ప్రపంచీకరణపై నిరసన కెరటాలు

విశ్లేషణ

- వొరప్రసాద్‌

  ప్రపంచ ధనవంతుల జాబితాలు ప్రసార మాధ్యమాల్లో ముందుపీఠిన కనపడుతుంటాయి. ప్రపంచీకరణ విధానాలు మనదేశంలో అమలు చేయడం ప్రారంభమైన తర్వాత  ఈ జాబితాలు మనకు బాగా పరిచయమయ్యాయి. విశ్వసుందరి అందాల పోటీల్లో మన దేశానికి చోటు దక్కడం ప్రపంచీకరణ కంటే ముందు మనం ఎప్పుడూ చూడనిది. నేడు ప్రతీరోజూ ఎక్కడో ఒకచోట మనకు వినపడుతున్న రైతుల, చదువుకునే పసివాళ్ళ ఆత్మహత్యలు వంటివి కూడా గతంలో ప్రపంచీకరణ కంటే ముందు లేవు. ఈ ప్రపంచీకరణ కాలంలోనే మనం ఈ దృశ్యాల్ని తరచూ చూస్తున్నాం.

ఈ ప్రపంచీకరణ విధానాలు మనదేశ ప్రజా జీవనాన్ని గతంలో ఎన్నడూ లేనంతగా ప్రభావితం చేశాయి. వ్యవసాయ కేంద్రంగా ఉన్న భారత ప్రజల జీవనశైలి క్రమంగా పట్టణీకరణ, నగరీకరణతో రూపుమార్చుకుంది. ఈ ప్రపంచీకరణతో ఆధునిక సౌకర్యాల కోసం వెంపర్లాడేలే ఒక సాలెగూడు మనచుట్టూ ఏర్పాటయ్యింది. సామాజిక దృష్టి వెనకపట్టుపట్టి ప్రతీ ఒక్కరికీ డబ్బు సంపాదనే ధ్యేయంగా, జీవిత లక్ష్యంగా మారిపోయింది. అభద్రత జీవితం నిండా పేరుకుపోయింది. మానవ సంబంధాలు విధ్వంసం అయ్యాయి. కనీస మానవ విలువలు కూడా అదృశ్యమయ్యాయి. సంపాదనకోసం ఎన్ని ఘోరాలకు పాల్పడినా సమాజం పట్టనట్టుగా మారింది. రాజకీయాలు పూర్తిగా కార్పొరేట్లు శాసించే పరిస్థితి ఏర్పడింది. తమ వ్యాపారాల కోసం రాజకీయరంగాన్ని వాడుకోవడం మామూలయ్యింది. లాభాల వేటలో ప్రకృతి వనరుల పట్ల నిర్లక్ష్యం, వాతావరణ పరిస్థితుల్లో పెనుమార్పులకు దారితీశాయి. అకాల వర్షాలకు, చిన్నపాటి వరదలకు సైతం తట్టుకోలేని నగరాలు ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతున్నాయి.

ఈ వర్తమాన భారతసమాజపు చిత్రాన్ని అర్థం చేసుకోవడం సంక్లిష్టంగా మారింది. సమాజంలోని మంచి చెడ్డల్ని సాహిత్యం రికార్డు చేస్తుంది. సాహిత్యంలో ఇతర ప్రక్రియల కన్నా కవిత్వంలో తక్షణం స్పందించే గుణం

ఉంటుంది. అల్ప రచనలో అనల్పార్థం కవిత్వంలోనే సాధ్యం. కొద్ది అక్షరాల్లో లోతైన ఆలోచనను, అవగాహనను అందించే లక్షణం కవిత్వంలో ఉంటుంది. సామాజిక దృష్టితో రాసిన కవితలు సూటిగా, శక్తివంతంగా ఉండి పాఠకుడిని కదిలిస్తాయి. అటువంటి కవితల సమాహారమే 'కవితా కెరటాలు' సంకలనం. ఈనాటి సంక్లిష్ట సమాజపు చిత్రాన్ని అద్దంలా మనకు చూపిస్తుంది. రెండు దశాబ్దాల ప్రపంచీకరణ ప్రభావాన్ని అత్యంత వాస్తవికంగా ఈ సంకలనంలోని కవితలు చిత్రించాయి.

వైజాగ్‌ ఫెస్ట్‌ 2017 ఆహ్వాన సంఘం నిర్వహించిన కవితల పోటీకి వచ్చిన వాటిలో నుండి ఎంపిక చేసిన కవితలతో ఈ సంకలనం వెలువడింది. 2017 డిసెంబర్‌ 1 నుండి 10 వరకు విశాఖపట్నంలో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజి ప్రాంగణంలో ఏర్పాటుచేసిన గురజాడ వేదికపై ఈ పోటీల ఫలితాలు వెల్లడించి బహుమతులు ప్రదానం చేశారు. సుమారుగా నాలుగు వందలకు పైగా వచ్చిన కవితల్లో నుండి 76 కవితలతో చీకటి దివాకర్‌, ఎ.వి. రమణారావు, నూనెల శ్రీనివాసరావు, పాయల మురళీకృష్ణ ఈ సంకలనం రూపొందించారు.

ఈ సంకలనంలోని మొదటి మూడు కవితలు బహుమతి పొందిన కవితలు. సిరికి స్వామినాయుడు రాసిన 'జనంలోంచి..' కవిత మొదటి బహుమతి గెలుచుకోవడమే కాదు పాఠకుడి హృదయం కూడా గెలుచుకుంటుంది. వర్తమాన సమాజ చిత్రాన్ని గుప్పెడు అక్షరాల్లో కవిత్వం చేసి మన ముందుంచుతాడు- 'పడమటి కొండమీద/ వెలుగు మేకను మింగేస్తున్న చీకటి చిలువలా - దళారీ/ శ్రమశక్తినీ సహజ సంపదనీ మింగేస్తూ-/ సర్వవ్యాప్తమైనప్పుడు ఎవరితో యుద్ధం చేస్తావు?/ వ్యవస్థీకృతమై.. శత్రువు/ ఊసరవెల్లిలా రంగులు మార్చుకుంటూ.../ మబ్బుల మాటునుంచి శరసంధానం చేస్తున్నప్పుడు/ ఎలా యుద్ధం చేస్తావు?'' అంటాడు. మేలు చేస్తాయనే పేరుతో ప్రజలను మాయచేస్తూ మనదేశంలో ప్రపంచీకరణ విధానాలు అమలుచేశారు. ఆ విధానాలు అందర్నీ కమ్మేశాయి. ఏది మేలు చేస్తుందో, ఏది చెడు చేస్తుందో తెలియని ఒకానొక స్థితిలోకి దేశప్రజల్ని నెట్టేశారు. మనచేతుల్తో మనకళ్ళే పొడిచేశారు.

ఈ ప్రపంచీకరణ విధానాల్లో శత్రువు ఎవడో తెలియని పరిస్థితి. శత్రువు వ్యవస్థీకృతమై ఉన్నాడని కవి చెప్తున్నాడు. ఆ విధానాలను సమర్థించిన మనలో కూడా శత్రువు ఉన్నాడని కవి పరోక్షంగా చెప్తున్నాడు. కవిత మొత్తం ప్రపంచీకరణ విధానాల సారాంశాన్ని చెప్తూనే మనం ఏం చెయ్యాలో కూడా మార్గదర్శనం చేస్తుంది. శత్రువు తెలియకుండా యుద్ధం చేయాల్సి వచ్చినప్పుడు ఏం చెయ్యాలో కూడా కవి చెప్తాడు. పది శాతం కుభేరులకు వ్యతిరేకంగా తొంభైశాతం పేద, మధ్యతరగతి ప్రజలంతా ఐక్యమై జట్టుకడితేనే శత్రువు ధ్వంసమవుతాడనే భావన కవిత వ్యక్తం చేస్తుంది. 'బహుళ పడగల సర్పమై-వాడు/ చుట్టేస్తున్నాడు భూగోళాన్ని!/ దేశాల మధ్య హద్దులు చెరిగిపోయీ.../ పెనుతుఫానుకు/ పచ్చని అరటితోట కకావికలమైనట్టు-/ అడవులూ నదులూ మైదానాలూ/ అన్నీ అతలాకుతలమై.../ ఉనికిని కోల్పోయి/ ఊళ్లకు ఊళ్లు వల్లకాల్లైపోయీ.../ యుద్ధమైతే లేదుగానీ.../ యుద్ధానంతర భీభత్సమైతే... భయానకమై!'' అంటాడు. యుద్ధం లేదు కానీ యుద్ధానంతర భీభత్సం భయనకమై అనడంలో కవి శక్తి కనపడుతుంది. యుద్ధాలకు మించి దళారీవ్యవస్థ వ్యాపారకాంక్ష  ప్రజల్ని భయపెడుతున్న స్థితిని కళ్లముందుంచుతాడు.

ఈ సంకలనంలో వైవిధ్యభరితమైన కవితా వస్తువులు విశేషంగా కనబడతాయి. ఇంచుమించు ప్రతీకవితా వస్తురీత్యా భిన్నంగానే ఉంటుంది. ఏ రెండు కవితల్లోనూ ఒక వస్తువు మనకు కనిపించదు. ఆ రీత్యా ఈ సంకలనం ప్రత్యేకమైనదే. ఇటీవల భావప్రకటనా స్వేచ్ఛపై దాడులు జరగడం తెలిసిందే. ఆ వస్తువుతో కూడిన కవితకు ద్వితీయ బహుమతి రావడం యాదృచ్ఛికం కాదు. గౌరీలంకేశ్‌ హత్యను నిరసిస్తూ రాపాక సన్నివిజయకృష్ణ రాసిన కవిత పాఠకుడికి ఉద్రేకం కలిగించకుండా ఉండదు. ఒక్క గౌరీలంకేశ్‌ హత్యను నిరసిస్తూ రాసినట్లనిపించినా వరుసగా జరిగిన గోవింద పన్సారే, కల్బుర్గి, తదితర హత్యలన్నీ పాఠుకుడి దృష్టిపధంలోకి రాకుండా

ఉండవు. ఎందరినని చంపుతారు అంటూ ''నేనూ గౌరీలంకేశ్‌నే'' అన్న ప్రకటన రాజ్యాన్ని సూటిగా సవాల్‌ చేస్తుంది. గౌరీలంకేశ్‌ హత్య జరిగిన సందర్భంలో దేశవ్యాప్త నిరసనలలో ''నేనూ గౌరీలంకేష్‌ని'' అంటూ మాస్క్‌లు ధరించి చేసిన నిరసన ప్రదర్శనల దృశ్యం మన కంటిముందు ప్రత్యక్షమవుతుంది.  ''నువ్వు పారిపోతావంతే/ నేను మాట్లాడుతూనే వున్నాను/ నేను/  మరణాన్ని/  నువ్వు చేసిన హత్యలో చూడలేదు/ పిరికి పందవై/ నువ్వు/ పారిపోతున్నప్పటి/ నీ భయంలో చూసాను/ నీ చావుని చూసాను/ నువ్వలా శవంలా/ పరిగెత్తడం చూసాను/ పారిపోతూ పారిపోతూ/ నువ్వు హత్యను చేసాననుకుంటావు- మాట్లాడుతూనే ఉండటాన్ని/ హత్య చేయడం / నీకెప్పటికీ సాధ్యం కాదు'' మాట్లాడుతూనే ఉండటాన్ని హత్య చేయలేవు అనడం రాజ్యాన్ని ఛాలెంజ్‌ చేయడమే. ఇలాంటి కవితలు చదివినపుడు కవి ఒక సామాజిక విమర్శకుడిగా కనపడతాడు. ప్రజా కంటకులను తన కవిత్వం ద్వారా నేరస్తులుగా నిరూపిస్తాడు. నిజానికి అదే కవి చేయవలసిన సామాజిక కర్తవ్యం. కవి బాధ్యత కూడా.

ప్రకృతి ఒడిలో అలవాటైన జీవితానికి దూరమవ్వడం ఒక విషాదం. అడవి బిడ్డల జీవనాన్ని విధ్వంసం చేసింది ఈ ప్రపంచీకరణ.  గిరిజన ప్రజానీకం వలసబాట పట్టి దిక్కులేని వారవుతున్నారు. ప్రకృతి వనరుల మీద కన్నేసిన కార్పొరేట్లు ఆక్టోపస్‌లై అడవులను కబళిస్తున్న సంగతి తెలిసిందే. ఖనిజ సంపద కోసం విలువైన సహజ వనరులను సమూలంగా కాజేయడం కోసం ఎలాంటి దుర్మార్గాలకైనా వెనుకాడని పరిస్థితులు మనం చూస్తున్నాం. అలాంటి గిరిజనులను వస్తువులుగా చేసుకొని రాసిన కవిత 'వనమాలి'. ''వంపులు తిరిగిన కోనడొంకకి పసిడి వడ్డాణమైన వలిసెపూల సోయగం/ వలసరైలు పట్టుకుంటుంది... చన్నుకు వేలాడే శిశువుల్తో/ వెన్నుకు వేలాడే మూటల్తో!''  సుధేరా రాసిన ఈ కవితకు తృతీయ బహుమతి రావడంలో ఆశ్చర్యం ఏమీ లేదు. ఈనాటి భారత సమాజంలో నిర్వాసిత గిరిజనుల సమస్య అత్యంత తీవ్రమైన సమస్య. ఇటు నాగరిక జీవనంలో ఇమడలేక, అటు స్వంత స్థలం నుండి దౌర్జన్యంగా నెట్టివేయబడిన గిరిజన జీవితం అత్యంత విషాదంతో నిండి ఉంది. ఆ దృశ్యాన్ని ఈ కవిత వేదనా భరితంగా వ్యక్తం చేస్తూనే గిరిజనుడి సహజ ప్రతిఘటనా స్వభావాన్ని మన కళ్ళ ముందుంచుతుంది.

ఈ బహుమతి కవితలకు ఏమాత్రం తీసిపోకుండా మిగతా కవితలు పాఠకుడ్ని వెంటాడి చదివిస్తాయి. ర్యాలీ ప్రసాద్‌ తన 'అతడు సూర్యుడు' కవితలో- '' ఏ గుడిసెలో దీపం/ యింధనం లేక బతుకుతో పోరాడుతుందో/ ఆ యింట్లోంచే సూర్యుడుదయిస్తాడు'' అంటాడు. ఈ రెండు చరణాలే కాకుండా కవిత మొత్తం పాఠకుడ్ని ఆపకుండా చదివిస్తుంది. ఎవరినైతే ఈ సమాజం నిర్లక్ష్యం చేస్తుందో, ఎవరినైతే ఈ సమాజం కష్టాలకు గురిచేస్తుందో, ఎవరినైతే ఈ సమాజం నిత్యావసరాలు కూడా అందకుండా చేస్తుందో వాళ్ళు ఎలా ఊరుకుంటారు? అని ఈ కవిత చదివిన తరువాత పాఠకుడికి తోచకుండా

ఉండదు.

స్వచ్ఛభారత్‌ ప్రచారం హోరెత్తిపోతున్న సందర్భంలో పుప్పాల శ్రీరాం కవిత 'ఏబిసిడిఎఫ్ఫూ ఓడిఎఫ్ఫూ'' చదివి తీరాల్సిందే. 'స్త్రీలను గౌరవించడం/ మన సాంప్రదాయమన్న నినాదాలన్నీ/  ఊరవతల రైలు కట్ట మీద/  ఉమ్మడిగా ఆత్మహత్య చేసుకుంటాయి'' అంటాడు. డెబ్బై ఏళ్ళ స్వతంత్ర భారతంలో బహిరంగ మల విసర్జన సమస్యను తీర్చలేకపోవడాన్ని నిలువెత్తు కవితా చరణాల్తో వ్యవస్థను ప్రశ్నిస్తుంది ఈ కవిత.

అడవుల్ని కార్పొరేట్‌ కంపెనీలు కాజేయడాన్ని తన కవితా చరణాల్లో దృశ్యంగా మారుస్తాడు-'మనాది' కవితలో అనిల్‌ డ్యాని - ఎక్కడిది ఇంత పచ్చదనం/ మనుషుల్లోంచి అడివిలోకి పాకిందా/ అడివిలోంచి మనుషుల్లోకి పాకిందా/ ఏమో మరి ఒక ఊదురు గొట్టాన్ని పొయ్యి ముందేసుకుని/ పొగ లేవకుండా ఊపిరిని పొయ్యిలోకి నెట్టి/ కళ్ళ వెంబడి కారిన తల్లుల కన్నీళ్ళతో అలా పారుతున్న/ ఈ బంగళాఖాతాన్ని అడగాలి/ ఎవడో ఏసీ గదులలో పడుకుని/ ఈ కనుమల మధ్యన ఒక వ్యాపారాత్మక కలకంటాడు/ ఇక్కడి చేపల్ని వేటాడి విదేశీ ఎండకు ఎండబెడతాడు/ ఇక్కడి మకరందాన్ని సీసాలో బంధించి/ తెల్ల తోలువాడికి కప్పులో కాఫీలా కలిపిస్తాడు/ ఏళ్ళ తరబడి గిరిజనుల కడుపు నింపుతున్న/ అడవితల్లి మౌనంగా దుఖించిన సందర్భం అది''

మనుషుల్లో మానవత్వం కనుమరుగయితే మానవ సంబంధాలు ఎంత దుర్భరంగా తయారవుతాయో తన 'మహాయాత్ర' కవితలో చొక్కర తాతారావు తీవ్రంగా చెప్తాడు. ''కళ్ళముందు ఎంత లోమున్నా ఎవరూ తోడురారు/ లోకమెప్పుడూ ఒంటరయ్యింది/ మనుషులు దూరమవుతున్నారు/ శక్తినంతా కూడతీసుకో/ నీ శవాన్ని నువ్వే మోసుకోవాలి'' నాగరికత వికసించే కొలదీ మనుషుల మధ్య పరస్పర సహకారం, అనుబంధం వంటి లక్షణాలు పెరగాలి. కానీ ఆధునిక వ్యవస్థ ఉన్న మానవ విలువల్ని కూడా ధ్వంసం చేస్తుండటాన్ని కవి చిత్రీకరిస్తున్నాడు.

కులమతాల కతీతంగా దేశమంతా భిన్నత్వంలో ఏకత్వంగా కొనసాగాలని స్వాతంత్య్రోద్యమ నాయకులు ఆకాంక్షించారు. ఆనాటి దేశప్రజలందరి ఆమోదంతో లౌకిక రాజ్యాంగం ఏర్పాటయ్యింది. ఈ రోజు అదే లౌకిక రాజ్యాంగాన్ని హేళన చేస్తూ దేశంలో మత రాజకీయాలు చొచ్చుకు వచ్చిన తీరును తన 'దేశముఖచిత్రం' కవితలో ఇల్ల ప్రసన్నలక్ష్మి ఆక్షేపిస్తారు ''మతోన్మాద తపోనిగ్రహ/ విగ్రహాల తలపోతల హిమశైల నగవులపై/ పచ్చదనపు తనూలతల తనువులపై/ ఫిరంగులు చేసే వెచ్చటి నెత్తుటి సంతకం/ రాజ్యాంగ పుటలను సైకత శిల్పాలుగా/ కూల్చుతూ కులం జోరీగల హోరు'' వర్తమాన భారతాన్ని తీవ్రంగా కలిచివేస్తున్న సమస్య. దేశంలోని రాజ్యాంగ వ్యవస్థలన్నీ నిర్వీర్యం చేయబడటాన్ని ఈ కవిత ప్రశ్నిస్తుంది.

ఆధునిక సమాజంలో మహిళలు అన్నిరంగాల్లో భాగస్వాములవుతున్నారు. కానీ వేల సంవత్సరాల అణచివేత అవశేషాలు ఇంకా కొనసాగుతూ మహిళలను వెంటాడటాన్ని తన 'అసంతృప్త' కవితలో వ్యక్తం చేస్తారు - గంగవరపు సునీత ''కన్నీటి వ్యథలనూ- అసంతృప్తి సెగలనూ/ గర్భంలో మోస్తున్న నిండు చూలాలు/ అదృశ్యమైన ప్రేమ/ యాంత్రికతే సహజీవనమై/  దాహాలతో..మోహ దేహాలతో/ శూన్యమైన చీకటి రాత్రుల సాక్షిగా/ అనేక వందలసార్లు/ చచ్చి...బతుకుతున్న సగటు ఇల్లాలు''

భావ ప్రకటనా స్వేచ్ఛపై జరుగుతున్న దాడికి మంచి సమాధానం- చెళ్ళపిళ్ళ శ్యామల 'దండయాత్ర' కవిత-''గాయపడ్డ అక్షరం/ రక్తాన్ని చిందించీ/ మట్టిని తట్టిలేపింది/ నెత్తురింకిన నేల/ చైతన్యమై ప్రజ్వరిల్లింది/ వేయిప్రశ్నల వెల్లువై ఉరికింది''

మహిళల కోణంలోంచి రాసిన ఆలోచనాత్మక కవిత మందరపు హైమవతి 'మౌనరాగం' - ''పద్యాల పాలపిట్టలు ఎగరడానికి/ స్వేచ్ఛాకాశం కాదని ఆశల గొంతు నులిమినపుడు/ మనసు గదిలో మారుమూల కూర్చుని/ వెక్కి వెక్కి ఏడ్చిన శివరంజనీ రాగాన్ని / నేనిప్పుడు సరిగమల సప్తస్వరాల్లేని/ సంగీత సరస్వతిని/ వివాహం దుష్టమాంత్రికుని శాపానికి/ నిలువెల్లా శిలయైన మౌనరాగాన్ని''

నగరీకరణ దాడికి కనుమరుగవుతున్న పల్లెల గురించి 'పచ్చబొట్టు' కవితలో కొండి మల్లారెడి ''గూళ్ళు చెదిరిపోతున్న/ ఊళ్ళు ఏవైతేనేం/ చరిత్ర పుటల్లోంచి చెదిరిపోతున్న/

ఆనవాళ్ళు../ నిలువెల్లా విధ్వంసమై/ నిర్దాక్షిణ్యంగా/ తరిమేయబడుతూ/ కండ్లముందే కనుమరుగవుతున్న/ ఈ దేశపు పట్టుగొమ్మలు'' అంటూ సరళమైన కవితా వాక్యాల్తో పాఠకుడిని ఆలోచింపచేస్తాడు.

చేనేత కుటుంబాల ఆకలిచావుల వార్తలు గుండెల్ని పిండేస్తాయి. వారి జీవిత విషాద దృశ్యాన్ని 'చేనేత బతుకు సమాధిపైన' అంటూ ఇనుపకుర్తి చినసత్యనారాయణ కవిత్వం చేస్తారు- ''చిక్కుదారాల్ని చక్కబెట్టే చేతినైపుణ్యం/ జీవితంలో చిక్కుల్ని చక్కబెట్టలేకపోయింది/ అగ్గిపెట్టెలో అమర్చిన ఆరుగజాల చీరప్రతిభ/  ప్రపంచీకరణ దెబ్బకి/  ఆకలి తీర్చలేక / ఆత్మహత్య చేసుకుంటోంది''  అంటాడు కవి.

చదువుకునే విద్యార్థులు ఆత్మహత్యలు చేసుకోవడం అంటే అటువంటి వ్యవస్థ ఎంత లోపభూయిష్టమైన వ్యవస్థో అర్థం చేసుకోవాలి. జీవితం పట్ల ఆశని, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కల్పించాల్సిన చదువులు ఆత్మహత్యలకు పురికొల్పడం అత్యంత విషాదం. 'ఆత్మహత్యల సంతకం' కవితలో జి.వి. సాయిప్రసాద్‌ విద్యార్థుల ఆత్మహత్యల దృశ్యాన్ని కవిత్వం చేస్తూ ఆలోచింపచేస్తాడు-  ''నాకిప్పుడు కనిపిస్తున్న దృశ్యం/ కత్తుల వంతెనపై నడుస్తున్న పసిమొగ్గలు/ ఒత్తిడి చరిత్రలో నలుగుతున్న చిరుదివ్వెలు/ నెత్తుటి చారికల్లా మిగులుతున్న రేపటి సూర్యులు/ నేల రాలుతున్న నేటి విద్యాకుసుమాలు/ కాలుతున్న పూలతోటలో/ ఆత్మహత్యల సంతకం'' అంటూ కవిత సాగుతుంది.

ప్రపంచీకరణ పరమార్థం మార్కెట్‌. మార్కెట్‌ మాయలో మానవ సంబంధాలకు అవకాశమే లేదు. మార్కెట్‌ స్వభావాన్ని కవి డా|| బండి సత్యానారాయణ -'మార్కెట్‌... మార్కెట్‌...మార్కెట్‌' శీర్షికన వాస్తవిక భావనను దృశ్యం చేస్తాడు-  ''ప్రపంచమంతా నిద్రపోయినా / మార్కెట్‌ నిన్ను నిద్రపోనివ్వదు/ కలలో కూడా మార్కెట్‌/  నిన్ను కవ్విస్తూనే

ఉంటుంది''

టి.వి.లు, సెల్‌ఫోన్‌ల ద్వారా తమ వస్తువులను మార్కెట్‌ చేసుకోవడం ప్రపంచీకరణలో ఒక ప్రధానమైన అంశం. ఆ ప్రకటనలు ఎంతటి మోసపూరితమో 'మేల్కొలుపు' కవితలో ఎస్‌. సుమిత్రా దేవి చెప్తున్నారు - ''మనుషులంతా మొద్దుబారి మందగించేలా/ కొత్త ఆశల వలలు/ ఎన్నడూ పరిచయం లేని రంగులు/ తెలియరాని హంగులు కొత్తలోకం వెంపరలు/ నట్టింట్లోని బొమ్మలపెట్టె నుండి/ అరచేతిలో ఇమిడిన మాటల గుట్టు నుండీ/ వేళ్ళ కొసల నుండి మొలుచుకొస్తాయి'' అంటారు కవయిత్రి.

మనుషుల మధ్య ఆర్థిక సంబంధాలు ఏ స్థితికి చేరుకున్నాయో 'మట్టి బతుకులు' కవితలో బండి రుక్మిణమ్మ చెప్పిన తీరు ఆకట్టుకుంటుంది - ''చావు పుట్టుకల మధ్య/ పైసలే ఫెవికాల్‌ బంధమైనాక/ మనుషలంతా ఒకటి కాదంటున్నారు'' అంటూ కవిత్వం చేస్తారు.

ఇప్పుడు మాట్లాడుకోవటమంటే అనుబంధం పెంచుకోవటం కోసం కాదు. అవసరాల కోసం, అమ్మకాల కోసం, వ్యాపారం కోసం తప్ప ఇతరత్రా మాటలు ఉండవు. ఈ అంశాన్ని 'చిన్నమాట' కవితలో చాలా చక్కగా కవిత్వం చేశారు- శారద ఆవాల.  ''నమ్మకమైన అపనమ్మకాల మధ్య/ మాటలన్నీ అవసరాలకు పూసిన నకిలీ పూలే/ అనగా అనగా మనిషి/ మాట మీదే నిలబడే వాడట/ ఇప్పుడు మాటలూ చేతలూ / సమాంతరంగా సాగుతుంటాయి/ తేనెపూసిన మాటల వెనుక/ గరగరమనే చేదుపాట''/  ''మాటంటే మనుషుల మధ్య అల్లుకునే/ ఆత్మీయ సేతు బంధనం కదా!'' అన్న కవయిత్రి మాటలకు కాదనకుండా ఉండలేం.

మనిషి చనిపోయిన తర్వాత దహనం చేసే ప్రక్రియ కూడా ప్రపంచీకరణలో ఎలా మారిపోయిందో 'వేగంగా దహనం చెయ్యాలా?' అనే కవితలో కుప్పిలి వెంకట రాజారావు చెప్పిన తీరు విస్మయపరుస్తుంది. కానీ నిజం కదా.  ''ఆప్యాయత ఆన్‌లైన్లో ఉందేమో!... శవం దార్లో పడి ఉంది/ ఆ శవంపై స్వార్థపు టీగల రొద/ నిర్లక్ష్యపు దోమలు కాట్లు వేయడం మానలేదు/ పలకరింపులన్నీ చుట్టూ చరవాణులతో దోబూచులాడుతున్నాయి'' అంటూ రాసిన ఈ కవిని మెచ్చుకోకుండా ఉండలేం.

మనుషుల మధ్య మానవీయ బంధాలు అదృశ్యమైపోవడాన్ని చాలా వేదనగా కవిత్వం చేశారు 'ఒక పుర్రె - రెండు ఎముకలు' కవితలో ఉమ్మడిశెట్టి నాగేశ్వరరావు. ''మరణశయ్యపై మానవత భారంగా ఊపిరి పీలుస్తుంది/ ఆకాశం నిశ్శబ్దంగా వుంది/ అవని నిర్లిప్తంగా ఉంది/ కాలం నిశ్చేష్టంగా వుంది/ చరిత్ర మౌనంగా ఉంది'' వర్తమాన కాలాన్ని కవి కనిపెట్డాడనిపిస్తుంది ఈ కవిత చదివితే.

ఈ కవితా సంపుటిలో వైవిధ్యానికి నిదర్శనం డా|| మాటూరి శ్రీనివాస్‌  రాసిన 'వాళ్ళకు ఏమి కావాలి?'. కవిత- ట్రాన్స్‌జండర్స్‌్‌ పట్ల సమాజం తన ధోరణిని ఇప్పుడిప్పుడే మార్చుకుంటుంది- ''తృతీయ ప్రకృతి పరిమళాలు/ జీర తప్ప గొంతే లేనోళ్ళు'' అంటూ వారిపట్ల సానుకూలంగా ఆలోచింపజేస్తుంది ఈ కవిత.

రాజకీయాలు గ్రామాల్లో వివిధ పార్టీల పేరుతో ప్రజలను విడదీయడాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది 'ఊరెట్లా ఉంది?' కవిత. పౌరుషదేవి రాసిన ఈ కవిత గ్రామ రాజకీయాల దుస్థితికి కవితా రూపం ఇస్తుంది. ''కానీ రాజకీయ రంగస్థలం మీద వూరు/ రెండో మూడో భాగాలుగా చీలిపోయి నిత్యసమరం చేస్తుంది/ మనుషులంతా మొహాలకు తొడుగులతో తోలు బొమ్మలయి తైతక్కలాడుతుంటారు/ అవును ఊరిప్పుడు ఊరుకునే వుంది/  పల్లె వల్లకుంది'' అంటూ వ్యక్తీకరిస్తారు కవయిత్రి.

పచ్చని మైదానాలు, ఎడారులు అన్నీ ప్రపంచీకరణలో వ్యాపార వస్తువులుగా మారడాన్ని చాలా విభిన్నంగా కవిత్వం చేశారు 'నేను గాని ఓ ఈల వేస్తే' కవితలో ఎం.డి. అబ్దుల్లా. - ''నేల కూలిన వనాల మేర/ గనుల బొరియల్లోంచి/ ఆర్తనాదాల అంతిమ సంగీతం వినిపిస్తోంది'' ''గోల్ఫ్‌ కోర్టులు.. కూల్‌డ్రింక్‌ కర్మాగారాల చేరువలో/ ఎడారులు.. హాలీవుడ్‌ అవుట్‌ డోర్లుగా మారుతున్నాయి'' అంటారు కవి.

కార్పొరేట్లు అధిక ధరలు ఇచ్చి పొలాలు కొనేస్తున్నారు. రైతులు అమ్ముకుంటున్నారు. ఆ తర్వాత పరిస్థితి ఏంటో 'మైకంలో ఉన్నాను' కవితలో డా|| డివిజి శంకరరావు చక్కగా వ్యక్తీకరించారు. - ''ఉన్న ఫళంగా బురద పొలం మాయమైంది/ ఊరంతా బంగరు ఊరికొయ్యలు మొలిచాయి'' ''సమాధులపై సౌధాలు మెరిశాయి'' అంటూ చిన్న కవితలో పెద్ద భావం వ్యక్తీకరిస్తారు కవి.

నోట్ల రద్దు అంశాన్ని కూడా చక్కటి కవితగా మార్చారు బి.వి. శివప్రసాద్‌ తన 'వాళ్ళు బాగానే ఉన్నారు' కవిత ద్వారా ''ఏక పక్ష నిర్ణయాత్మక నోట్ల రద్దు/ మామూలు జీవితాలపై కురిసిన మహా పిడిగుద్దు'' అంటూ ఒక్కసారిగా మనకు నోట్ల రద్దు అవస్థలను గుర్తుచేస్తారు కవి.

పొలాలు అమ్ముకునే పరిస్థితుల్ని ఒక పద్మవ్యూహం అంటూ 'దైన్యం' కవిత రాశారు- గార రంగనాధం- ''రెక్కల కష్టం గెద్ద లెగరేసుకు పోతుంటే/ మడిసెక్క దేహభాగం ఒక్కో ముక్క/ తెగనమ్ముకుంటే గాని జీవించలేని దౌర్భాగ్యం/ కర్మభూమి పన్నిన పద్మవ్యూహం'' పొలాలు కార్పొరేట్ల పరమవ్వడం సహజంగా జరుగుతున్న చర్య కాదు అని కవి ఆలోచింప చేస్తాడు.

వర్తమాన సమాజ దృశ్యం మొత్తం 'ఒత్తిడి ఉక్కపోత' కవితలో గవిడి శ్రీనివాస్‌ చిత్రీకరించాడు. ''స్వప్నాల మాటున సంకెళ్ళు బిగుస్తున్నాయ్‌/ నాలో నన్ను చూద్దామని బయలుదేరా/ ముక్కలవుతున్న నమ్మకాన్ని/ సర్దుకుపోతున్న దేహాన్ని/ కాస్తంత హెచ్చరించా!'' ''ఇప్పుడు పునర్నిర్మించుకోవాల్సిన / కాలంలో సాగిలపడుతున్నందుకే''/ అలసట దేహానికి/ యుద్ధభేరి మోగించే భావాలకి కాదు'' సామాజిక పరిస్థితుల్ని అర్థం చేసుకోవడమే కాదు. పరిష్కారం కోసం ప్రయత్నం చేయడంలోనే నిజమైన సంకల్పం

ఉంటుంది అని చాటుతుంది ఈ కవిత.

ఎంతటి విషమ పరిస్థితులు ఎదురైనా మనిషి ఎదుర్కొంటాడు. మనిషిలో సహజంగానే భావాలు పురివిప్పుకొంటాయి అంటూ 'సంగ(ఘ)మం' కవిత ద్వారా రెడ్డి శంకరరావు ఆశాభావాన్ని వ్యక్తం చేస్తారు. - ''ఎవరు ఆపగలరు/ సంచరిస్తూ... సంచలిస్తూ/ వీచేగాలిని/ జనించే నిప్పుని/ జ్వలించే జలాన్ని/ విస్ఫోటనమై ఎగిసిపడే/ భావాల్ని''  సామాజిక మార్పు పట్ల ఒక ఆశాభావాన్ని ఈ కవిత వ్యక్తం చేస్తుంది.

యువ కవయిత్రి జి. సృజన 'కొత్తబడి కావాలి' అంటూ రాసిన కవిత ఆలోచింపచేస్తుంది- ''ఇక్కడ భవనాలు ఇంత ఆధునికంగా ఉన్నాయి కానీ/ ఆలోచనలెందుకు ఇంత అనాగరికంగా ఉన్నాయి/ వైఫైలు, ఆన్‌లైన్లూ, సైబర్లు, హైటెక్కులూ/ విశ్వమంత విశాలంగా ఉన్నాయి కదా/ మన చేతులెందుకు ఇంతగా కుంచించుకు పోతున్నాయి'' స్వచ్ఛమైన తాజా గొంతుతో వేసిన ఈ ప్రశ్నకు ఈ సమాజంలో ఎవరు సమాధానం చెప్తారు. ఎవరు బాధ్యత తీసుకుంటారు. అందరమూ బాధ్యత వహించాల్సిందే. తర్వాత తరాలకు మనం ఎటువంటి సమాజాన్ని అందివ్వాలో తేల్చుకోవాల్సింది మనమే.

జీవితాన్ని అతలాకుతలం చేస్తున్న అనేక వర్తమాన అంశాలని కవులు, కవయిత్రులు ఈ సంకలనంలో స్పృశించారు. కవితలన్నీ చాలా లోతైన భావాన్ని వ్యక్తపరచాయి. ఆయా అంశాల పట్ల పాఠకులకు ఎంతో కొంత ఆలోచన రేకెత్తిస్తాయి. వాస్తవికమైన అవగాహనతో, సామాజిక దృష్టితో కూడిన ఇన్ని కవితలు ఒకేసారి చదవటం మంచి అనుభూతి. ప్రపంచీకరణ ఫలితాలు అనేక రూపాల్లో సమాజాన్ని ప్రభావితం చేసిన తీరుకి ఈ కవితలు అద్దం పట్టాయి. ఒక విధంగా ప్రపంచీకరణ విధానాలకు నిలువెత్తు నిరసన కెరటం ఈ సంకలనం. ప్రపంచీకరణ అసలు గుట్టును ఈ సంకలనంలోని ప్రతీ కవితా బట్టబయలు చేసింది. కొద్దిమంది ధనవంతుల కోసం ఈ విధానాలు బలవంతంగా మనదేశ ప్రజల మీద ఎలా రుద్దబడ్డాయో కవులు తమ కవిత్వంలో చిత్రించారు. విలక్షణమైన కవితలతో వాస్తవిక అవగాహనను అందించే 'కవితా కెరటాలు' కవిత్వ సంకలనం అందరూ తప్పక చదవవలసిన పుస్తకం. ప్రజాశక్తి బుక్‌హౌస్‌లలో లభిస్తుంది. వెల 100 రూపాయలు. గిరిధర్‌ రూపొందించిన కవర్‌పేజీ అదనపు ఆకర్షణ. సముద్ర కెరటాలతో నీలిరంగుతో ఆకర్షణీయమన ముఖచిత్రం సంకలనానికి మరింత వెన్నతెచ్చింది.