రావిశాస్త్రి రుక్కులు మార్కి ్సస్టు దృక్పథం

ఆచార్య వెలమల సిమ్మన్న
94406 41617

'కాదేది కవితకనర్హం' అంటూ శ్రీశ్రీ పేర్కొన్న కుక్కపిల్ల, అగ్గిపుల్లలను శీర్షికలుగా తీసుకొని రాసిన కథలు అభ్యుదయ వాదంలో వచ్చిన ఒక మార్గానికి ప్రతీకలు. అసలు రావిశాస్త్రే అభ్యుదయ విస్ఫోటనకు ఒక కేతనం'
- మహీధర రామమోహనరావు
రాచకొండ విశ్వనాధ శాస్త్రి తన కథలూ, నవళ్లతో తెలుగు సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశారు. చీకటి కోణపు నిజ జీవితాల్ని వున్నది వున్నట్లు చిత్రీకరించిన సహజ కథకుడు ఆయన. రావిశాస్త్రి కథలను కలంతో రాయలేదు, హృదయంతో రాశారు. దోపిడికి గురవుతున్న బడుగు వర్గాల జీవితాల్ని మార్కి ్సస్టు దృక్పథంతో రాసిన మహా మేధావి రావిశాస్త్రి. ఇతివృత్తంలో, భావనలో, భాషలో, శైలిలో, శిల్పంలో వారికి వారే సాటి. పీడిత, తాడిత, శ్రామిక ప్రజల తరపున వకాల్తా పుచ్చుకున్న ఏకైక న్యాయవాది వీరు. పేదల పక్షపాతి.
శ్రీశ్రీ 'మహాప్రస్థానం' కవితా సంపుటిలో 'ఋక్కులు' అనే పేరుతో ఒక ఖండికను రాశారు. ఈ ఖండికలో కుక్కపిల్ల, అగ్గిపుల్ల, సబ్బుబిళ్ళ, రొట్టెముక్క, అరటితొక్క, బల్లచెక్క, తలుపుగొళ్ళెం, హారతిపళ్ళెం, గుర్రపు కళ్ళెం, అన్నీ కవితా వస్తువులేనని అన్నాడు శ్రీశ్రీ. ''కాదేదీ కవితకనర్హం, ఔనౌను శిల్పమనర్ఘం, ఉండాలోరు కవితావేశం, కానీవోరు రసనిర్దేశం, దొరకదటోరు శోభాలేశం!'' అన్న ఉద్బోధను తీసుకొని వాటిని కథా వస్తువులుగా తీసుకున్నారు రావిశాస్త్రి. ఆయన కల్పనాశక్తి అపారం. ఏ విషయాన్ని అయినా తీసుకొని ఈజీగా కథ రాయగల సమర్ధులు. శ్రీశ్రీ చెప్పిన వాటిని ఇతివృత్తంగా తీసుకొని అదే పేర్లుతో అదే వరుసలో తొమ్మిది కథలు రాసి, పాఠకులను మెప్పించారు. ఈ కథలు అప్పట్లో 'యువ' పత్రికలో వెలువడ్డాయి.
''ఋక్కులు కథలకు రావిశాస్త్రి పెట్టిన పేర్లు సరిగ్గా సరిపోయాయని నా ఉద్దేశం. ఈ కథలను ఏ ప్రయోజనాన్ని ఆశించి శాస్త్రి గారు రాసారో ఆ ప్రయోజనాన్ని కూడా సమగ్రంగా సాధించారు.'' అన్నారు ప్రముఖ విమర్శకులు టి.ఎల్‌.కాంతారావు. ధనవంతుల వర్గ స్వభావాన్ని, శ్రమ దోపిడిని ఈ కథల్లో రావిశాస్త్రి కడు సమర్ధవంతంగా చిత్రీకరించారు. 'ఋక్కులు' కథాసంపుటాన్ని శ్రీశ్రీకి అంకితమిస్తూ 'గురువులు, గురుపుత్రులు, నిర్మల హృదయులు, యుగపురుషులు, మహాకవులు' అని పేర్కొన్నారు. శ్రీశ్రీ అంటే ఆయనకు అంత ఇష్టం. రావిశాస్త్రి రాసిన కథలు ఆరు సారా కథలు, బాకీ కథలు, కలకంఠి, ఆరు చిత్రాలు, ఓ మంచివాడి కథ, ఋక్కులు, గ్రంథ చౌర్యం, ఇతర కథలు అనే సంపుటాలుగా వచ్చాయి. సంపుటాలుగా రాని కథలు చాలా వున్నాయి. ఋక్కులు కథల్లోకి వెళదాం.
1. కుక్క పిల్ల : పెట్టుబడిదారీ మనస్తత్వాన్ని తెలియజేసే కథ ఇది. ప్రకాష్‌ది ప్రీ ఎంటర్‌ ప్రెయిజ్డ్‌ మనస్తత్వం. కథ చెప్పే పాత్రకు అది చేతకాదు. అతని కూతురు పేరు లిల్లీ. అసలు పేరు లీలావతీ మంగతాయరు. ఆమె జీవితంలో బలమైన రెండు దెబ్బలు తింటుంది. తండ్రి జైలుకి వెళ్ళడం ఒకటి. ఆ కారణంగా తాను ప్రేమించిన పోలీసు అధికారి ఆమెను వదలి వేయడం రెండు. ఈ కథలో చాలా మలుపులు వుంటాయి. లిల్లీకి కుక్కపిల్ల అంటే ముద్దు. ఆ విషయం తెలుసుకొని ప్రకాష్‌ ఎక్స్‌ప్లాయిట్‌ చేస్తాడు. కుక్కపిల్లకు జబ్బు చేస్తుంది. ప్రకాష్‌ నిర్దాక్షిణ్యంగా వదిలేస్తాడు. అవసరం తీరిపోతే ప్రకాష్‌ లాంటి వాళ్ళు ఇంతే! కుక్కపిల్ల అయినా, మనిషి అయినా ఒక్కటే అని ఈ కథ ముక్తాయిస్తుంది.
2. అగ్గిపుల్ల : సమాజంలోని వ్యక్తుల మధ్య వున్న వర్గ సంబంధాలను వివరించే కధ ఇది. పెట్టుబడిదారీ స్వభావాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్న వ్యక్తి శేషగిరి. కథ మధ్యలోంచి ప్రారంభ మవుతుంది. వెనక్కి వెళ్ళి మళ్ళీ మొదటికి వచ్చి ముగుస్తుంది. అప్పచెల్లెళ్ళిద్దరూ పుల్లలు ఏరేందుకు తోటకి బయల్దేరడంతో కథ ప్రారంభమవుతుంది. వాళ్ళకు శేషగిరి పరిచయం అవుతాడు. ఆ పరిచయంతోనే కథ వెనక్కు వెళుతుంది. శేషగిరి, సముద్రాలు, కామేశం, జోగులు ప్రధాన పాత్రలు. ఈ కథలో శేషగిరి, లండన్‌ మావయ్య ఒక వర్గం. సముద్రాలు, చిన్నమ్మ ఇంకొక వర్గం. కామేశం, జోగులు మరో వర్గం.
లండన్‌ మావయ్యకు వున్న సంస్కారమే శేషగిరికి అబ్బుతుంది. లండన్‌ మావయ్య మనస్తత్వాన్ని కథకుడు ఇలా చెబుతాడు : ''ఏవిటీ పశువులు, ఏవిటీ మనుష్షులు, ఏవిటీ కుష్టురోగులూ, ముష్టి వెధవలూ, రోడ్‌ సెన్సు లేని వెధవలూ, ఏవిటీ కుళ్ళు, ఏవిటీ ఊరు, ఏవిటీ దేశం, ఇక్కడా నేనుండటం, అనే విధంగా ఆయన చూపులు కారుడ్రయివు చేసేటప్పుడు వుంటాయి.'' దీనిబట్టి అతని ఆలోచనా విధానం మనకు అర్ధమవుతుంది. కామేశం ఇంటికి పద్నాలుగేళ్ళ పూర్వం వెళ్ళాడు శేషగిరి. మళ్ళీ ఇప్పుడు వస్తున్నాడు.
ఈసారి వస్తున్నప్పుడు తన మొదటి ప్రయాణపు జ్ఞాపకాలు గుర్తుకు తెచ్చుకుంటాడు. 'ఆ జ్ఞాపకాల్లోనే ఒక విషాద కథ వుంది. తరతరాలుగా అణగదొక్కబడుతున్న ఒక జాతి మూగ ఆవేదన వుంది. దాంతో పాటే, మరొక జాతి దురహంకారం వుంది. దుర్మార్గం వుంది. మొదటి జాతికి సముద్రాలు ప్రతిబింబం, రెండో జాతికి శేషగిరి ప్రతీక'.
ఇంజనీరింగ్‌ పూర్తయిన శేషగిరి, దూరపు బంధువు కామేశం ఉంటున్న పల్లెటూరికి వెళతాడు. అక్కడి ప్రజలను చూసి 'ఈ పల్లెటూరి వెధవలు మరీ డర్టీ బ్రూట్స్‌... రైతు వెధవలకు ఇంత పర్సనాల్టీ ఎందుకు?' అని అసూయ చెందుతాడు. కామేశం కూతురు లలితను మోసం చేయబోయి భంగపడతాడు. 'తెలివి మీరిపోయిన ఈడియట్స్‌ ఈజీగా లొంగరు. తెలివి మీరిపోతే దుబాయింపు సెక్షన్‌ జులుం పనికిరాదు. అయితే ఏమి చెయ్యాలి? ఆకర్షించి మోసం చెయ్యాలి. లేక మోసం చేసి ఆకర్షించాలి'' అనుకుంటాడు. జోగులు అనే తార్పుడు వ్యక్తి సహాయంతో అమాయకురాలైన పోలిగాడి పెళ్ళాం సముద్రాలును ఆకర్షించి లొంగదీసుకుంటాడు.
పద్నాలుగేళ్ళ తర్వాత తిరిగి ఆ ఊరు వస్తాడు శేషగిరి. దారిలో సముద్రాలు, ఆమె చెల్లెలు కన్పిస్తారు. ఆమె చెల్లెన్నే సముద్రాలనుకొని చెడుగా భావిస్తాడు. అయితే అదే రాత్రి సముద్రాలు పొయ్యిలోపడి చనిపోతుంది. ఏమీ ఎరగనట్లుగా ఉంటాడు శేషగిరి. ఇలాంటి దగుల్బాజీలు సమాజంలో అడుగడుగునా మనకు కన్పిస్తారు. ఇలాంటి వారిపట్ల చాలా జాగ్రత్తగా వుండాలని ఈ కథ ద్వారా హెచ్చరిస్తాడు కథకుడు.
జోగులు, కామేశం మధ్య తరగతివారు. జోగులు 'తార్పుడు' బుద్ధి కలవాడు. వేగంగా డబ్బు సంపాదించి, పైపైకి ఎదుగుతాడు. కామేశం సమాజంలో ఎప్పటికప్పుడు వచ్చిన మార్పులను గమనించక వెనకబడతాడు. జోగులు, లలిత లాంటి వ్యక్తులు సమాజంలో నిరంతరం మనకు తారస బడతారు. సముద్రాలు తాను కష్టపడి తెచ్చిన అగ్గిపుల్లల మంటల్లో తన బతుకును బూడిద చేసుకుంటుంది. సముద్రాలు లాంటి వారు ధనవంతుల వంటకాలకు ఎండు పుల్లల లాంటివాళ్ళు అవుతారని కథకుడు చెప్పకనే చెప్పాడు.
3. సబ్బు బిళ్ళ : ఓ ధనికుడి మానియాకి సంబంధించిన కథ ఇది. లకీëపతి తన ముగ్గురు కూతుళ్లకు సబ్బు బిళ్ళ యొక్క గొప్పతనం గురించి వివరిస్తాడు. నాగరికత అంటే సబ్బు అని, దాన్ని ఎలా వాడాలో వివరిస్తాడు. ఆరోగ్యం, శుభ్రతల గురించి రోజూ బోధిస్తాడు. అతడు వ్యాపారం ద్వారా చాలా డబ్బు సంపాదిస్తాడు. ఇతనికి సబ్బు పిచ్చి వుంది.
తండ్రి స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోలేని చిన్న పిల్ల శశికళ, తమలాగే అందరూ బాగా వుండాలని భావిస్తుంది. రోగులకు, రోజూ సబ్బులు ఇస్తూ వుంటుంది. లకీëపతికి ఈ విషయం తెలిసి, 'ఇటువంటి పిల్లలు పెద్దయితే ఎంత ప్రమాదకరమైన పనైనా చేసేయొచ్చు. న్యాయం, సత్యం, ధర్మం, నీతి నిజాయితీ అంటూ కేకలు వేసి ఏ తగవుల్లోకో, ఏ తిరుగుబాట్లూకో దూకి ఏ జైలుకైనా పోవచ్చు. ఏ ఉరికంబమైన ఎక్కొచ్చు' అని భయపడుతూ కూతుర్ని వారిస్తాడు. తాను చెప్పిన పాఠాలనే తనకు, తన కూతురు చెప్పందనుకుంటాడు. ఈ కథలో సివిలిజేషన్‌ అనే లకీëపతి జాడ్యాన్ని, కథకుడు వర్గ స్వభావ దృష్టితో చిత్రీకరించాడు.
4. రొట్టె ముక్క : ఈ కథ రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది. మొదటి భాగంలో ఒక వర్గపు కథ వుంటుంది. ప్రజలను మభ్యపెట్టి ఏదో ఒకరకంగా ఓట్లను దండుకునే బడా నాయ కులూ, వారిని బలపర్చే కుహనా మేధావులూ, స్వార్ధపూరిత కవులు సమాజంలో ఎలా వుంటారో కథకుడు చెబుతాడు.
డాక్టర్‌ మూర్తి కవి, యువ లీడర్‌ పాత్రలను కథకుడు తొలుత పరిచయం చేస్తాడు. ఫిజిక్స్‌లో డాక్టరేట్‌ చేసి, దొంగ వ్యాపారం చేస్తూ విపరీతంగా డబ్బులు సంపాదిస్తాడు. ఆ డబ్బుతో ఏ పనైనా ఈజీగా చేయవచ్చుననే అహంకారంతో వున్నవాడు డాక్టర్‌. ఆర్థిక దురహంకారానికీ, శాడిజానికి, ఉదాహరణ తను. యువ కథకుడికి కథకు రూ.25లు ఇస్తాననడం, అలాంటి రచయితలను షూట్‌ చెయ్యాలనటం, డాక్టర్‌ వర్గ మనస్తత్వానికి నిదర్శనం. శృంగారాన్ని, ఆకలిని రెండింటిని కవిత్వం చెప్పి అమాయక ప్రజలను సమ్మేళనం చేసి తప్పుతోవ పట్టించే దోపిడీ వర్గం తాబేదారు మూర్తి కవి. కష్టపడుతూ, పెద్దవాడవుతాడు యువలీడర్‌. బజారు రౌడీ స్థాయి నుంచి నాయకత్వ స్థాయికి ఎదుగుతాడు. వీళ్ళు డబ్బు, మందు, మగువ తప్ప ఇతర విషయాలు పట్టించుకోరు. ఇలాంటి వ్యక్తుల పట్ల చాలా జాగ్రత్తగా వుండాలని కథకుడు హెచ్చరిస్తాడు.
రెండో భాగం రొట్టె ముక్క కోసం ప్రాణాలు తీసుకొన్న కాంతమ్మ ఇద్దరి కొడుకుల కథ. కాంతమ్మ, ఇద్దరి పిల్లలు దైన్యానికి ప్రతీకలు. పుల్ల రొట్టి కోసం రోగిష్ఠి అయిన తమ్ముణ్ణి బలవంతంగా చంపుతాడు అన్న. ఆకలి ఎంత దుర్మార్గాన్ని సృష్టించగలదో కథ ద్వారా మనకు తెలుస్తుంది.
5. అరటితొక్క : వ్యాపార సంస్క ృతి కారణంగా సామాన్యులు, మధ్య తరగతి అమ్మాయిలు పైపై ఆకర్షణకు లోనై, ఎలా తమ జీవితాలను నాశనం చేసుకుంటున్నారో ఈ కథ వివరిస్తుంది. తొమ్మండుగురు పిల్లలతో, తక్కువ జీతంతో, బహుకష్టంగా జీవితాన్ని సాగిస్తున్న బడి పంతులు జగన్నాథం. పెద్ద కూతురు ఇంటిలోని పరిస్థితులను కనీసమైనా పట్టించు కోదు. డబ్బు వున్నవారితో జల్సాగా గడుపుతుంది. సినిమాలకు, షికార్లకు వెళుతుంది. తన ఇల్లు ఒక నరకం అని, దానికంటే బజారే గొప్పదని అనుకుంటుంది. చదవరాని అన్ని రకాల పుస్తకాలూ చదువుతుంది. పూర్తిగా చెడిపోతుంది. చివరకు మందుల కంపెనీ ఏజెంటు వలలో పడి గర్భవతి అవుతుంది. మానసిక బలహీనతతో ఆత్మహత్య చేసుకుంటుంది.
జగన్నాధం చాలా బాధపడతాడు. అప్పుడు జగన్నాధాన్ని ఉద్దేశించి కుర్ర టీచర్‌ 'ఈ జీవితం మనలాంటి వాళ్ళకి కత్తుల బాటని నాకు తెలుసు. ఇందులోంచి మనం బైట పడాలి. బయటపడాలంటే మనకి పట్టుదల, ధైర్యం రెండూ ఉండాలి. మీ అమ్మాయి ఎందుకు మోసపోయిందో, చివరికి ఏ విధంగా శక్తి లేక ఎందుకు ఓడిపోయిందో నాకు తెలుసు. కానీ ఆ విధంగా కాదు మనకు కావలసింది. మనల్ని ఆ మాదిరిగా అవకతవక రోడ్డు పట్టించి, అసహాయుల్ని చేసి, చంపడానికే సంఘాన్ని ఈ మాదిరిగా నడిపించడం జరుగుతోంది. కానీ మనం మరింక ఆ విధంగా జరగనివ్వం. మనక్కావలసింది బతుకు బతుకు బతుకు' అని చెప్పుతాడు. జగన్నాధంలాంటి వ్యక్తులు నిస్పృహ చెందకుండా వారిలో చైతన్యం కలిగించడం కోసం కుర్ర టీచర్‌ చేసిన ప్రయత్నం చెప్పుకోదగ్గది.
ఈ కథలో కథకుడు గొప్ప నైపుణ్యంతో పడవ ప్రయాణం ప్రవేశపెడతాడు. జీవితంలో కడు దారిద్య్రం అనుభవిస్తున్నా, బతుకు మీద ఆశ వదలని ముసల్ది, జీవితం మీద ఎంతమాత్రం ఆశలేని అట్టడుగు మధ్య తరగతి వాడు జగన్నాథం. ఇద్దరూ పడవ ప్రయాణం చేస్తారు. సమ్మె చేస్తున్న తన కొడుకు కోసం అన్నం పట్టుకెళుతుంది ముసల్ది. తోడల్లుడిని డబ్బు అప్పు అడగడానికని వెళతాడు జగన్నాథం. అనుకోకుండా ఇద్దరూ కలుసుకుంటారు. పడవ ఒడ్డుకు చేరబోయేటప్పుడు ప్రమాదం సంభవిస్తుంది. ముసల్ది ఎటో కొట్టుకుపోతుంటే.. జగన్నాథం రక్షిస్తాడు. ప్రయాణ సమయంలో తనకు, ముసలిదానికి జీవితం పట్ల వున్న నిరాశను, ఆశను బేరీజు వేసుకుంటాడు. ఇంటికి వెళ్ళడానికి భయపడే జగన్నాథం, ఆ రోజు ఏదో ఆశతో ఇంటిముఖం పడతాడు. సుఖజీవనం కోసం, పోరాటమే మార్గం అనీ, ఆత్మహత్య చేసుకోవడం మంచిది కాదని ధ్వనింపచేస్తాడు కథకుడు. విష సంస్క ృతి వల్ల మధ్య తరగతి ఆడపిల్లల జీవితం ఎలా నాశనం అవుతుందో ఈ కథ చెబుతుంది. పడవ ప్రయాణం జీవిత గమనానికీ, అరటితొక్క దరిద్రానికి ప్రతీకలు.
6. బల్ల చెక్క : మార్కి ్సస్టు సిద్ధాంతంలో భాగమైన 'అదనపు విలువ'ను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథకుడు ఈ కథను రాశాడు. 'బల్లచెక్క' కథకు ఆ పేరు పెట్టడంలో ఔచిత్యం వుంది. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో లాభం ముందు, బంధువులూ, స్నేహితులూ, ఎవ్వరూ కనబడరని చెప్పడం కోసం రావిశాస్త్రి ఈ కథ రాశారు.
కాంతయ్య వ్యవసాయం మానేసి వ్యాపారం చేస్తాడు. గొప్ప ధనవంతుడు కావాలని అతని కోరిక. తనకు జీవితంలో అన్నింటికంటే డబ్బే ప్రధానం అనుకుంటాడు. అలాగే ప్రయత్ని స్తాడు. కాంతయ్య జీవితం, డబ్బు చుట్టూ తిరుగుతుంది. ఏ పని చేసినా లాభం లాభం అని అంటాడు. బంధువులను, స్నేహితులను అందరినీ డబ్బు దృష్టితోనే చూస్తాడు. కాంతయ్య ఇంటిలో మూలపడివున్న ప్యాకేజి పెట్టెలను వడ్రంగి పని వచ్చిన కాంతయ్య అల్లుడు సత్యమూర్తి చూస్తాడు. 'నాలుగు రూపా యలు ఇస్తాను. పెట్టెలు ఇవ్వమ'ని మామను అడుగుతాడు. మామయ్య ఇవ్వనంటాడు. సత్యమూర్తి ఆ చెక్కలతో నాలుగు టేబుల్సూ, మూడు స్టూల్సూ, ఆరు పీటలు తయారు చేస్తాడు.
ఆ ఫర్నీచర్‌ను కాంతయ్య రూ.50లకు అమ్మేస్తాడు. సత్యమూర్తికి రూ.10 ఇవ్వబోతే అతను నిరాకరిస్తాడు. 'చెక్కల ఖరీదు నీ ప్రకారం రూ.12. నా కూలి రూ.5. మేకులు ముప్పావలా, మొత్తం రూ.17 ముప్పావలా, పోతే రూ.32 లాభం కొట్టేశావు మావా. నా కష్టమే నీకు లాభం' అంటాడు. అప్పుడు కాంతయ్య ఒకడు నష్టపోతేనే ఇంకొకడికి లాభం అంటాడు. శ్రమ, నైపుణ్యం సత్యమూర్తి ది. లాభం కాంతయ్యది. కాంతయ్య కూతురు సావిత్రి ఈ యధార్ధాన్ని తెలుసుకొని అసహ్యయించుకుంటుంది. వ్యాపారంలో డబ్బుకున్న విలువ, రక్త సంబంధానికి వుండదని, మార్క్‌ ్స ప్రతిపాదించిన 'అదనపు విలువ' సిద్ధాంతాన్ని ఈ కథలో చెప్పారు రచయిత.
7. తలుపు గొళ్ళెం : అక్రమంగా ధనం సంపాదించి, పెద్ద వాడవుతాడు పైడిరాజు. ముష్టి దంపతులకు దొరికిన పైడిరాజు, మరో ముష్టి దొంగల దగ్గర పెరగడంతో, జీవితంలో అనేక మార్పులు జరుగుతాయి. పైడిరాజు తల్లి, దొంగ పనులు చేసి దొరికిపోతుంది. చావు దెబ్బలు తిని, చివరకు చనిపోతుంది. పైడిరాజు సంఘం మీద, కోపం, కసి, ద్వేషం పెంచుకుంటాడు. దొంగ తండ్రి, షావుకారికి పెన్సిలిన్‌ మందుల పాకెట్లు (షిప్పునించి దిగినవి) దొంగతనంగా అమ్ముతాడు. పోలీసులు కేసుపెట్టి జైలు శిక్ష విధిస్తారు. జైలు నుంచి విడుదలయ్యాక, డబ్బు కోసం రాత్రి పూట షావుకారు ఇంటికి వెళతాడు. అక్కడ తన తండ్రిపై హత్యానేరం మోపుతారు. దాని కారణంగా తండ్రికి ఉరిశిక్ష పడుతుంది. తల్లిదండ్రుల సంఘటనలు, పైడిరాజులో పెనుమార్పులు రావడానికి కారణం అవుతాయి.
పైడిరాజు ధనవంతుడు అవడానికి అనేక తప్పుడు పనులు చేస్తాడు. ఈ సంఘంలో ఎవడు డబ్బు సంపాదించి నా, ఎవడు పెద్దవాడైనా ఇలాంటి చెడ్డ పద్ధతుల ద్వారానే జరుగుతున్నదని చెప్పడం ఈ కథ ఉద్దేశం. పైడిరాజులాంటి వాళ్ళు సమాజంలో నేడు కోకొల్లలు.
8. హారతి పళ్ళెం : ఐదేళ్ళ శారద దేవున్ని ప్రార్థించడంతో కథ మొదలవుతుంది. ఆ ప్రార్ధనలోనే, ఆ కుటుంబంలోని అత్యంత భయంకరమైన దారిద్య్రం తాలూకూ ఆవేదన, తపన కన్పిస్తాయి. జీవితంలోని విషాదాన్ని కథకుడు చాలా చక్కగా ఇందులో చిత్రీకరించాడు. చిన్న పిల్లవాడికి జ్వరం వస్తే, మందు కోసం అయిదేళ్ళ శారదను తల్లి, సీసా ఇచ్చి బజారుకు పంపుతుంది. ఆ పాప లారీ కింద పడి చనిపోతుంది. ఆ విషయం తెలియని తల్లి, తన పిల్లలను రక్షించమని భగవంతున్ని వేడుకుంటుంది. పేదవాళ్ళ ప్రార్థనలు ఏ దేవుడూ వినడని రావిశాస్త్రి ఈ కథ ద్వారా చెబుతారు.
9. గుర్రపు కళ్ళెం : ప్రజలను నిరంతరం బాధపెట్టే దొంగ పెద్ద మనుషులను, వారి నీతులను, వారి జీవితపు విలువలనూ తూర్పారపెడుతూ వ్యంగ్యంతో ఈ కథను రాశారు. ఈ కథనే నవలగా కూడా రాశారు. 'మరిడి మహాలకిë కథ' అనీ, 'గోవు లొస్తున్నాయి జాగ్రత్త' అనే పేర్లు పెట్టారు. ఈ నవలను శ్రీశ్రీకి అంకితం ఇచ్చారు. ఇది 1973లో ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలో ధారావాహికంగా వచ్చింది.
రావిశాస్త్రి వర్ణనలు ఆలంకారికంగా వుంటాయి. సందర్భాను సారంగా, కవితాత్మకంగా, హృద్యంగా వర్ణించిన వర్ణనలు కోకొల్లలు.'అగ్గిపిల్ల' కథలో శేషగిరి మనస్తత్వాన్నీ, అతని చేష్టలను వర్ణిస్తూ రావిశాస్త్రి 'పిట్ట తప్పించుకుపోతే, పిల్లి తహతహలాడి పోతున్నట్లై పోయేడు శేషగిరి'. 'పెద్ద సైజు కోడిపెట్టను చూసి, ఏం చేయాలో తెలియని పిల్లిలా అయిపోయేడు.' 'గబాల్ని ఆమెను లోనికి లాగి, తలుపులు వేసేసి బండరాయి వారకి నక్కమాంసం ముక్కని లాక్కుపోయినట్టు వారనున్న మంచం దగ్గరికి లాక్కుపోయే డామిను' అని అంటారు.
'రొట్టెముక్క' కథలో బ్రెడ్డు ముక్కను గురించి చెబుతూ - 'నులక మంచం మీద కూర్చొని కల్లు రొట్టెని కమ్మగా వాసన చూస్తున్నాడు. అతనికది తనెప్పుడో తాగి తాగి మరచిపోయిన తల్లి రొమ్ములా, తనెప్పుడో ఎవరో ఒకసారి మాత్రం పితకనిచ్చిన ఆవు పొదుగులా, తను అంతదాకా ఎన్నడూ చూడని తన ఆరో ప్రాణంలా అతి హాయిగా ఉంది' అంటూ వర్ణన చేస్తారు. 'అరటి తొక్క' కథలో మున్సిపల్‌ వారి దీపాలను వర్ణిస్తూ 'సందులో మున్సిపల్‌ దీపాలు ముష్టి వాళ్ళ కళ్ళలా ఉన్నాయి' అంటారు. 'బల్లచెక్క' కథలో కాంతయ్య నవ్వును గూర్చి 'నక్క వికవిక నవ్వినట్లు నవ్వేడు కాంతయ్య' అని వర్ణిస్తాడు. 'తలుపుగొళ్ళెం' కథలో సూర్యుణ్ణి వర్ణిస్తూ .. 'ప్లీడరు పార్టీలను తినేసినట్లు, పోలీసులు ప్రజల్ని తినేసినట్లు, జడ్జీలు న్యాయాన్ని తినేసినట్లు, సూర్యుడు ఆ రోజును ప్రపంచాన్ని తినేస్తున్నాడు' అంటారు.
శ్రీశ్రీ మీద అభిమానంతో రాసిన 'రుక్కులు' కథల్లో కొన్ని కథలు బాగాలేవని రావిశాస్త్రి గారే స్వయంగా చెప్పారు. రావిశాస్త్రి ఇతర కథల్లాగ ఈ కథలు అంత విశిష్ట స్థాయిని అందుకోలేక పోయాయని విమర్శ వుంది. శ్రీశ్రీని ఆదర్శంగా తీసుకొని ఆయన చెప్పిన అంశాలనే తూచ తప్పకుండా, కథా వస్తువులుగా, స్వీకరించి, సామాజిక చైతన్యంతో, మార్కి ్సస్టు దృక్పథంతో 'ఋక్కులు' కథలుగా రాసి, పేరు ప్రఖ్యాతులు గడించారు రావిశాస్త్రి.