ఆ నలుగురూ లేని నాడు ...

వేణు మరీదు
98486 22624
''అరేరు రాండిరా... ఒరేరు పెసాదూ.. రేరు రవీ... ధనమ్మా... మల్లేసూ... ఎక్కడికి పోయార్రా మీరంతా... అయ్యో నా తమ్ముడా... నా శోకేసా... 'ఏడుపు'తోనే మమ్ముల్ని బతికించావు గదరా... ఇప్పుడు నీ కోసం ఏడవటానికి వొక్కడైన రాడేరా నాయనా... ర్రేరు ... ఎవరూ పలకరేరా? నిన్నటి దాకా వీడి సుట్టే తిరిగారు గదరా... ఆడు సూపిచ్చిన దారిలోనే నడిసి మీ పొట్టలు నింపుకున్నారు కదరా... ఒక్కరైనా రారేందిరోరు... ఈ మాయదారి ఐరసు నా తమ్ముణ్ణి ఇలా తన్నుకుపోయిందేరో దేముడోరు'' అంటూ గుండెలవిసేలా రోదిస్తుంది నల్లోరిపాలెం కాలనీలో దయమ్మ.
ఆ నడివయసు స్త్రీ ఎంత మొత్తుకుంటున్నా ఏ ఒక్కరూ ఆ ఇంటివైపు రావట్లేదు. నడి ఎండాకాలం. మిట్ట మధ్యాహ్నం బైటికెళితే నిప్పుల వాన ఒంటిపై తూట్లు పెట్టేలా ఉంది. దయమ్మ దీర్ఘ శోకాలు, కీచురాళ్ళ అరుపులు తప్ప ఊరంతా భీకర నిశ్శబ్దం.
శోకేశ్‌, దయమ్మల ఇంటి వెనుక పెరడుకు అవతల కొద్ది దూరంలో తుమ్మకంచెకు ఆనుకొని వీరన్న ఇల్లు. ఆ ఇంటి వెనుక పెద్ద రోటి బండపై కూర్చొని ఇద్దరు ముసలవ్వలు చీర పైటకొంగులు మూతికి గట్టిగా ఒత్తిపట్టుకొని మాట్లాడుకుంటున్నారు.
''ఊల్లో అందరి కోసం ఏడ్చినోడు. ఆకరికి ఆడికి ఏడవటానికి ఒక్కడు రావట్లేదు సూడవే కుపమ్మా! పాపం... దయమ్మ బతుకంతా పుల్లిందలేనే. సివరాకరికి దానికింత ముద్దబెట్టే మనిసిబోతే ఆడిని మట్టిలో ఎయ్యడానికి సాయంజేసే మనిసే కరువాయే. ఇంకా ఈ బూమ్మీద ఎంత గోరం సూడాలో గదనే'' అంటూ కన్నీటి చెమ్మతో నిట్టూర్చింది ఒక ముసలవ్వ.
''అంతా దేవుడి సిత్తమేలే జ్యానికక్కా'' అంటూ మధ్యలో ఆకాశం వైపు తిప్పుతూ జీర గొంతుకతో బదులిచ్చింది కృపమ్మ.
''ఆం ఏం దేవుల్లో, ఏం సిత్తమో కుపమ్మా ... దేవుళ్ళే బయపడి గుళ్ళలో గోపురాల్లో నక్కినట్టుంది. ఈ ఉప్పాతం పాడుగాను... ఇంకా ఎంత కాలం కాలుసెయ్యి ఆడకుండా ఇట్లా కొంపల్లో బడి సావాలో ఏమోనే'' మళ్లీ నిట్టూర్చింది జానికమ్మ.
''అవును జ్యానికక్క... ఈ ఐరసు గత్తర ఇంకెంత కాలం ఉంటాదో ఏమో. మనలాంటోళ్ళకు కొంపల్లో గూకుంటే ఎట్లా ఎల్తది జెప్పు? మా పెద్దోడి పెళ్ళం పెట్టె ఆ రేసను పప్పు కూర తినీ తినీ నా పొట్ట ఎట్టా ఉబ్బిపోతుందో సూడక్క'' అని తన వొంటిమీది మాసివున్న ముతక చీరను పక్కకు తీసి తన పొట్టను చూపిస్తూ తన బాధను చెప్పుకుంది కృపమ్మ.
దయమ్మ ఇంకా పెద్దగా మొత్తుకుంటుంది.
''అరె రవీ... ఆదిబాబూ... కుమారీ... ఒక్కళ్ళు రారేందిరా? నా తమ్ముడు ఐరస్‌ తోబోతే అది మీకూ అంటుగుంటదని నక్కిగూసున్నారేంట్ర? నిన్న రేత్రి దాక - ''అక్క నేను పొతే వాడ వాడెల్లి వచ్చి ఏడవాలక్క.. నా 'శోకాల ముటా' మనుసులే నన్ను కాటికి మోయాలక్కా' అని పొద్దాకా అడుగుతూనే ఉన్నాడ్రా నా తమ్ముడు. మనందరి కోసం బతుకంతా ఏడ్చిన మన శోకేస్‌ కోసం ఒక్క నిమిసమన్నా వచ్చిపొండి రోరు. నా దేవుడోరు... ఓ నా బిడ్డో... ఒక్కడికి యిస్వాసం లేకుండా పోయిందేరో....'' అంటూ నెత్తిగొట్టుకుంటూ విలపిస్తోంది దయమ్మ.
దయమ్మకు పద్నాలుగోయేటనే పెళ్ళి చేస్తే ముప్పయి నాలుగో యేడు వచ్చే వరకు పిల్లలు పుట్టలేదు. మొగుడొదిలేస్తే వచ్చి కూలీనాలీ చేసుకుంటూ పుట్టింట్లోనే ఉండిపోయింది. తల్లిదంద్రులు చనిపోయిన తర్వాత ఉన్న ఒక్క తమ్ముడు శోకేశ్‌ని తనే సాకింది. విద్య నేర్పించలేకపోయినా బుద్ధి మాత్రం నేర్పింది. ఈ మధ్య వయసుపైబడుతున్న ఆమెను కష్టపడనివ్వ కుండా శోకేశ్‌ ఆమెను పోషిస్తున్నాడు. ఐతే గతరాత్రి శోకేశ్‌ కరోనాతో చనిపోవడంతో నిన్న మొన్నటి వరకూ 'శోకేసన్న లేకపోతే మాకు బతుకేలేదు' అన్నవాళ్లు ఇప్పుడు ఒక్కరు కూడా ఆ ఇంటివైపుకి కూడా చూడకపోవటం ఆమె దు:ఖాన్ని రెట్టింపు చేస్తుంది. తోటివారి నిర్దయ, అమానవీయత ఆమె గుండెను గుచ్చి గుచ్చి గాయపెడుతుంటే అలా అందర్నీ నిందిస్తూ రోదిస్తోంది.
మనిషి మనిషికీ మధ్యన ఉన్న చిరకాల మానవ బంధాలు తెగిపోతూ 'మీ ఇంటినుంచి మా ఇంటికెంత దూరమో - మా ఇంటినుంచి మీకంతే దూరంలే!' అని అనుకుంటూ ఎవడి బతుకువాడు ఇంటిలో ఒంటిగా బతకటం బాగా అలవాటవు తున్న వేళ ఈ కరోనా మనుషుల మధ్య ఇంకా పెద్ద అంతరిక్ష దూరాలను నిర్మించింది. ఐతే అందరు వేరు - ఆ నల్లోరి పాలెంలోని ఆ వాడలోని జనాలు వేరు. నిన్న మొన్నటి వరకు వాళ్ళంతా ఎంతో ఆత్మీయంగా అతుక్కొనే జీవిస్తున్నారు. కానీ ఆ ఊర్లో కరోనా మొదటి దశలో ఆరుగురు, బీభత్సంగా మృత్యుపాశం విసిరిన రెండో దశలో ఎనిమిది మంది వరకూ చనిపోవటంతో ఆ ప్రాంతంలో ప్రతి గుండెలో చావు గుబులు చిక్కగా గూడుకట్టుకుంది. ఊరి సర్పంచి తల్లి కూడా కరోనాతో చనిపోవటం వల్ల ఆయన ఫోను స్విచ్చాప్‌ పెట్టి క్వారంటైన్లో ఉండటం వల్ల పట్టించుకునే నాధుడు ఎవరూ లేరు ఆ సమయంలో.
ఆ రోజు నల్లోరిపాలెం ఊరి వీధులన్నీ మారుమోగేలా విలపించిన దయమ్మ శోకం పొద్దుగూకే వేళకు లోతైన పాడుబడ్డ దిగుడుబావి చీకట్లో పాము కోరల్లో చిక్కుకొని కీచుమని అరిచే కప్పపిల్ల అరుపులా పేలగా వినిపిస్తుంది .
''అయ్యో నా తమ్ముడా... మాకు 'ఏడుపు'తో బతకటం నేర్పవు గదరా తండ్రీ... నీ పేరే మారిపోయి ఆకరికి శోకేస్‌ అయ్యావు గదరా ...''
1
అవును ... దయమ్మ పదే పదే అనే ఆ మాటల ద్వారా అర్థమయ్యే విషయం - శోకేశ్‌ అనే యువకుడు వాళ్లకు 'ఏడుపు'తో బతకటం నేర్పాడు. శోకాన్నే ఒక జీవికగా మార్చాడు. నిజానికి అతని అసలు పేరు 'శోకేశ్‌' కాదు ... సంతోష్‌! ఆ సంతోష్‌ ఇప్పటి 'శోకేశ్‌'గా మారటం వెనుక పెద్ద విషయమే ఉన్నది.
నల్లోరిపాలెం, చుట్టు పక్కల గ్రామాల భూములు మణులు
పండే మాగాణులు. ఎంత సారం గల నేలలంటే సాలిరవాలు దున్ని గింజలేసి అటు తిరిగి చూడకపోయినా మూడు నెలలకు మూడు లక్షలు చేతబట్టుకోవచ్చనే పేరుంది ఆ చేలకు. కానీ అక్కడి రైతులు, పెద్ద మోతుబరులు, వాళ్లతో పాటు మిగతా పెద్ద కుటుంబాల వాళ్ళు, వ్యాపారస్తులు విద్య అనో, వైద్యమనో, విలాసాలకోసమనో తమ భూముల్ని కౌలుకు వదిలి సుదూర నగరాలకు వలసెల్లిపోయారు. ఇక వాళ్ళ పిల్లలు, మనవళ్ళు, మనవరాళ్ళు ఇంకా సుదూర దేశాలకు వెళ్ళిపోయారు. ఊరిలో ఉన్న గడీల్లాంటి పెద్ద పెద్ద ఇళ్ళలో వాళ్ళ వయసుడిగిపోయిన తల్లులు, తాతలు మాత్రమే మిగిలిపోయారు. వీళ్ళతో పాటు నగరాలకు వెళ్ళటం ఇష్టం లేక ఉండిపోయిన వాళ్ళు కొద్దిమంది ఉంటున్నారు.
కొన్నేళ్ల క్రితం వరకు అలా నగరవాసం వెళ్ళిపోయిన వాళ్ళ ఇళ్ళలో తమవారు ఎవరైనా ఊళ్లో చనిపోతే బంధువులు, స్నేహితులు అంతా వచ్చి ఆ వ్యక్తికి అంతిమయాత్ర ఘనంగా నిర్వహించేవారు. చిన్నరోజు, పెద్దరోజు తదితర కర్మ క్రతువులు ఇంకా ఘనంగా నిర్వహించే వారు. విదేశాల్లో ఉన్న రక్త సంబంధీకులు కూడా కొందరు హుటాహుటిన బయల్దేరి వచ్చేవారు.
కానీ ఈ మధ్య ఆ ఊరిలో పెద్దవాళ్ల కుటుంబాల్లో ఎవరైనా చనిపోతే బంధువులు, స్నేహితులు రావటం పూర్తిగా తగ్గిపోయింది. పాతికేళ్ళ పాటు ఊరికి సర్పంచిగా పనిచేసి ఉత్తమ సర్పంచిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుంచి అవార్డులు పొందిన లక్ష్మారెడ్డి గారి భార్య చనిపోతే కేవలం ఓ రెండు మూడు కుటుంబాల నుంచే చుట్టాలు వచ్చి కనాకష్టంగా ఓ పూట ఉండి చూసిపోయారు. ఆయన భార్యకు చాలా దొడ్డమనిషి అని పేరుంది. ఆ చుట్టుపక్కల ఆమె చేతుల నుంచి సాయం పొందని చేయి లేనేలేదని చెప్పుకుంటారు. అటువంటి మనిషి చనిపోతే ఓ ఏడెనిమిది మంది రక్త సంబంధీకులు మాత్రమే వచ్చి, ఏదో ఫార్మాలిటీకన్నట్లు నాలుగుబట్లు రాల్చి వెళ్ళిపోయారు. లక్ష్మారెడ్డి పొలాల్లో పనిచేసే కూలోళ్ళు మాత్రమే ఎక్కువమంది కనపడ్డారక్కడ. దీంతో నగరాల్లో, విదేశాల్లో సెటిల్‌ అయిన తమ చుట్టాలు, స్నేహితుల మీద లక్ష్మారెడ్డికి మహా కోపం వచ్చింది. అసలే మహా రోషగాడైన ఆయనకు కోపం వస్తే అది ఆ ఊళ్లో అంటువ్యాధిలా వ్యాపిస్తుందని అంటుంటారు. ముఖ్యంగా అపుడే ఊరిలోని పెద్ద కుటుంబాలు, ధనిక కుటుంబాల్లోని పెద్ద వయసు వాళ్ళందరికీ రోషం పొడుచుకొచ్చింది. ఒక రోజు అంతా కూర్చొని చాలా సేపు సమావేశమై చాలా సీరియస్‌గా చర్చించుకున్న మీదట ఓ గట్టి తీర్మానం చేసుకున్నారు. దాని ప్రకారం ఆ ఊళ్లో తమ కుటుంబాల్లో ఎవరు చనిపోయినా నగరాల్లో, విదేశాల్లో ఉన్న తమ బంధువులు, స్నేహితులు చివరికి తమ కొడుకులు, కూతుళ్ళు, మనవళ్లు, మనవరాళ్ళు ఎవరు రాకపోయినా తాము అసలు బాధపడవల్సిన పనే లేదని, చనిపోయిన వారి అంతిమయాత్రకు పెద్ద సంఖ్యలో జనాలు హాజరు కావటానికి చనిపోయిన వ్యక్తి కోసం గట్టిగా రోదించటానికి మనుషుల్ని పెట్టుకోవాలని ధృడంగా నిర్ణయం చేశారు!
అలా ఆ నల్లోరిపాలెంలో పెద్ద కుటుంబాల్లోని వారు తీసుకున్న నిర్ణయం వల్లనే ఈ 'సంతోష్‌' అనే అబ్బాయి 'శోకేశ్‌'గా రూపాంతరం చెందాడు. శోకేశ్‌గా మారిన ఈ సంతోష్‌ తండ్రి మల్లయ్యదాసు మాజీ సర్పంచ్‌ లక్ష్మారెడ్డికి జీవితాంతం అన్నిట్లో చేదోడువాదోడుగా ఉండేవాడు. ఆటకైనా వేటకైనా ఆ రోజుల్లో ఇద్దరూ కలిసి వెళ్ళాల్సిందే. కులం గోత్రం ఆస్తులు అంతస్తులకు అతీతంగా సాగింది వారిద్దరి దోస్తానా. ఐతే మల్లయ్యదాసు క్షయ బారినపడి అకాల మరణం చెందడంతో లక్ష్మారెడ్డి చాలా కాలం తాను ఏకాకినైనట్లుగా కలత చెందాడు. దీనివల్ల మల్లయ్యదాసు కొడుకైన సంతోష్‌ అంటే అతనికి ప్రత్యేకమైన అభిమానం ఉందేది. ఆ కుర్రవాడు కూడా ఆ పెద్దాయని 'రెడ్డి తాతా' అంటూ చనువుగా పిలుస్తూ అవసరమైనప్పుడు వచ్చి కావల్సిన పనులు చేసి పెడుతుండేవాడు. సంతోష్‌ అసలు పని రామస్వామి బ్యాండుమేళంలో కీబోర్దు వాయించటం. పెళ్ళిళ్ళు వేడుకలు లేని రోజుల్లో కూలిపనులు చేసుకోవటం. మరీ ఏదన్నా ఇబ్బంది పడుతున్నపుడు లక్ష్మారెడ్డి అతనికి సాయం చేస్తుండేవాడు.
ఆ ఊరిలో పెద్ద కుటుంబాల్లోని పెద్ద వయసు వాళ్ళంతా ఆ తీర్మానం చేసుకున్న రోజు సాయంత్రం సంతోష్‌ తమ రెడ్డి తాతకు ముంజలు కోసివ్వడానికి వచ్చాడు. వాళ్లిద్దరూ అరుగు మీద కూర్చొని కాలక్షేపంగా మాట్లాడుకుంటూ ఉండగా లక్ష్మారెడ్డి మాటల మధ్యలో సంతోష్‌కు తమ వయసు వాళ్ళంతా చేసుకున్న ఆ తీర్మానం గురించి ప్రస్తావించాడు.
అది విన్న సంతోష్‌కు టక్కున ఒక సంఘటన గుర్తొచ్చింది. దానితో పాటే ఓ మెరుపు ఐడియా కూడా తట్టింది. చాలా రోజుల క్రితం తండ్రి మల్లయ్య దాసుని ఎర్రగడ్డ చెస్ట్‌ ఆసుపత్రిలో చేర్పించి క్షయ వ్యాధికి వైద్యం చేయిస్తున్నపుడు ఒకరోజు పండ్లు బ్రెడ్డులాంటివి కొనుక్కొని రావటానికి బైటకెళితే ఎవరిదో శవయాత్ర సాగుతుంది. ఐతే వెంట నలుగురైదుగురు కూడా లేరు. అప్పుడో పెద్దాయన సంతోష్‌ని రోడ్డు మీద వెళ్తున కొంతమందిని ఆపి శవయాత్రలో పాల్గంటే పైసలిస్తామని చెప్పటంతో తనూ వాళ్లతో చేరి శ్మశాన వాటికకు చేరుకున్న తర్వాత ఇచ్చిన పైసలు తీసుకొని ఆస్పత్రికి వచ్చాడు. ఆ డబ్బులతో తండ్రికి రెండు మూడు పాటు కావలసినవి కొనివ్వగలిగాడు. ఈ విషయం గుర్తుకు రాగానే తన ఆలోచనను లక్ష్మారెడ్డి తాతతో పంచుకున్నాడు.
''రెడ్డి తాతా ... మంచి పని చేశారు. మనషులెట్లా మారిపోయారో గదా ఈ రోజుల్లో. ఎక్కడో ఉన్న అయినోళ్ళను నమ్ముకొని శవాలను ఇంటిముందు పెట్టుకుంటే అవి కుళ్ళిపోవటమే గదా! మీరు తీర్మానం చేసినట్లు ఎవరింట్లో ఏడవటానికి మనుషులు అవసరమైనా నేనే పట్టుకొస్తాను! నాకే అవకాశం ఇవ్వాలి మీరు!'' అని తన అలోచన చెప్పి ఆయన్ని ఒప్పించాడు.
'చారిత్రక యుగం నుంచి వివక్ష, దాని వల్ల కలిగిన దరిద్రాన్ని అనుభవిస్తూ తమ శోకాన్నే జీవన శ్లోకంగా ఆలపిస్తున్న అభాగ్య జాతుల దు:ఖం వాళ్ళ గుండెల్ని పిండి చేసిందే తప్ప, ఆ దు:ఖం ఏనాడూ వారికీ ఏ దారి చూపలేదు. ఇప్పుడు వాళ్ళకు వందల తరాల నుంచి అలవాటయిన ఆ దుఃఖమే ఓ భుక్తిమార్గమైతే ఎందుకు వదులుకోవాలి అని ఓ బడుగు జీవి అనుకోవటంలో ఏ వింతగాని, తప్పుగానీ లేదు కదా?
2
ఆ మరుసటి రోజే సంతోష్‌ ఊళ్లో పనిచేయలేని ముసలి వాళ్ళను, పని చేద్దామన్న దొరకని అభాగ్యుల్ని, పని చేయటానికి పనికిరాని వాళ్లుగా మిగిలిపోయిన అవిటి వాళ్లను, కొద్దీ గొప్ప చదువుకుని పనీపాటా లేకుండా తిరుగుతున్న రవి, ప్రసాదు లాంటి వాళ్లను, ఇంకా ఒంటరి మహిళల్ని పోగేసి వాళ్లకు విషయం వివరించాడు. వాళ్ళు విన్నవెంటనే ఫక్కుమని నవ్వారు. కానీ సంతోష్‌ పట్టు వదలేదు. పనిలేక, పని దొరక్క, లేదంటే బద్దకించి ఇళ్ళలో ఊరికినే పడుకునే బదులు ఇంట్లో పదీ పాతిక కోసం దేబిరించే పనిలేకుండా వాళ్ళే ఇంట్లో వాళ్ళకి ఎంతో కొంత సాయం చేయొచ్చని చెపుతూ చాలా అనునయంగా వాళ్ళని ఒప్పించాడు. మొత్తంగా ఆడోళ్ళు మగాళ్ళు కలిపి పాతిక మందితో ఒక శోకాల ట్రూపును సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
ఇప్పుడు ఊళ్లో ఎవరన్నా పెద్ద రైతులు, కలిగిన కుటుంబాల వాళ్ళు చనిపోతే సంతోష్‌ బృందానికి చేతి నిండా పని - జేబులు నిండా మనీ! వీళ్ళంతా నల్ల రంగు యూనిఫాం లాంటిది ధరించి శవం చుట్టూ కూర్చొని చనిపోయిన వ్యక్తి గుణగణాలను ఏకరువు పెడుతూ అసలు బంధువుల కంటే వీళ్ళే గట్టిగా రోదించేవారు. మధ్య మధ్యలో విషాద గీతాలు కూడా పాడేవారు. ఇదంతా ఓ దీర్ఘ కచేరీలా సాగేది. తర్వాత పాడెకు, దాన్ని మోసే వాహనానికీ తీరొక్క పూలతో అలంకరణ, పెద్ద బ్యాండు మేళం, థౌజండ్‌ వాలా టపాకాయల మారు మోతల్లో 'ఇది శవయాత్ర లేక మైసూరు ఉత్సవాల ఊరేగింపా!' అన్నట్లుగా హడావిడి చేయించే వాడు సంతోష్‌. ఏడుపు, ఊరేగింపు కలిపి ముందే కూలి మాట్లాడుకునేవారు. కొద్ది రోజుల్లోనే ఆ ప్రాంతం మొత్తం వాళ్ళ శోక బృందం బాగా పాపులర్‌ అయింది. ఇక చనిపోయిన వాళ్ల బంధువుల్లో చాలామంది తమ ఉద్యోగాలకు సెలవులు పెట్టి తమ పనులు పక్కన బెట్టి పల్లెటూర్లకు పరిగెత్తాల్సిన అవసరం లేకుండా పోయినందుకు చాలా రిలీఫ్‌ పొందినట్లుగా భావించారు. సంతోష్‌ తన బతుకు తెరువుతో పాటు తన తోటి వారికీ దారి చూపించగలిగాడు.
ఒక రోజు తద్దినాలు పెట్టే పంతులు గారు సంతోష్‌ ని ఆట పట్టిస్తూ ''అబ్బాయి... నిన్నిక సంతోష్‌ అని కాకుండా ఈ కొత్తరకం శోకాల టీంకి లీడరువి కాబట్టి నిన్ను 'శోకేశ్‌' అని పిలుస్తామోరు!'' అని తమాషాకి అనటంతో అందరూ అతడిని అలాగే పిలవటం మొదలుపెట్టి చివరికి అతనికి ఆ పేరే స్థిరపడిపోయింది. ఇక ఊళ్లో ధనిక కుటుంబాల నుంచే గాకుండా ఈ మధ్య కాలంలో ఉద్యోగాలు వ్యాపారాలు చేస్తూ ఆర్థికంగా ముందుకెళ్ళిన కుటుంబాల వారు కూడా ఈ శోకబృందాన్ని పిలిపించుకుని ఏడిపించుకోవడం మొదలైంది. చుట్టుపక్కల టౌన్లకు కూడా ఈ ట్రూపు గురించి వార్తలు వెళ్తున్నాయి.
అలా తనకు తన మనుషులకు తిండికి, బట్టకి ఏ కరువూ లేకుండా ముందుకెళుతూ నాలుగు రూపాయలు సంపాదించుకునే సమయానికి వాళ్ళ కాళ్ళకు కరోనా కట్టెల బంధం వేసింది. ఆ ప్రాంతం మొత్తం కరోనా వైరస్‌ విలయ తాండవం చేయడంతో చనిపోయిన వాళ్లను నగరాల్లో మున్సిపాలిటీ వాళ్ళే అక్కడికక్కడే ఖనన, దహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించటం ఊళ్ళల్లో కూడా పోలీస్‌ వాళ్ళు శవయాత్రలకు ఎక్కువ మందిని అనుమతించకపోవడం వల్ల శోకేశ్‌ మనుషులకు నోట్లో మట్టి బడ్డట్టయింది. శోకేశ్‌ ఎంతో మనోవ్యాకులతకు గురయ్యాడు. తన వాళ్ళంతా ఆ క్లిష్ట కాలంలో ఏ పని దొరకక వాళ్ళంతా పడే ఇక్కట్లను చూసి కుదేలయ్యాడు, దానికి తోడు లాక్‌డౌన్‌ ఆంక్షలు ఉదయం మూడు గంటలపాటే మినహాయింపు. తన శోకబృందం వాళ్ళకు ఏదైనా పని చూపాలని అనుకుంటున్న సమయంలో లక్ష్మారెడ్డి గారు కరోనాతో చనిపోయాడనే వార్త తెలిసి గుండెపగిలేలా విలపిస్తూ తన బృందాన్ని తీసుకొని ఆయన కడసారి చూపుకోసం బయల్దేరాడు.
ఎంతో కష్టం మీద పొలీసు, వైద్య సిబ్బందికి, ఎమ్మెల్యే గారితో చెప్పించి ప్రత్యేక అనుమతితో లక్ష్మారెడ్డి మృతదేహాన్ని ఇంటికి తీసుకురాగలిగాడు ఆయన మేనల్లుడు. ఆయన కొడుకు కూతురు అమెరికాలో ఫ్లైట్స్‌ రాకపోకల నిలిపివేత వల్ల రాలేకపోయారు. శోకేశ్‌, అతని బృందం పోలీసుల్ని ఎంతో ప్రాధేయపడి ఆయన అంతిమయాత్రలో పాల్గనే అనుమతి పొందారు. వారంతా అయన చివరి యాత్రను పెద్ద ఉత్సవ ఉరేగింపులా నిర్వహించారు. ఆ రోజు వారంతా తమకు వచ్చిన దైవ కీర్తనలు పాడుతూ ఆయనతో తమ జ్ఞాపకాలను ఎన్నో చరణాలుగా మలచి వాద్యసహితంగా అలాపిస్తూ ఆయనను పాడెపై మరుభూమికి పంపినట్లుగా కాకుండా శ్వేతాశ్వంపై స్వయంవరానికి బయలుదేరిన తమ యువరాజుని సాగనంపినట్లుగా చాలా కోలాహలమే చేశారు. అయితే తన జీవితాంతం ఎటువంటి పెత్తందారీ పోకడలు పోకుండా తన ప్రేమఛత్రం కింద ఎందరికో నీడనిచ్చిన లక్ష్మారెడ్డి తాత అంటే అందరికీ ఎంతో అభిమానం ఉన్నప్పటికీ అయన కరోనాతో చనిపోవటం వల్ల ఆ రోజు అయన శవాన్ని తాకటానికి ఎవరూ సాహసించలేదు. అప్పుడు శోకేశ్‌ మరో ఇద్దరితో కలిసి బాడి బ్యాగ్‌లోని ఆయన శవాన్ని గుడ్డల్లో చుట్టి పాడెపైకి చేర్చాడు. ఇది జరిగిన వారం తర్వాత శోకేశ్‌కు చాలా సుస్తీ చేసి పరీక్ష చేయించుకుంటే కరోనా పాజిటివ్‌ అని తేలింది. నిజానికి లక్ష్మారెడ్డి తాత అంతిమ సంస్కారాలప్పుడు దానికని దీనికని అటూ ఇటూ చాలాసార్లు టౌనుకి వెళ్ళి వచ్చే సందర్భంలో అతను ఇన్ఫెక్ట్‌ అయ్యుంటాడు. కానీ కరోనాతో చనిపోయిన లక్ష్మారెడ్డి మృతదేహాన్ని పట్టుకోవటం వల్లనే అతనికి కరోనా వచ్చిందని ఊరంతా బలంగా నమ్మటం మొదలు పెట్టారు. ప్రైవేటు వేటుకి, కార్పొరేటు కాటుకి తట్టుకొని వైద్యం చేయించుకోలేని పేదవాళ్ళు. నల్లోరిపాలెం నుంచి ప్రభుత్వ ఆస్పత్రి కూడా ముప్పై కిలోమీటర్లు ఉంటుంది. అక్కడికెళ్తే వాళ్లు మందుల కిట్‌ యిచ్చి బెడ్స్‌ ఖాళీ లేవని పంపారు. ఆ మందుల్నే వాడుకుంటూ ఇంట్లోనే ఉండిపోయాడు. దయమ్మ అతన్ని కంటికి రెప్పలా చూసుకుంది. ఐతే రెండు వారాలపాటు కరోనాతో బాధపడిన శోకేశ్‌ ఒక దశలో కోలుకున్నట్లే కన్పించినా ఒక అర్ధరాత్రి వేళ శ్వాస కష్టమై ఊపిరొదిలాడు. తన తోటివారి కోసం ఎప్పుడూ తపించిన శోకేశ్‌ని కడసారి చూడటానికి, చూసి రెండు కన్నీటి బట్లు రాల్చడానికి గాని ఎవరూ రాలేకపోవటం చూసి అతని అక్క దయమ్మ ఇప్పుడు అతని శవాన్ని ముందు బెట్టుకొని విలపిస్తోంది.
శోకేశ్‌ ఇంటి వెనుక రోటిబండపై కూర్చొని దయమ్మ ఏడుపు వింటూ చీర కొంగులతో కళ్ళనీళ్ళు తుడుచుకుంటున్న ఇద్దరు ముసలవ్వల్లో ఉద్వేగంతో కూడిన ఓ కదలిక మొదలైంది. నేలపై చేతి కర్రను గట్టిగా పోటు వేస్తూ ''కుపమ్మా ... ఎవడూ రాకపోతే ఏంటే... లేమ్మా... లే... శోకేసు మన బిడ్డడు... మన బిడ్డలకు కూడు పెట్టించినోడు. మనమే ఆ అయ్యను సెరువొడ్డుకు మోసుకుపోయి మట్టిలో కలిపొద్దం రా..'' అంటూ వొణికే మోకాళ్ళ మీదనే పైకి లేచింది జానికమ్మ.
''అవునక్కా.. నిండు బతుకులు బతికినోల్లం... కట్టం సుకం అన్ని చూసినాం. చాలా అనుబగించాం. మనకెందుకంత ప్యానం మీద తీపి... లే... పద.. నేనూ వత్త'' అంటూ తనూ లేచింది కృపమ్మ. అరవైయేళ్ళు దాటిన ఆ ముసలవ్వలు ఇంట్లోవాళ్ళు వెనుక నుంచి పోవద్దని అరుస్తున్నా లెక్క చేయకుండా శోకేశ్‌ ఇంటివైపుకు అడుగులు వేయసాగారు.
3
''అరేరు ప్రసాద్‌... ఇదిగో ఈ వీడియో చూడరా.. వాట్సప్‌లో వచ్చింది. ఈ పెద్దాయన ఎవరో సోషల్‌ వర్కర్‌ అంట. చూడు కరోనాతో చనిపోయిన మనిషి డెడ్‌బాడీని భయం లేకుండా ఎలా తాకుతున్నడో... ముఖంలో ముఖంపెట్టి రుద్దుతున్నాడు.. పైగా నుదుటిపై ముద్దులు కూడా పెడుతున్నాడు. చూడు చూడు'' అంటూ కంచెకు అవతల పక్కింట్లో ఉన్న తన దోస్తుకు చూపించాడు రవి. వాళ్ళిద్దరూ శోకేశ్‌ బృందంలో సభ్యులే. పైగా అతనికి బంధువులు కూడా. ఇద్దరూ ఇంటర్‌ వరకు చదివి ఇంటికష్టాలు చూడలేక పనుల్లోకి దిగి ప్రైవేటుగా డిగ్రీ చేస్తున్నారు.
''ఏంట్రా ఆయనకేమన్నా పిచ్చి లేచిందా.. అది చాల డేంజర్‌ గదరా'' అసలే ప్రతి చిన్న దానికి గుడ్లు తేలేసే ప్రసాదు పూర్తిగా విప్పారిన పత్తి పూవులంత కళ్ళను ఉబ్బించి బెరుకుగా చూసాడు.
''ఏమోరా ప్రసాద్‌... కరోనాతో పోయిన మనుషుల శవాలను ముట్టుకున్నంత మాత్రాన అందరికీ కరోనా వస్తుందనేది పూర్తి నిజం గాదని చెప్పటం కోసమటరా.. మనుషుల శవాల్ని అలా కుక్కల కళేబరాల్లా పారెయ్య వద్దని, గౌరవంగా అంత్యక్రియలు చేయమని చెప్పటం కోసమే ఈయన అలా చేసాడంట'' వివరించాడు రవి.
''మరి ఇంతకూ ఆయనకు కరోనా వచ్చిందంటా? లేదా?''
''రాలేదంట! ఇదిగోరా ఆయన తన నెగిటివ్‌ రిపోర్ట్‌లు కూడా పెట్టాడు. ఈ వీడియోతో పాటే అవీ ఉన్నాయి... ఇదిగో చూడు.''
ప్రసాద్‌ మళ్ళీ కళ్ళు తేలేసాడు.
''ఐతే రవీ... ఆయన కరోనా టీకా ఏయించుకునే ఉంటాడ్లేరా! లేదంటే ఒకసారి కరోనా వచ్చిపోయిన తర్వాత మళ్ళీ వచ్చినా అంత సిరియస్‌ గాదని చెపుతున్నారుగా. ఈ పెద్దాయనకు కూడా అలా జరిగుండోచ్చేమోరా!''
''ఏమో... అయ్యుండొచ్చు. ఆయన మనందరికి విసిరిన ఛాలెంజ్‌ గురించి పక్కన బెడదాం. కానీ ఆయన ధైర్యం చూడు. మానవత్వం చూడు. మన తోటివాడు, మనందరికీ ఆదరువు చూపించిన మన శోకేశ్‌ చచ్చిపోతే మనం కనీసం చూడటానికి కూడా పోవటం లేదు. దయమ్మక్క ఏడుపు నా గుండెల్ని కోసేస్తుందిరా. సిగ్గుపడాలిరా మనం'' అంటూ రవి ఒక్క పెట్టున బోరుమని ఏడవటం మొదలు పెట్టాడు.
ప్రసాద్‌ ఒక్క ఉదుటన బారుగా లేచి నిలబడ్డాడు. అతనికి ఆ నిమిషంలో తన ప్రాణం కంటే విలువైంది ఇంకేదో ఉందని అనిపించింది. క్షణంలో ఇంట్లోకెళ్ళి మాస్కులు శ్యానిటైజర్‌ తెచ్చుకున్నాడు - ''రవీ... మనవాళ్ళందరికీ ఫోన్లు చేసి పిలువు. నాకెందుకులే అనుకోవటం కరోనా కన్న ఘోరమైన రోగం రా. ఎవరైనా పొతే నాలుగు కన్నీటి బట్లు రాల్చడానికి నలుగురు మనుషులు లేనప్పుడు మనల్ని ఆ పోయినోళ్ళకు ఆత్మ బంధువుల్లా అనుకోమని వాళ్ళ కోసం మనల్ని ఏడిపించి ఆ ఏడుపుతోనే మనల్ని బతికించిన వాడి కోసం మనం వెళ్ళి ఏడవటం కాదురా... అవసరమైతే చావాలి.'' అంటూ బయటకు నడిచాడు.
రవి తమ శోకబృందంలోని అందరికీ కబురు చేశాడు. ఫోన్లు చేసి చాలా ధైర్యం చెప్పి బతిమాలినా పదిమంది మాత్రమే వచ్చారు.. ఐతే వాళ్ళలో ముసలివాళ్ళు తమకు బదులుగా ఇంట్లో కుర్రోళ్ళను సాయంగా పంపగా మొత్తం పాతిక మంది పైగా పోగయ్యారు. అంతా మాస్కులు పెట్టుకొని శోకేశ్‌ ఇంటికి చేరుకునే సరికి అక్కడి దృశ్యం చూసి నోరెళ్ళ బెట్టారు. అప్పటికే ఆ ఇద్దరు ముసలవ్వలు, దయమ్మ శవాన్ని గుడ్డల్లో చుడుతున్నారు. రవి, ప్రసాద్‌ మిగతా వాళ్ళు పరిగెత్తుకెళ్ళి వాళ్లను వారించి దూరంగా నిలబెట్టారు. వాళ్ళందరినీ చూసిన దయమ్మకు మనసు కాస్త ఊరట చెందింది.
శోకేశ్‌ బృందంలోని మల్లేష్‌, మరో ఇద్దరు కలిసి వాళ్ళందరి దగ్గరున్న డబ్బులు పోగుజేసి ఊరి ఏఎన్నెమ్‌ సాయంతో పీపీఈ కిట్లు ఓ నాలుగు, ఇంకా ఖనన సంస్కారాలకి కావలసినవి తీసుకొచ్చారు. వాళ్ళ బృందంలోని ధనమ్మ ఇంకా మిగతా ఆడవాళ్ళు చుట్టుపక్కల ఇళ్ళలో నుంచి పూలు కోసుకొచ్చి దండలు అల్లారు. రామస్వామి తన బ్యాండు మేళం సిద్ధం చేశాడు. అంతా కలిసి చుట్టుపక్కల గ్రామాల్లో పేరు మోసిన ఓ పెద్దనో లేక ఓ నాయకుడో మరణిస్తే ఎంత ఘనంగా అంతిమయాత్ర నిర్వహిస్తారో అంత ఘనంగా ప్రేమార్ద్ర హృదయాలతో వారు తమ శోకేశ్‌ను మరుస్థలికి సాగనంపారు.
తర్వాతి రోజుల్లో శోకేశ్‌ చూపినదారే ఓ కొత్త వృత్తిగా మారి ఆ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో గూడా అటువంటి శోక బృందాలు చాలా మొదలయ్యాయి. కొన్నేళ్లకు ఒక మనిషి మరణిస్తే రక్త సంబంధీకులు కూడా రాని, రాలేని పరిస్థితులు ఏర్పడి =×ూ అనే మూడు ఆంగ్ల అక్షరాల చిరు సందేశాన్ని మాత్రమే పంపగలిగే నవ నాగరిక జనులు జీవించే ఓ అభివృద్ధి చెందిన అగ్రగామి ఇండియా ఆవిర్భవించింది. అనంతర కాలంలో భావి సౌభాగ్య భారతిలో ఎవడన్నా చనిపోతే ఏడవటానికి మనుషుల్ని కూలికి పెట్టుకోవటం నయా ఆచారమై ... పుట్ట గొడుగుల్లా వీఉఖ=చీ×చీ+ దీAచీణూ పేరుతో శోకాల ట్రూపులు పుట్టుకొచ్చాయి.
లోకంలో జననం ఆనంద ప్రతీకమైతే మరణం మహా ఖేదం అని అంతా అనుకుంటాం. కానీ మరణం ద్వారా కలిగే 'దు:ఖం' వల్ల కూడా కొందరికి కూడు పెట్టవచ్చని, అదీ ఓ జీవికా మార్గమని, తలచి చూస్తే మోదం ఖేదం రెండూ అభేదాలని పరోక్షంగా నిరూపించ ప్రయత్నించిన శోకేశ్‌ ఆలోచన నుంచి పుట్టుకొచ్చిన 'శోక శకటాలు' లక్షలుగా ముందుకు సాగిపోబోతున్నాయి కర్మ భూమి అయిన మన పుణ్య భారతావని యొక్క భావి దిక్చక్రంపై!