలుతూ చేసిన ఆర్తనాదాలు' మళ్లీ మొగ్గలేసి, కలల విత్తనాలు మొలకెత్తి, ''పూలు వికసించే వేళ''ను లోకం కోసం కవిత్వీకరించారు విమల. ఆకుపచ్చని గాలి, ఊదారంగు సూర్యుడు, ఉరికొయ్యలు, రక్తమలిన పద్యశిలలు, మలిన పెదవులు, మకిలి ఆత్మల మీదగా ''అనిశ్చితి''లో నరేష్‌ కుమార్‌ రాసిన పద్యం చివరికి మన ఊపిరికి సంకెళ్లు బిగిస్తుంది.

'బద్దకపు మధ్యాహ్నాలు నింపాది నీడల్లోకి వాలుతున్నప్పుడో/ నిదురించే ఆకుల మధ్య వెన్నెల విరిగిపడుతున్న సమయాల్లోనో' నిషిగంధ వినిపించిన ''పాట ఒకటి...'' నిస్సందేహంగా మన మనసుల మీద చెరగని ముద్ర వేస్తుంది.

వానాకాలం ఊరెళ్లి వర్షాన్ని ముందేసుకుని వరండాలో కూచుంటే 'వీధి మొగలో గేదె ఒకటి వొళ్లు విదిలిస్తే/ ఇంటి పక్క చెరువు/ కాస్త పక్కకు తప్పుకొనే' అద్భుత దృశ్యాలతో ప్రసాదమూర్తి ''ఊరూ వానా'' మనల్ని నిలువెల్లా తడిపేస్తుంది.

'నక్సల్బరి మరణించదు/ వొకటి కాదు వేల ప్రాణాలున్న వొక శరీరమది' అంటూ శ్రుతి, వివేక్‌, జార్జి, జంపాలల ఎన్‌కౌంటర్లను ప్రస్తావిస్తూ ఉద్యమాల ఆవశ్యకతను పునర్లిఖిస్తారు హెచ్చార్కె (అడవి వెన్నెల). బతుకులోని ''పూలతనం'' వెనక రహస్యాల్ని విప్పుతారు వేముగంటి మురళి.

పూలమొక్కలతో నాట్యం చేయించే, చదివి పక్కన పెట్టిన కవిత్వ పుస్తకాన్ని గబగబా తిరగేసే, వేణువులో దూరి సంగీతంలా బయటికొచ్చే ''గాలి కళలు'' వెంకటేష్‌ పైడికొండల రాసిన విభిన్న కవిత.

అద్భుత చిత్రకారుడు మోహన్‌ను ''మహా చిత్రకార మానవుడు''గా దర్శిస్తూ సిద్ధార్థ రాసిన కవిత విశిష్టమైనది. గౌరీ లంకేష్‌ హత్యను నిరసిస్తూ 'ఒక చావు ఇన్ని గొంతులుగా/ నినదించడం కొత్త ఆశ కదా!' అంటారు కెక్యూబ్‌ వర్మ (ఇప్పుడు మొదలయ్యింది). ఇల్లు వాకిలి వదిలిపెట్టి, ఊరును మనుషుల్ని ఇడ్శిపెట్టి బతుకును వెతుక్కుంటూ పోయిన వలసపిట్ట మనసు పడే గుంజాటన ''హోమ్‌ సిక్‌'' (బండారి రాజ్‌కుమార్‌).

అక్షరాల మధ్య పెరిగిపోతున్న ఎడం, ఎక్కువవుతున్న ఆత్మస్తుతి, తప్పనిసరైన ఆత్మవంచన; వాక్యాల మధ్య మారిపోయిన వ్యాకరణం, వేరయిన వ్యవహారం, కొడిగడుతున్న ధైర్యవచనం కారణంగా ఇవాళ 'అక్షరాలెందుకో భయంతో విలవిలలాడుతున్నయి/ వాక్యాలెందుకో విదూషక వేషం విప్పనంటున్నాయి' అంటూ ''సామూహిక విదూషకత్వం''పై కన్నెర్ర జేస్తారు దేశరాజు.

ఇక్కడ పసిపిల్లలు నవ్వినప్పుడు ఆకాశానికవతల ఉన్న ఊరిలో పూలు పూస్తాయని, ఇప్పుడిక్కడ ఆనందబాష్పాలు ఆవిరైన కాలంలో అక్కడ దుర్భిక్షం రాజ్యమేలుతోందంటూ వైవిధ్యభరితమైన గొంతును వినిపిస్తారు భగవంతం (అంత దూరం ఎంత దగ్గర).

మహాసముద్రాలను మానవజాతి కన్నీళ్లుగా, మహాఖండాలను నరతోట మొండేలుగా వర్ణిస్తూ సిరికి స్వామినాయుడు రాసిన మంచి కవిత ''చరిత్ర చీకటి తీరం మీద''. 'నేలపైకి దిగేటప్పుడు/ రెక్కల్లో బొద్దింక దుమికినట్లు దిగాలుగా కూలిపోతాను/ చేతిలో మిగిలిపోయిన టిక్కెట్‌ ముక్కను/ చించి పోగులు పెడతాను' అంటారు తుల్లిమల్లి విల్సన్‌ సుధాకర్‌ (నిత్య లోకసంచారిని నేను).

''బైపాస్‌'' 'అంటే ఏమీ లేదు/ నువ్వు లేనప్పుడు నీ శరీరాన్ని తెరవడం/ కాలిదారిని కత్తిరించి/ చెట్లు కూలిన రహదారికి అతికించడం'... తన అనుభవాన్ని అద్భుత పద్యంగా అలంకరించారు రమణజీవి. కోడి కూసింది మొదలు కాయకట్టం చేసి, కడుపు నింపుకోడానికే నానా తంటాలు పడే ఆడోళ్లకి 'ఏపీ టు బ్లీడంటేనూ, నో బ్రా డే అంటేనూ, అంతా మై సాయిస్‌ అంటేనూ/ అర్థమవ్వుద్దా సెప్పండి' అంటూ బలమైన దళిత స్వరాన్ని వినిపించారు అరుణ గోగులమంద (నీడ్స్‌ వర్సెస్‌ ఛాయిస్‌).

ముత్యాలు వర్షించడం తెలిసిన ఆకాశం ఎప్పటికైనా తిరిగొచ్చి 'నీ దగ్గర దాచుకున్న నా కథ ఏది?' అనే ఆశకు అక్షరరూపం ''ఆమె'' (రేఖా జ్యోతి). రెండు హృదయాల మధ్య డిజిటల్‌ ఎడారులు విస్తరిస్తున్న వర్తమాన వైకల్యం ''కలవని వేళలు'' (ఎమ్వీ రామిరెడ్డి). ప్రశ్నల్ని కూల్చివేస్తున్న సందర్భంలో ''నిశ్శబ్దంగానో, నిర్మాణంగానో''/ నా రక్తనాళాలను/ నేను పేనుకోకపోతే/ అంతే నిశ్శబ్దంగా/ అంతమైపోవాలి'' అంటారు బాలసుధాకర మౌళి.

'దేహాలను తూట్లు పొడుస్తున్న/ ఆయుధాలను ప్రశ్నించినందుకు/ ఒక్క చేయి తప్ప తక్కిన దేహం అచేతనమైన' సాయిబాబా ఉత్తరంపై కోడూరి విజయకుమార్‌ రాసిన విలువైన కవిత ''అచేతనం''. ''చాలాసార్లు'' మనం నమ్మే, విసుగుల్ని మోసే, ముసుగుల్ని భరించే పాత చింతకాయల తొక్కు ఒలుస్తారు మోహన్‌ రుషి. మూసధోరణిని ఛేదించుకుని, రొడ్డకొట్టుడు భావాల్ని తృణీకరించి, కొత్తదనంతో మత్తెక్కించేలా ''నాకు ఇంత ఆశ్చర్యం కావాలి'' అంటారు పూడూరి రాజిరెడ్డి.

పువ్వులాగా, చిన్నపిల్ల పాదాల్లాగా, హరితవనంలాగా

ఉండాల్సిన ఉదయం మరుగుతున్న రక్తపు వాసన కొడుతున్న సందర్భాన్ని పదునైన ఆయుధంలా చెక్కారు కె.శివారెడ్డి (యివ్వాళ కూడా).

''పాత పద్యం'' మీద తెలియని ఆపేక్షను ఆసక్తికరంగా వ్యక్తీకరించారు విన్నకోట రవిశంకర్‌.

'ఒక కన్ను చెమ్మతో/ ఒక కన్ను అగ్నితో/ తప్పలేదు' అంటూ ''తెలంగాణ'' పట్ల చెమ్మనూ అగ్నినీ వదులుకోరు దర్భశయనం శ్రీనివాసాచార్య. ఊరిని వదిలేసినా 'జీవితం మాత్రం అక్కడే పాతేసిన గుంజలా మిగుల్తుంది' కాబట్టే ''ష్‌..!'' గప్‌చుప్‌ అంటారు యాకూబ్‌. స్మృతితంత్రుల్ని మీటుతూ తళుక్కుమనే గతవర్తమానాల దృశ్యం నిఖిలేశ్వర్‌ ''పల్కరించిన పాట''.

ఇచ్ఛాప్రేయసిలాంటి, అన్నం పెట్టే అమ్మలాంటి చెరువును పదాల అలలతో బొమ్మ కట్టిస్తారు ఎన్‌.గోపి (చెరువు నా చిరునామా). చార్మినార్‌, మూసీనది, గోల్కొండ, శాలిబండ, బతుకమ్మ, బోనాల సాక్షిగా నగరం మీది ప్రేమను ఆశారాజు వర్ణిస్తారు (ముత్యాల నగరం).

'కొన్ని సీతాకోక చిలుకలు, తూనీగలూ/ ఒక పక్షి సమూహం'తో చిత్తలూరి తన కళ్లల్లో పెంచుకున్న కవితా పూలతోట ''అతను-ఆమె-ఒక పూలతోట''. 'తూట్లుపడ్డ కాలంలో/ తాను కాసిన స్వప్నాలన్నీ/ ఒడగట్టబడి'న దురదృష్టకర చిత్రం ''గాయపడ్డ విత్తనం'' (ఈ.రాఘవేంద్ర).

 

ఇవాళ సమాజాన్ని కవి దర్శించే కోణం పదునెక్కింది. కొత్త కవులు బలమైన గొంతుక వినిపిస్తున్నారు. అనుభవజ్ఞులు సరికొత్త సామగ్రితో ప్రత్యేకతను చాటుకుంటున్నారు.

తన దృష్టికొచ్చే ఏ అంశాన్నీ తెలుగు కవి వదలడం లేదు. వర్తమాన సమస్యలు, మానవీయ సంబంధాలు, శాశ్వత విలువలు, సాంకేతిక దుష్ప్రభావాలు, రకరకాల ముసుగులు... అన్నిటినీ పదునుగా అక్షరీకరిస్తున్నారు. డొల్లతనాన్ని బట్టబయలు చేస్తున్నారు. చాలామంది కవులు మూసధోరణికి దూరం జరిగి, ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు. వీటన్నిటి ప్రతిఫలనమే కవిత్వం 2017.

ఈ నేపథ్యంలో వేల కవితల్లోంచి సామాజిక చలనాలను ప్రతిబింబించే ప్రభావశీల పద్యాలను ఎన్నిక చేయడం అంత తేలికైన పనికాదు. ఆ పనిని నిర్వహించడంలో దర్భశయనం శక్తివంచన లేని విజయం సాధించారు. ఈ విజయం వచ్చే యేడు తెచ్చే సంకలనానికి మరింత బలాన్నిస్తుందని నా నమ్మకం.