ముత్తడు గొప్పోడు

కథ

- పులికంటి కృష్ణారెడ్డి

ఎడం కాల్ని పైకెత్తి ఎగిరొక్క తన్ను తన్నాడు పర్దేసిరెడ్డి!

మూడు పొల్లికలు పొల్లి మూడు బార్లకవతల పడి ముక్కతా మూలగతా పైకి లేసి, లేవలేక తల పైకి లేపి, తిప్పలేక సూపును పక్కకు తిప్పి సూళ్ళేక సూసినాడు ముత్తడు - పర్దేసిరెడ్డి పక్కన దర్జాగా నిలబడుకోనుండే పిల్లగాణ్ణి!

ఆ పిలగాడు పిలగాడు గాదు - పిడుగు!

ఆ పిడుగు దొరమాదిరుండాడు. దొరమాదిరుండే పిలగాడి పక్కన్నిలబడుకోని పర్దేసిరెడ్డి నిప్పులు కక్కతా వుండాడు.

నిప్పుల కుప్పల్లో నుంచి అగ్గిశాక రైలింజన్లో మాదిరి గుప్పు గుప్పుమని పైకి లేస్తా వుండాది. తట్టుకోలేకుండా ముత్తడు తలొంచినాడు. వంచిన తల్లో యాడుణ్ణాయో? ఏఁవో? వాన సినుకుల మాదిరి కురుస్తా వుండాయి కన్నీళ్లు.

కన్నీళ్ళు కార్తానే వుండాయి!

అగ్గి కుప్పలు పొగలు కక్కతానే వుండాయి!!

పర్దేసిరెడ్డికి వల వలా గారే నీళ్ళు కనిపించలేదు.

పొద్దు నడిమిట్ట నుండాది. ఆ మండేవోడు గూడా గబ గబా మండతా వుండాడు. ఇంకొక సోటింకొక సోటయితే ముత్తడు సేతులు మోడ్చి, తల పైకెత్తి అంతా ఆ మండే వోడే సూసుకుంటాడనే వోడు. ఇప్పుడనేదానికి గుండెల్లేవు. యాడుంటాయి? ఎట్లుంటాయి? ఎడం కాలి తన్ను కెప్పుడో ఎగిరిపోతే?

ఆ యింటి వసారాలో అబ్బ పర్దేసిరెడ్డి, కొడుకు గాంధీరెడ్డి, సేద్దిగాడు ముత్తడు ముగ్గురూ మూడు దిక్కుల్లో నిలబడుకున్నారు. ఇంటిల్లాలు పద్మవతమ్మ హాల్లో దారబందాని కానుకోని కొర కొర సూస్తా వుండాది. వాకిలి ముందర కొట్టంలో గాట్లో కసువు తింటావుండే గొడ్లు.... ముత్తడి సేతుల్లో ముదిగారంగా పెరిగిన గొడ్లు - మేపు తినడం ఆపి, మోర ముందుకు సాస్తా గుంజులాడ్తా వుండాయి. ఎందుకో? ఏఁవో?

పాపం! అవ్వి నోర్లేని గొడ్లు!

''ఇంకా నిలబడుకోనుండావు గదరా కొడకా!... సాల్లేదా? సెప్పు. సాలకుంటే సెప్పరా!''

ఎకసక్కెం ఎగిరెగిరి పడ్తావుంది పర్దేసిరెడ్డి మాటల్లో!

పేదోడి కోపం పెదాలకు సేటని తెల్సు ముత్తడికి. అయినా ముత్తడు మణిసి. మణిసంటే అంతో యింతో సీఁవూ నెత్తురుంటుంది. సీఁవూ నెత్తురుంటే సీవంత అభిమానఁవూ వుంటుంది. వాడుగాదు తల పైకెత్తింది. వాడభిమానం!

''ఏందిరాట్ట సూస్తా వుండావే?... సూస్తే యేంజేస్తావ్‌..? పో!... పోరా! తిరిగి సూడకుండా పో! యాడ్డాకా పోతావో పొయ్యి, శాతయింది సేసుకో బోరా!''

పర్దేసిరెడ్డి పంచన కట్టేసుండే కుక్క 'కుయ్యో!కుయ్యో!' అని అరస్తా ఈ మాటలకది ముక్తాయింపు పలికింది.

''ఛీ! నోర్ముయ్యే నీ యమ్మను గొట్టా!''

పర్దేసిరెడ్డి కసిర్నాడు.

కుక్క యిశ్వాసం కలిగిన జంతువు.

తోకాడిస్తా నోరు మూసుకుణ్ణింది.

ముత్తడు నోరెత్తుంటే ఒట్టు!

ఊరి ముందర సెరువులో దినఁవూ ఈతాడించి ఆ కుక్కను సబ్బేసి కడిగే వోడు ముత్తడు. ఇంటిల్దల్బ  శాతబట్టి ఒక గోరింకెనో, బెళ్ళ గువ్వనో గురిబెట్టి పడగొట్టి, బొచ్చు పెరికి కాల్చి పక్కంజేసి దాన్నోటి కందించేవోడు. వాడంటే పంచపాణాల్దానికి. అది పెరుకులాడ్తా వుండాది. బెరుకు బెరుగ్గా సూస్తా వుండాది. సూస్తా అరవలేక, అరవకుండా వుండలేక అల్లాడిపోతా వుండాది. దానవస్తను సూసినాడు ముత్తడు. సూళ్లేక తలొంచుకుణ్ణాడు. ఎద్దు గొడ్డుకల్లా సూసినాడు.

గాట్లో గొడ్లు, తానేళకు తిన్నాడో లేదోగానీ, వాట్ని మాత్రం యేవార్లేదు. కరువు రానీ కాటకం రానీ బిడ్డల్ని సాకినట్టు సాకినాడు. గాట్నింటికీ మేపుంటే కూడా అవ్వి పోసట్టా కొరక్కుండా గుంజులాడ్తా వుండాయి. సూళ్ళేక మరీ తలకాయ వాలేసినాడు ముత్తడు.

తలకాయ వాలేస్తే యేఁ వుండాది? - కాళ్ళ కింద బూఁవమ్మ.

బూఁవమ్మను తాన్నమ్ముకున్నాడు. పర్దేసిరెడ్డి తన్ను నమ్ముకున్నాడు. రేత్రనక పొగులనక వంచిన్నడు వెత్తకుండా పోకలాణ్ణాడు. ఆ యింటి నాలుగ్గోడల మద్దె తప్పిస్తే తన సెఁవట సిందని సోటే లేదు. ఈ మాట మణుసులో మెదిలేకుందికి ముత్తడి మణుసు ఎట్టెట్నో పొయ్యింది.

గబక్కని నేలమింది కొంగినాడు ముత్తడు. వంగి మూడుసార్లు బూఁవమ్మను కండ్ల కద్దుకుణ్ణాడు. అద్దుకోని పైకి లేసినాడు. లేసి గిరక్కని ఎనక్కి తిరిగినాడు. అడుగు మిందడు గేసుకుంటా ముందుకు నడ్సినాడు.

ఆ యింటి కడప దాడ్తావుండాడు ముత్తడు. కడప కవతలొక్కాలు, ఇవత లొక్కాలు, అట్లానే నిలబడ్డాడు, నిలబడి ఒక్కసారి ఎనక్కి తిరిగి సూసినాడు. సూస్తా రొండు సేతులు పైకెత్తి జోడించి ఒక్కదండం పెట్నాడు. అక్కడి కాయింటితో ఋణం తీరిపోయ్‌నట్లుగా!

అంతే! అణ్నుంచి ఎల బార్నాడు. ఎనక్కి తిరిగి సూడకుండా పోతావుండాడు ఏందో జరగరానన్నాయం జరిగిపోయ్‌నట్టు కట్టు గూటాన నోర్లేని గొడ్లు గూడా 'అంబా! అంబా!!' అని ఆరస్తా వుండాయి.

అబ్బా కొడుకు నవ్వే నవ్వులకు అలప సొలప్మయిన యిల్లయితే పై కప్పెగిరిపోయ్యేదే!

నలగని కద్దరు పై పంచె మడతల్ని నాజూగ్గా సర్దుకుంటా వుంటాడు పర్దేసిరెడ్డి.

నేలమింద రాసి రాసి బూటు కొన అరిగిపోయ్యిందేఁవో తడిఁవి సూస్తా వాట్నిప్పేదానికి వాలు కుర్చీమింద కుచ్చున్నాడు గాంధీరెడ్డి.

పంచమింద కుక్క యాడవలేక, యాడవకుండా వుండలేక ఏడుపు నదొకరకం మూలుగ్గా మార్సి - కట్టేసిన గొలుసును కొరకతా వుండాది.

నోర్లేని గొడ్లకు కండ్లుండాయి. ఆ కండ్లల్లో నీళ్ళు గార్తా వుండాది.

నెఁవిలి కంట్లో నీళ్ళు గార్తే యాటగాడి కేఁవయినా ముద్దా?

్జ్జ్జ

ఊరి కుత్తరంగా నాగల మిట్టబాయి. ఆ బాయికా డొక కానగసెట్టు. ఆ సెట్టు కింద కుప్పగ కూలబడ్డాడు ముత్తడు.

ఆ కానగ సెట్టు కింద కూలబడి కల మాదిర జరిగిపోయ్‌న బతుకును గురించి నెవురేసుకుంటా వుంటాడు ముత్తడు!....

వాడికే గాదు ఆ పాయికట్లో ఎవుడికయినా సరే - పర్దేసిరెడ్డిమింద ఆవగింజంత అనుమానముంటే యిందూరం ఆలోసించాల్సిన పనేలేదుఁ

పర్దేసిరెడ్డి!

ఆ పాయికట్టు తల్లో నాలిక!... మొల్లో రూక!

కనుచూపు దూరాన కంటపడే వాడెట్టా టోడైనా సరే - సేతులు జోడించాల్సిందే! కుచ్చోనుంటే గబక్కని లేసి కొంచింగా ముందుకొంగి సేతుల్నపుకుంటా నిలబడాల్సిందే!-

బయంతో గాదు - బగిత్తో!

ఈ బయం బగుతులు తేరకు రాలేదు పర్దేసిరెడ్డికి.

పర్దేసిరెడ్డి తాత ముత్తాతల కంతో యింతో కయ్యాగాల వుణ్ణింది. అంతో యింతో వుణ్ణిందాన్ని ఎంతో కొంత పెంచి వాళ్లు పర్దేసిరెడ్డి పరం జేసినారు. ఆ కయ్యాగాలవతో  పాటు పర్దేసిరెడ్డి కాసింత - తెలివి తేటల్ని కూడేసుకుణ్ణాడు.

పర్దేసిరెడ్డి పెద్దగా సదువుకోకపోయ్‌నా పెద్దబాలసిచ్చ యీకాణ్ణుండా కడదాకా సదివేసినాడు. పెదబాలసిచ్చినే తిప్పించి మల్లించి సదివేసేకుందిక పెద్ద పెద్ద పుస్తకాల్నే తడుఁవుకోకుండా సదివేడానికి తయారైనాడు!

అట్లా తయారై అయిన తెల్సుకుణ్ణిందేవిటంటే - నోకం తెలియకపోతే ఈ లోకంలో బతకలేఁవని! ఈ లోకంలో ఆ నోకం శానా ఎత్తులో వుండాది. దాన్ని సేరుకోవాలంటే శానా మెట్లెక్కల్ల!-

కద్దరు గుడ్డలు గట్టి పర్దేసిరెడ్డి మొదటి మెట్టెక్కేసినాడు.

గాంధీ సచ్చిపోయ్‌నపుడు ఆ వూరి బజనగుళ్లో రాఁవుడి పటం పక్కన గాంధీపటాన్ని పెట్టించి వర్సగా వారం దినాలు అయిన జీవిత సెరిత్ర సదివి వినిపించి - యిన్నోళ్ళు యేడస్తా వుంటే వాళ్ళతో కల్సి తానూ యేడ్సినాడు.

ఆ తరవాత శానా దినాలకు తన కొక కొడుకు పుట్తే వాడికి గాంధీరెడ్డని పేరు పెట్టుకుణ్ణాడు.

నెహ్రూ సచ్చిపొయ్‌నపుడయితే నెల్నాళ్ళు నోర్దెరిసుంటే ఒట్టు!

అప్పుడు దేశింలో ఏ నోటిన్నా ఒగిటే మాట. యాడ మీటింగుల్జరిపినా అదే మాట. 'మాలోళ్ళను గూడా మణుసులుగా సూడండని!'

ఈ దెబ్బతో శానా మెట్లు పైకెక్కేయచ్చనుకుణ్ణాడు పర్దేసిరెడ్డి.

ఆ ఊరి మాలాడమింద పణ్ణాడు. కాలికి బలపం కట్టుకుణ్ణిట్టుగా యిల్లిల్లు తిరిగినాడు. ఇంటికొక్క మణిసిని మాలాడ ముందర గెవిన్లో మాఁవిడి సెట్టు కింద సేర్సినాడు.

కాకితో కబుర్జేస్తే యింటికొక్క మణిసి గాదు - యిల్లిల్లు కదిల్తిందని పర్దేసిరెడ్డికి తెల్సు. అయితే ఆ మాత్రం నోకం తెల్నోడేంగాదు పర్దేసిరెడ్డి. సెట్టుకింద సేర్నోళ్ళందర్నీ పేర పేర్నా పలకరించినాడు. ఆ పలకరింపుతో ఆ ఎర్రి జనం తాగినోళ్ళ మాదిరి ఎనక్కూ ముందు కూగులాడ్తా తబ్బిబ్బులై పోతావుంటే రెడ్డందుకున్నాడు.

''ఒరే నాయన్లారా! తినేదానికి కడుపుక్కూడు లేకపోతే ఆకులలుఁవులు పెరక్క తిని నాలుగు దినాలు పాణం నిలబెట్టుకోవచ్చు. కట్టుకునే దానికి గుడ్డపేలిక లేకపోతే గోస్సేత పెట్టుకొని తిరగచ్చు. అదే గొంతులోకి గుక్కెడు నీళ్ళు లేకపోతే!....ఆహఁ! మీ ఆడది సంకన కడవలేసుకుని కాలిక్కాలు కొట్టుకుంటా మోటబాల్దగ్గిరి కెంత దూరం నడుస్తా వుండాలో ఎప్పుడైనా ఆలోసించినారా మీరు? సెప్పండ్రా!.... సెప్పండి!''

సెప్పలేకుండా సేతులు పిసుక్కుంటా సేతులెత్తి దణ్నం బెట్టిందా గుంపు.

''అడిగితే అంతే! రాతికూసాల మాదిర్నిలబడ్తారు. గద! వాయిస్తే సేతులు పిసుక్కుంటారు. అందుకే పెనుఁవూరు పిచ్చయ్య శాస్త్రుల్దగ్గిర లగ్గణం పెట్టించినా. వారం, తిదీ, నచ్చత్రం, అన్నీ బెమ్మాండంగా వుండాయంట. మీరింటికొక మణిసి పారా గెడ్డపారసేతబట్టండి. మిగిల్ని పని నా కొదిలి పెట్టండి.''

''పర్దేసిరెడ్డికీ జై!'' అనిందాడ జేరి మాలగుంపు.

''సెబాస్‌!'' అన్నాడు పర్దేసిరెడ్డి.

దినఁవూ ఒక రాయిని తీస్తావుంటే కొండయినా కరిగిపోతుంది. తలా ఒక సెయ్యేస్తే సేదబాయేంది? - మాలాడ మొగ దల దిగుడు బాయే దివ్వెంగా ఎలిస్తింది. అయితే ఆడ సేదబాయే ఎలిసింది. లగ్గణం ఎట్టిన యేళా యిసేసవేఁవో నాలుగున్నర మట్లకే నీళ్ళు వణ్ణాయి. అవ్వి నీళ్ళుగాదు, గోయిందొడ్డుకాడ రెడ్డోరి టెంకాయి తోపుతో పక్కాని కొచ్చిన టెంకాయి నీళ్ళు!

పర్దేసిరెడ్డి మాలాళ్లోనే శాందారం, బొక్కెన తెప్పించినాడు. సేతులారా తానే నీళ్ళు సేదినాడు. మొట్టమొదటి సారిగా దోసిడు నీళ్ళెత్తి గొంతులో పోసుకుణ్ణాడు.

''పర్దేసిరెడ్డికీ జై'' అనిందా గుంపు.

ఇట్లా శానా శానా మంచి పన్లుజేసి పర్దేసిరెడ్డి పాయికట్లో శాన ఎత్తు కెదిగిపోయ్‌నాడు.

తిత్తిలో రూక, దుత్తలో ఆయిందెం సెలవుగాకుండా తొట్టిబిడ్డను పెంచడంలో పర్దేసిరెడ్డికి పర్దేసిరెడ్డే సాటి.

అందుకే పర్దేసిరెడ్డి ఆ పాయకట్టుకు తలకట్టు.

ముత్తడయ్య ముకుందుడు, పోతా పోతా అదే అనేసి పోయ్‌నాడు.

''ఒరే అబ్బోడా! నా సీటెట్టా సెల్లుబడింది. సెల్లుబడ్తే సీటి సింపేయాల్సిందే! సింపేసినారు, నేను పోతావుండా. పోతా పోతా ఒక్క మాట్జెప్పి పోతా. మర్చిపోవద్దు. మా తాత ఈ పంచన్నే బతికినాడు. మీ తాతకూడా అంతే. తాత ముత్తాతల కాలం నుంచీ ఈ పంచనే నమ్ముకుణ్ణాం. పెట్టింది తిన్నాం. పోసింది తాగినాం. ముక్కు నొచ్చిందనీ, మూతి నొచ్చిందనీ మూల కుచ్చోకుండా వొళ్ళొంచి పన్జెసినాం. అట్టాంటి జలమాలు మనవి. రెక్కాడ్తేనేగదా డొక్కాడ్తుంది. అట్టాంటప్పుడు యాడయితే మనకేం?. యాడికి పోయ్‌నా రూపాయికి పదారణాలేగా? అందుకే సెప్తావుండా, నీ తాత ముత్తాతల పేర్నిలబెట్టు.

ముత్తడు పేర్నిలబెట్టడఁవేగాదు పేర్దెచ్చుకుణ్ణాడు.

''ఓ యబ్బా వాడా ఆ యింటి కెప్పుడో ఋణపడుణ్ణాడు. పెండ్లీలే, పెటాకులూ లే రేత్రీలే, పొగులూలే! ఇల్లిడ్సి పెడ్తే కయ్య. కయ్యొదిల్తే యిల్లు. వాడెమ్మను గొట్టా! వాడి కెడుండాదో ఆ సెగితి. రాళ్ళతో పోరికలాడ్తా వుండాడబ్బా!''

ఆ ఊళ్ళో యేనూట విన్నా యీ మాటే!

ఊళ్లోవాళ్ళు ఉత్తుత్త మాటల్తో ఉబ్బిస్తే పర్దేసిరెడ్డి పాణంలో పాణంగానే సూసుకున్నాడు.

ముందు మడకపట్టి ఆడుసు మడిలోపొద్దు నడిమిట్టకెక్కే దాకా ముత్తడు మడక దున్తాడు. కూడేళ దాటిపోతా వుందని ఎనక మడకలోళ్ళు యేడస్తావుంటే - అప్పుడు మడకలిడ్సి పెడ్తాడు. ఎద్దల్ని కడగతాడు. వాటిని సుతారించి, గాట గట్టి మేతంతేసి-మల్లా పార సేతికెత్తుకుణ్ణాడంటే వంచిన్నడు వెత్తకుండా ఆడుసు మడిలో అండ గొడ్తా వుంటాడు. పొద్దునడ మిట్టన యిర్సక పడ్తా వుంటింది. పర్దేసిరెడ్డి పంచె పైకెత్తిపట్టి గెనిఁవిలమింద గవునూరు మాదిర వస్తా వస్తా వుండి ముత్తణ్ణి జూసి నిలబణ్ణెట్లు నిలబడతాడు.

''ఒరె నీ యమ్మను గొట్టా! నీకు సెప్పి సెప్పి నోరు బోవాల్సిందేరా? ఇప్పుడే వేఁని కొంపలంటకపోతా వుండాయని? - ఇయ్యరవదాకా మడక దున్నినావు గదా? ఒళ్ళట్టా కడుక్కోని, కడుపుకంత కొట్టుకోని, ఒకొక్క కొరకినంత సేపట్లా వాలబడి మల్లా గావాలంటే అండ గొట్టేదే గాదు - అడివి మిదంబడి ఆకంతా దెచ్చి అడుసు మడికేసి తొక్కితే మాత్రం నేనొద్దంటానా?.... దేనికైనా వొక అద్దూ ఆపూ వుండాల్రా!''

దున్నిన ఆడుసుకంటే మెత్తంగా వుంటాయి మాటలు!

అప్పుడడుసు మడిలో వుణ్ణెట్టనుకోడు ముత్తడు. పన్నీటి మడుగులో మునిగి తేల్తున్నట్లు మురిసిపోతాడు.

ముత్తడు దినఁవూ తొలికోడి కూతకు ముందే నిద్దర లేస్తాడు. కొట్టంలో ఎద్దల్ని యీపుదట్టి లేపుతాడు. కుడితి సూపతాడు, ఎద్దల పగ్గాల్నొక సేతపట్టి, బానా మోకు బుజానబెట్టి కానబాయిలో కబిల కట్టే దానికి బయల్దేర్తా వుంటాడు. ఒక్కంట యిదంతా గెవనిస్తానే వుంటాడు. పర్దేసిరెడ్డి. ఆయ్‌నా కడపదాటేటప్పుడు ''ఒరే ముత్తా!'' అని మెత్తంగా పిలస్తాడు.

ముత్తడొక్క సెణం నిలబడతాడు.

''అది గాదురా నీయామ్మా బడవా! నీకు నిద్దర పట్లేదని అందరికీ నిద్దర పట్లేదనుకుంటే ఎట్లారా? ఇయ్యరవకాడ గంగా బవాని నిద్దరపోతా వుంటిందిరా! నిద్దరపోయ్యే సల్లని తల్లిని లేపితే కోపగించుకుంటుందిరా.''

పాసి నోటితోనే పక్కంగా పలకతాడు పర్దేసిరెడ్డి.

''ఇన్ని దినాలు కోపగించుకోని గంగమ్మ తల్లి యిప్పుడు మాత్రం కోపగించుకుంటిందా? ఈయన్దంతా యిచ్ఛిత్రం పచ్చిపుల్సు! యీ గిలు తాళింపు'' అని గొణుక్కుంటూ ముత్తడెలబారతాడు.

''సరే పోరా పో!...... సెప్తే యినిపించుకునే జలమ్మయితే గదా నీది!'' అని నిట్టూర్పులు నిగిడిస్తాడు పర్దేసిరెడ్డి.

అట్టాంటి పర్దేసిరెడ్డి ఎడం కాల్తో ఎదరొమ్ము మిందెగిరి తన్నాడు.

ముత్తడి కిప్పుడు యాభై యేండ్లకు పైబడింది. గోసిసేత పెట్నాక్కాదు గానీ పెట్టక ముందునుంచీ వాళ్ళమ్మ కొంగు పట్టుకోని ఆ యింటావరణలోనే తిరిగినాడు.

వాళ్ళమ్మ పొయ్యింది. పసుపూ కుంకంతోనే పొయ్యింది. పుణ్యాత్తురాలన్నారు. ఆ తరవాత ఆయ్య సెయ్యి పట్టుకోని తిరగలేదు కానీ, సేతికి సెయ్యందించినాడు. సేతికి సెయ్యిడిసిపెట్టి అయ్యా పోయ్‌నాడు. కానీ, తాను మాత్రం పర్దేసిరెడ్డి సెయ్యొదిలి పెట్లేదు.

దీనికిదా ఆ పెద్దమణిసి సేసినుపకారం?

ఇదంతా అట్టాపోనీ! ఆ పొద్దు. గాంధీ పుట్టిన్నాడంట. తాను కల్లోకూడా అనుకోలా. ఇంటి ముందర ఊరంత పందిలేసె. పాయికట్టు పాయికట్నంతా ఆ పందిలి కింద కుచ్చోబెట్టె, అయిద్రాబాద్‌ నుంచి ఎవురో మంత్రంట. ఆయన్ని పిలిపించె. పెనువూర్నుంచి పిచ్చయ్యశాత్రుల్ని, పిల్లయ్యోర్ని యిద్దర్నీ పిలిపించె. ఇదంతా ఎందుకో? ఏఁవో? అనుకుంటావుంటే - పెళ్ళో సలసలాకాగే నీళ్ళు సూపించి తలంటుకోని తలకడుక్కోరా అనె. మల్లిపూవు మాదిరుండె పంచ తెచ్చిచ్చి కట్టుకోరా అనె. అయిన్జెప్తా వుంటే తాను గంగిరెద్దు మాదిర సెప్పిందంతా సెసే. ఆమిందటేటాయె? నేరుగా అంతమంది ముందరికి తీసకపోయ్యి మంతిరి ప్రక్కన కుర్చీలో ''కూర్చోరా! అనె. లోబిరికి ఎలిబిరిగ్గా ఎనక ముందాడ్తావుంటే గదఁవాయించె, మింగలేక కక్కలేక మిసకతానే కుర్చుండె. తన ప్రక్కనే దొరబిడ్డ మాదిర తయార్జేసి గాంధీరెడ్డిని కుచ్చోబెట్టె. పాయికట్లో జనఁవంత ఊపిరి బిగబట్టి సూస్తావుండ్రి. అప్పుడు పర్దేసిరెడ్డి పైకి లేసె!

''మహజన్లారా! ఈ పొద్దు మనకొక పండగ దినఁవు. ఎందుకంటే - యాణ్నో ఒక మూలగాని మూల్లోవుండె పల్లె మన్ది. బస్సు రావల్లంటే కష్టం. బండి పోవల్లంటే  యిబ్బంది. ఈటన్నిట్నీ తట్టుకొని ఎన్నో పన్లుంటే ప్రక్కన పెట్టుకోని మంత్రిగారు మనూరి కొచ్చినాడంటే అది మన బాగ్గెం!''

అట్లంటా మంతిరి మెళ్ళో పూలదండేస్తా పర్దేసిరెడ్డి చేతులు తట్నాడు. పొలోమని పందిలికింద జనఁవంతా సేతులు తట్నారు. పందిలి పైకి లేసీ పోతుందేఁవో? అనిపించింది.

పర్దేసిరెడ్డి మల్లా అందుకున్నాడు :

''మహాజన్లారా మీ కందరికి తెల్సు ఈ పర్దేసిరెడ్డేం పన్జెసినా పదిమందీ సెబాసనేటట్టుగా సేస్తాడని. నాకు తెల్సు యిప్పుడు మీరంతా శానా ఆశ్చర్యపడ్తా వుండారని. ఇంకొక పక్క శానా యిశారపడి పోతుండారని! ఎందుకంటే ముత్తడు నాయింట్లో సేద్దిగాడు. మీ కండ్లకీ పాయికట్టులో ఈ డొక మాలోడు అంతే! అంతకు మించేేఁ వీలేేేఁదు. అట్లాంటోణ్ని యీ పొద్దీ యేదిక మింద మంత్రిగారి పక్కన కుచోబెడ్తే అప్పటికీ పాయికట్లో నాయం బతికినట్టా? సచ్చినట్టా? ఇంక మేఁవంతా ఎట్లా మొకాలెత్తుకుని తిరుగులాడల్ల అని మీరంతా ఆలోసిస్తా వుండచ్చు. కానీ మహాజన్లారా! నేను మనవి జేసే దేఁవిటంటే- గాంధీ మహాత్తుడేం జెప్పినాడు? మాలోళ్ళు కూడా మనుసులేరా! వాళ్ళల్లో కూడా మన్లో వుణ్ణిట్టే రగత మాంసాలుంటాయిరా! అన్చెప్పలేదా? మీరే సెప్పండి. ఈ పొద్దు యిందిరమ్మ యేఁవంటా వుండాది? వాళ్ళున్నంత కాలఁవే మకకాలఁవంటా వుండాది. పెద్దోళ్ళొక మాటజెప్తే జెప్పిందానికంటే ఒకాకు ఎక్కువగా మనం నడ్చుకున్నప్పుడే మనం గొప్పోళ్ళఁవుతాఁవు. ఇంతకు నేన్జెప్పొచ్చే దేఁవిటంటే- ముత్తడి తాత... వాళ్ళ తాత - వాళ్ళ తాత ముత్తాతల కాలం నుంచి నా పంచన్నమ్ముకొని బతికినారు. ముత్తడు నా యింటి బిడ్డ. 'మంచి గుడ్డ కట్టు కోరా!' అంటే - మట్లో పొల్లాడే వోడికి నాకెందుకంటాడు? యాళకింత కడుపు నిండా కూడు తిన్రా! అంటే యిదింకా యిచ్చింత్రంగా వుండాదే? తినకుంటే బతికేదెట్టా? పన్జెసేదెట్టా? అంటాడు. 'పోనీ పెండ్లి చేసుకోరా' అంటే - సేసుకున్నోళ్ళంతా అనబవించే సుకం కండ్లకు కనిపిస్తానే వుండ్లా!' అని దీర్గాలు తీస్తాడు. ఇప్పుడు వాడికి యాభై యేండ్లకు పైబడింది. సెప్పిన మాటిని పెండ్లీ పెటాకులు సేసుకోని, వాడూ వొకింటివాడనిపించుకోనుంటే వాడు కద్దు. వాడి సంసారం కద్దు. ఇప్పుడు దీనికంతా అవసరం వుండేదే గాదు. వాడు పుట్టి బుద్దెరిగిన నాట్నుండి ప్రెతి సెమట బొట్టూ ఈ యింటికి దత్తం చేసినాడు. ఇంట్టాటోళ్ళు యే నూటికో, కోటికోగాని ఒక్కరుండరు. వాడికి కడుపులో పుండ్లు లేవు. పాలుమాలిక వొంటిమింద లేదు. నేనా?...... ఈ పొద్దో రేపో? ఎవుర్జూసినారు. నా తదనంతరం యీడు బాధపడగుడ్దు. కాలూ సెయ్యి వుడిగిన కాలాన సూసే దిక్కు లేక వాడు యాతన పడగుడ్డు. అందుకే వాడికి ఋణం తీర్చుకునే దానికి నాకు ఒక్కటె ఒక్క మార్గం తోసింది!''

గుండెల్నిండా గాలి పీల్చుకుంటా ఒక నిమిళం మౌనంగా వుణ్ణాడు పర్దేసిరెడ్డి. పందిలి కింద జనం కంటి మింద రెప్ప పడకుండా సూస్తావుండారు.

''నా పెద్ద కొడుకు గాంధీరెడ్డిని ముత్తడికి దత్తత చేస్తున్నాను.''

పర్దేసిరెడ్డి నోట్లో మాట నోట్లో వుండంగానే మంత్రిగారే సేతుల్దట్టే కుందికి గొఱ్ఱెదాటు సప్పట్లతో మిన్నిరిగి మింద పణ్ణట్టయింది.

పెనుఁవూరు పిచ్చయ్య శాస్త్రులు, పిల్లయ్యోరు యిద్దరూ గుక్కతిప్పుకోకుండా సదివిన మంత్రాల్నే తిప్పించి మల్లించి తెగ సదివేసినారు. అంతమంది మహాజను లక్కడుండగా ఆకాశవేణి సాచ్చిగా బూఁవమ్మ సాచ్చిగా, ఏడుగురు అక్క దేవతలు సాచ్చిగా 'గాంధీరెడ్డి  ముత్తడి దత్తత కొడుకు' అంటూ గాంధీరెడ్డి సేతుల్ని ముత్తడి సేతుల్లో పెట్నాడు.

మల్లా ఒకసారి మంత్రిగారు సేతుల్దట్టే కుందికి పాయకట్టు పరవశించి తట్టింది.

గాంధీరెడ్డి వొంగి ముత్తడికి దండం పెడ్తా వుండాడు.

ఆ మద్దేణం పర్దేసిరెడ్డి గారింట్లో మస్తుగా తాగి, సుష్టుగా తిని మంత్రిగారు తన దోవన తాను పోయ్‌నాడు.

''మణిసంటే పర్దేసిరెడ్డిరా మణిసి!... సెయ్యించుకుణ్నెంత శాకిరీ సెయ్యించుకుణ్నాడు. ఆ శాకిరీకి తగినట్లుగా కొడుకునే దత్తు కిచ్చేసినాడు. మణిసంటే అట్టుండాల. మణిసికట్టా మణుసుండాల అయ్‌నా ఆయన్జేసిన పన్లకు ఏలెత్తి సూపించే దాని కెవురివల్ల అవుతుందిలే?''

''ఒరే అబ్బోడా! పెద్ళోళ్ళుజేస్తే పెరఁవాళ్లు జేసినట్టు. అదే నువ్వూ నేన్జేసుండేనా ఎంత మందెంత దుమ్మెతిపోసేవోళ్ళో నెత్తిమింద!''

ఒక ముసులోడి నసుగు.

''ఎంత దుమ్మెత్తిపోసినా ఆ బట్టతల మీంద నిలబడ్దులేరా ముసిలోడా! నువ్వెందుకు దున్నపోతు దున్నిసస్తే పిడుదుమాది రొగిస్తావ్‌''

ముసిలోడి మింద కుర్రోడి యిసురు!

పర్దేసిరెడ్డేఁవీ పసిపిలగాడు గాదు. అయినేం జేసినా దానెనకెంతో కతుంటాది. మనఁవిట్లా మాట్లాడుకునేది కుక్కల కాట్లాటే!''

ఆ ఊళ్లో తలకొక్క తీరుగా యిట్లా అనుకుంటానే వుండారు. ముత్తడు గాంధీరెడ్డికి తానే అయ్యనని తిరగతా వుండాడు. నెల తిర్కముందే గాంధీరెడ్డి ఢిల్లీలో పై సదువులకని పయాణం కట్నాడు.

ఊరి ముందర కానబాయి గెడ్డమింద కానగ సెట్టొకసారి ఆకురాల్చి పూత పూసింది. పంట ఒబ్బిడయింది. ఒకనాడు పర్దేసిరెడ్డి వసారాలో వాలుకుర్చీమింద కుచ్చోనుంటే - ముత్తడు తల గీరుకుంటూ ముందు నిలబడ్డాడు.

''ఏఁవిరా ముత్తా?''

''ఏఁవీ లేదయ్యా!...మాకు బూఁవులిస్తా వుండారని ఒకయిదెకరాలు నామింద పట్టాజేసి పెట్తిరి గదా?.....''

''అవును!''

''ఎవరి బతుకులేం శాశ్వితం?... ఉణ్ణిట్టుంది పోతే లేనిపోని బెడదెందుకు? ఆ అయిదెకరాలు అబ్బయ్య పేర రాసి పెట్టేయండి. నా సొత్తు నా తరవాతయినా ఆయనకే గదా సెందుతుంది!''

ఇల్లెగిరిపోయ్యేటట్టు యిరగబడి నవ్వినాడు పర్దేసిరెడ్డి. నవ్వతావుంటే పొర పొయ్యింది. పొరబొయ్యేకుందికి దగ్గొచ్చేసింది. అన్నిటినీ తయాయించుకోని-

''ఇప్పుడీ డేఁవి అరకపోతా వుండాదనీ ఆ పన్జెయ్యల్ల. కయ్య పక్కన కయ్య. ఆ కయ్య సేస్తావుండేదీ నువ్వే! తెచ్చి యింట్లో పోస్తావుండేది నువ్వే! ఎవరి పేర్తో వుంటే యేఁవిప్పుడు?.... అయ్‌నా సెప్తే యినే జలమ్మయితే పరవాలే!.. అట్నేబో! నీ యిష్టం కాదనేదెందుకు;''

అయిదెకరాల కయ్య అబ్బయ్య గాంధీరెడ్డి పేర రిజిస్టరైపోయ్యింది.

ఊరి ముందర కానబాయి గెడ్డమింద కానగసెట్టు మూడుసార్లేఁ వో ఆకురాల్చి పూత పూసింది.

గాంధీరెడ్డి కలేకట్రయి ఆ ఊళ్లో అడుగుపెట్టేకుందికి అందురి మొకాల్లో పువ్వులు పూసినాయి.

ముత్తడు ముత్తన్నయినాడా ఊరోళ్ళకు!

''ముత్తన్నా! ఇంక నీకేవన్నా? నీ కొడుకు కలేకటరు కదన్నా! ఎప్పుడన్నా యేదన్నా పనీ పాటుండొస్తే అట్టా పలకరించన్నా!''

కయ్యాగాలవ దగ్గిర ఎదురు పడ్తేసాలు ఊళ్లో సిన్నోళ్లు పెద్దోళ్ళు యిదే మాట!-

ముత్తడు మెలికలు తిరిగి పోతావుండాడు.

ఆ పొద్దు - పొద్దట్లా పొయ్యి మొలిస్తే గాంధీరెడ్డి ఎల బారిపోతాడు- ఎల బారిపోకముందు ఒక్కసారైనా తన బిడ్డకు మణుసారా కావిలించుకుందావఁని ముత్తడి మునాస. ఊళ్లో వాళ్ళంతా వొచ్చి పూలదండ్లేస్తావుంటే చూస్తా పులకరించి పోయ్‌నాడు. కావిలించుకుంటూవుంటే కంట తడిబెట్నాడు. తానూ కావిలించుకోవాలనుకున్నాడు. ఎందుకో జంకినాడు. అందుకే సఁవయంకోసరం ఎదురు సూస్తా వుండాడు.

పొద్దు నడిమిట్ట నుండాది. అబ్బా కొడుకు ఎదురెదురుగా కూచ్చోని ఏందో మాట్లాడుకుంటూ వుండారు. అదే అదుననుకుణ్ణాడు ముత్తడు.

ఉఁహూ! ఎంత సతపోర్నా తెంపు రాలా.

సేతిలో సెయ్యిబెట్టి 'నీ కొడుకును!' అనింది గ్యాపకం చేసుకుణ్ణాడు. పాయికట్టు పాయికట్టంతా నేరుంటే అందరి ముందర వొంగి దండం బెట్టింది తల్చుకుణ్ణాడు. యాదలేని గుండె నిబ్బరం దొరికింది.

ఒక్క మోపన యింట్లో దూరి గాంధీరెడ్డిని కావిలించుకున్నాడు.

పర్దేసిరెడ్డి తోక తొక్కిన తాసు మాదిర పైకి లేసి ఎడం కాలతో ఎగిరొక్క తన్ను తన్నాడు.

ఎవుర్తో సెప్పుకోవాల్ల ఏఁవని సెప్పుకోవాల్ల? ఎట్లా మొక నెత్తుకోని తిరగల్ల? ఇంకీ బతుకెందుకు బతకల్ల?

కానగసెట్టు బోదె నానుకొని కన్జీకటి పడేదాకా ముత్తడిట్లా సతమతమవతానే వున్నాడు. వాడి కొక్క దారీ తెన్నూ కనిపించలేదు. ఇంకా కడపలో కాలు పెట్లేదు. ఆ పాయికట్లో యింకెక్కడైనా పన్జెస్తా తలకాయెత్తుకోని తిరగలేడు. సేతిలో వుణ్ణె అయిదెకరాల కయ్య - బంగారట్టా కయ్య సెయ్యి జారిపాయ.

ఇంకేం జెయ్యల్ల?

అట్టా యిట్టా జూసినాడు. బారడు దూరాన్నొక తీట్ర పొద. సివుక్కున లేసి రొండు తీగిలు గుంజుకున్నాడు. ఆకు దూసేసినాడు. అట్టా యిట్టా జూసినాడు. ఆ కన్జీకటి పడే యాళకాడ పురుగు మెదల్లేదు. గబిక్కున గుంత కుచ్చోని వొంక తీగిలో రొండు కాళ్లు పేర్చి కట్టేసుకున్నాడు. ఇంకొక తీగి కొన్నొకసేత్తో, యింకొక్కొన్ను నోట్తో పట్టుకోని తీగిను గిర గిరా తిప్పతా రొండు సేతులు ముడేసుకుణ్ణాడు. ఆ గెడ్డ మిందనుంచి అట్లానే బాయిలోకి దొల్లేసినాడు.

కలేకట్రు గాంధీరెడ్డి ఆ మరసట్నాటి పొద్దున్నే ఎకాఎకిని ఎలబారి పోయ్‌నాడు.

గంగాబవాని ముత్తణ్ణి మూన్నాళ్ళు కడుపులో దాసుకునింది. ఆ మిందట దాసుకునేదానికి యిష్టఁవేలేక పోయ్యిందో లేకపోతే ముత్తడు శానా గొప్పోడని లోకానికి సాటాలనుకుణ్ణిందో - పైకి నెట్టేసింది.

కానబాయిలో ముత్తడి శవం తేలాడ్తా వుండాది.

ఎవురి కంట పడిందో, యేఁవో? ముత్తడు బాయిలోపడి సచ్చిపోయ్‌నాడు; ముత్తడు బాయిలో పడి సచ్చిపోయ్‌నాడు; 'అన్న సంగతి ముక్కాలు గెడిలో మూడూళ్ళకు ఆ తరవాత మూడు మూడారూళ్ళకు కడకు ఆ వాయికట్టుకంతా పాకిపోయ్యింది.

మంచోడి సావును మరణవప్పుడు సూడమన్నారు

పెద్దోళ్ళు!

పాయికట్లో జనం పాయలు పాయలుగా వస్తా వుండారు. బాయిసుట్టు తిరగతా పర్దేసిరెడ్డి 'బొరో!' మని యేడస్తా వుండాడు. సేర్నోళ్ళందరూ యేడిక జూసేవోళ్ళు కొందరయితే ఎగజీదేవోళ్ళు కొందరుగా వుండారు, ఎవురూ ముందు పళ్ళా!-

పది మందిలో వణ్ణె పాఁవయినా తప్పించుకుంటందేఁవో గానీ, పదిమంది కంటబడిన శవాని కాగెతి పట్ట దీదేశంలో!

బండి కట్టె! - డబ్బా కిర్సనాలు!!

ముత్తడి కాయం మూడు నిమిశాల్లో బూడిదయిపోయ్యింది!

్జ్జ్జ

నెల్నాళ్ళ తరువాత కలేకట్రు గాంధీరెడ్డి నేరుగా కార్లోనే వొచ్చి వూళ్లోనే దిగినాడు.

బస్సు రావడానికి కష్టం బండి పోవడానికి కిబ్బందిగా వుండిన వూరిప్పుడు కలెకట్రుగారూరు, కారు రావడానికి తార్రోడ్డే పడింది.

గాంధీరెడ్డి వచ్చీ రావడంతోనే పర్దేసిరెడ్డి యింటిముందర మల్లా ఊరంత పందిరేయించినాడు. పందిరి కింద సాపలు దుప్పట్లు పరిపించినాడు. ఒక మేజా ఎయ్యించినాడు. మేజా మింద మూడడుగులెత్తు ముత్తడి ఫోటో పెట్టించినాడు. ఆ ఫోటోకు సందిళ్లావు పూలదండేసినాడు. పక్కన దీపం స్తంబం పెట్టి ఒక్కసారిగా నాలుగొత్తు లెలిగించినాడు. సాంబ్రాణొత్తుల పొగ పందిరి కింద కుచ్చున్నోళ్ళతో సరసమాడతా వుండాది.

మేజాకు ఒక పక్క గాంధీరెడ్డి యింకొక పక్క పర్దేసిరెడ్డి కూచ్చుణ్ణారు.

కలేకట్రే నేలమింద కుచ్చునే కుందికి ఊళ్ళోవాళ్ళు నోట్లో కీగలుపోయేది కూడా తెలియకుండా సూస్తా వుండారేం జరిగిందో అని!

గాంధీరెడ్డి పైకి లేసినాడు. ఒకసారి ఊళ్లో వాళ్ళందర్నీ సూసినాడు. మల్లా మేజా వయిపు తిరిగి రొండు సేతులెత్తి ముత్తడి పటానికి మొక్కినాడు.

ఊళ్ళో వాళ్ళందరూ గాంధీరెడ్డికి మొక్కినారు.

'నే నిప్పుడు కలెక్టరు కావచ్చు. ఇంకేఁవయినా కావచ్చు. కానీ నేను యిక్కడే మీ కండ్ల ముందర పుట్టినవాణ్ణి. ఈ నేల మీదనే ఆడుకున్నవాణ్ణి. ఇక్కడే పెరిగినవాణ్ణి. ఢిల్లీకి పాదుషా అయినా తల్లికి పిల్లడే గదా?- మీ కండ్ల ముందరే నన్ను మా నాన్న ముత్తయ్యకు దత్తత చేసినాడు. ఆయన త్యాగమూర్తి అనిపించుకున్నాడేకానీ, నా మాట ఆయనే గాదు మీరు కూడా మరిచిపోయినారు. దత్తు కొడుగ్గా నా కర్తవ్యాన్ని నేను నెరవేర్చలేకపోయాను. ఊరి పెద్దలుగా వుండి మీరు నాకా అవకాశాన్నివ్వలేకపోయారు. మా తండ్రి!... ఆయన బాధ ఆయనది. అతని కుడి భుజవే విరిగిపోయ్యింది. మీ కందరికీ తెల్సు పుట్టి బుద్దెరిగిన నాటి నుండి ముత్తయ్య మా యింటికి చేసిన సేవ, ప్రతి చెమట బొట్టూ మా పరం చేసినాడు. అటువంటి త్యాగమూర్తి పోయినపుడు ఏది మంచో? ఏది చెడో? నిర్ణయించే మన స్థిమితాన్ని కోల్పోయి వుంటాడు. మీరంతా ఏమైనట్లు? మీరైనా తగు నిర్ణయం తీసుకొని కాకితో కబురంపివుంటే రెక్కలు గట్టుకొని వచ్చి వాలేవాడిని. నా దత్తు తండ్రికి దహన సంస్కారాలు, కర్మ క్రియలు ఈ చేతులారా జరిపి వుంటే ఆయన ఆత్మ ఎంతో శాంతించేది. ఇప్పుడు మీరే చెప్పండి? - ఆయన ఆత్మ శాంతిస్తుందా? ఈ కృతఘ్నుణ్ని క్షమిస్తుందా?''

ఆ పైన మాటలు రాక వల వల యేడ్చినాడు కలేకట్రు దొర!

''ఎంత పొరపాటు జరిగిపోయింది? ఎంత పొరపాటు జరిగిపొయ్యింద''ని నిట్టూరుస్తా వుంటారు పందిలి కింద జనం.

ఏడస్తా వున్న కొడుకును చూసి ఏడస్తా పైకి లేసినాడు పర్దేసిరెడ్డి.

''ఒరె నాయినా! ముత్తడు శానా గొప్పోడు, ముత్తడు శానా గొప్పోడు. వాడి గుండికాయి గాదె గుండంత. నువ్వు పడే కాకిసోకం వాడి సెవిని పడ్తానే వుంటందిరా! నువ్వు పడుతున్న పశ్చాత్తాపం జూసి ముత్తడాత్మ శాంతిస్తుందిరా! తప్పక శాంతిస్తుందిరా! ముత్తడు గొప్పోడురా! గొప్పోడు!!''

అబ్బా, కొడుకులు ఒకర్ని సూసి యింకొకరు యేడస్తా వుండే, ముత్తడున్నట్టుండి బాయిలో పడి ఎందుకు సావాల్నో ఆలోసించలేని ఎర్రి గుంపు. అబ్బా, కొడుకుల్ని సూసి 'అయ్యో పాపం' అని కంట తడిపెట్టింది.

అవును గదా మరి? సెల్లని కాసు గాంధీరెడ్డి 'రిజర్వేషన్‌ పాస్‌పోర్ట్‌' తో కలెకట్రుని సేసిన ముత్తడు గొప్పోడు కాక యింకేఁవవుతాడు?

(ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రిక 11-3-1983)