మహా'ముద్రణ' ప్రస్థానం

తెలకపల్లి రవి
''ఈ మధ్యనే 'మహాప్రస్థానం' గీతాల్ని అచ్చువేయటానికి నా టరమ్సు ఏమిటని కొందరడగవస్తే ఇలాగే అన్నాను : 'నాకొక్క దమ్మిడీ కూడా ఇవ్వనక్కరలేదు. నేను కోరిన విధంగా అచ్చు వేయడానికి ఎన్ని వందల రూపాయలు నష్టపోవడానికి సిద్ధపడుతున్నారు?' అని. ఒకమారు వేళాకోళానికి 'నా దగ్గర డబ్బుంటే ఈ గీతాలను నిలువుటద్దం సైజులో అచ్చు వేయిస్తానన్నాను. ఈ యుద్ధపు రోజుల్లో అది అందరికీ కీల్పాకు వూహ అనిపించింది. సరే. ఎందుకు, అప్పుడూ ఇప్పుడూ కూడా నాకీ ఊహ ఆచరణ సాధ్యంగానే కనబడుతోంది.''
- కన్యాశుల్కం చిత్ర సన్నాహక దశలో రాసిన వ్యాసంలో శ్రీశ్రీ.

శ్రీశ్రీని, ఆయన ప్రజాసాహిత్య మహత్తర వారసత్వాన్ని స్మరించుకోవడానికి, అనుసరించడానికి జరిగే ఏ ప్రయత్నమైనా రెండు చేతులా ఆహ్వానించవలసిందే. శ్రీశ్రీ కన్నుమూశాక ఆయన పేరిట ఒక ముద్రణాలయం ఏర్పాటు చేసిన వీరాభిమాని విశ్వేశ్వరరావు. ఆవిధంగా శ్రీశ్రీ విశ్వేశ్వర రావయ్యాడు. ఇప్పుడు మహాప్రస్థానం మహా ముద్రణ తీసుకొచ్చి ఆ పేరు సార్థకం చేసుకున్నాడు. శ్రీశ్రీ మొదటా, తర్వాత కీలక బాధ్యతలు నిర్వహించిన సంస్థలున్నా తమ తమ కారణాల చేత అవి ఆయనపై వర్ధంతి, జయంతి సభల వంటివి జరిపేవి కావు. నూతన సహస్రాబ్ది ముంగిట్లో సాహితీ స్రవంతి ఏర్పడుతున్నప్పుడే శ్రీశ్రీ వర్ధంతిని ఉమ్మడి రాష్ట్రవ్యాపితంగా క్రమబద్ధగా జరిపే కార్యక్రమం చేపట్టింది. దానికన్నా ముందే 'మహాకవికి మిగిలింది పావు శతాబ్దమేనా' అని కొందరు ప్రశ్నిస్తున్నప్పుడే- ఈ వ్యాస రచయిత 'శ్రీశ్రీ సాహిత్యం - సమకాలీనత' పేరిట నాలుగు వ్యాసాలు రాసి పుస్తకం తీసుకొచ్చాడు. తర్వాత దాన్ని మరింత విస్తరించి ప్రచురించాడు. 2009లో శ్రీశ్రీ శతజయంతి తెలుగునాట ఘనంగా జరిగింది. ప్రజాశక్తి బుకహేౌస్‌ ప్రచురణగా రాసిన 'శ్రీశ్రీ జయభేరి' ఇప్పటికి మూడు ముద్రణలు పూర్తి చేసుకుని నాలుగో పాదం కోసం ఎదురుచూస్తోంది. విజయవాడలో అప్పటి ప్రజాశక్తి పాత కార్యాలయానికి శ్రీశ్రీ భవన్‌గా నామకరణమూ జరిగింది. విజయవాడలో సింగంపల్లి అశోక్‌కుమార్‌ శ్రీశ్రీ రచనలను, ఆయనపై వచ్చిన రచనలను వంద పుస్తకాలుగా ప్రచురించి ఇప్పుడు రెండో వంద ప్రారంభించారు. డా.టిఎల్‌ కాంతారావు ఇంతకన్నా ముందే శ్రీశ్రీ రచనలపై పరితపిస్తూ రాసేవారు. ఇప్పుడు కొన్ని చోట్ల శ్రీశ్రీ నగర్‌లూ, సంస్థలూ ఉన్నాయి. వాస్తవానికి 2019లో శ్రీశ్రీ 110వ జయంతి జరిపి ఉండాలి. కరోనా అందుకు ఆటంకమైంది. అయినా సరే ఆయన జన్మస్థలం విశాఖపట్టణంలో సాహితీ స్రవంతి కాస్త ఆలస్యంగానైనా ఆ సభ జరిపింది. విశాఖ ఉక్కు రక్షణ కోసం జరిగే పోరాటానికి పనికివచ్చే ముక్కలు ఆనాడే శ్రీశ్రీ ఎలా రాశాడో వినిపిస్తే... అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
ఈ పూర్వరంగంలోనే ఇప్పుడు విశ్వేశ్వరరావు సాహితీ మిత్రులు ఎవరూ ఊహించని విధంగానూ, తలపెట్టని రీతిలోనూ మహాప్రస్థానం బృహత్‌ ప్రచురణ తీసుకొచ్చారు. దీనికి స్మరణిక అని నామకరణం చేశారు. లండన్‌లో 1980లో ప్రచురించిన శ్రీశ్రీ చేతిరాత ప్రతిలోని అక్షరాలనే ఫాంట్‌గా వాడారు. ప్రస్థానం చిత్ర మిత్రుడు గిరిధర్‌ లేఔట్‌కూ, మేకప్‌ కూడా చాలా ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. కాఫీటేబుల్‌ బుక్‌ అంటున్నారు గాని అవన్నీ ఇంత పెద్ద పరిణామంలో ఉండవు. చదవడానికి గాక చూసుకోవడానికి, ఆకర్షణకు బల్లమీద పెట్టుకుంటారనే అర్థంలోనూ కాఫీ టేబుల్‌ బుక్‌ అనే మాట వాడుతుంటారు. వాటిలో ఫొటోలు అధికంగా ఉంటాయి. రెఫరెన్సు సమాచారం ఉంటుంది. ఈ విధంగా ఒక చరిత్రలో భాగమైన ఒక మహాకావ్యాన్ని ఇంత పెద్దదిగా రంగుల్లో హంగులతో తీసుకురావడం చాలా చాలా అరుదుగా మాత్రమే జరిగి వుంటుంది. అసలు జరిగిందో లేదో అన్నది కూడా మరో పరిశోధనాంశం అవుతుంది. సామాన్య పాఠకుల నుంచి కవి పండితులు, సెలబ్రటీల వరకూ ఈ పుస్తకంతో ఫొటో సోషల్‌ మీడియాలో పెట్టడం రివాజుగా మారింది. విజయవాడలో ప్రచురణ విడుదల జరిగినా ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణలలో పట్టణాలన్నిటికీ ఈ మహాప్రచురణ ప్రస్థానం సాగిస్తున్నది. ఇంతటి ప్రయత్నం గనకనే విశ్వేశ్వరరావు అభినందనీయుడు. పలువురు సాహితీ మిత్రులు ప్రచురణలో, రూపకల్పనలో, విషయ సేకరణలో సహకరించారు కూడా.
ఈ సందర్భాన్ని అభినందిస్తూనే మనం ఇంకా మోస్తున్న విగ్రహంగా శ్రీశ్రీని అభివర్ణించాడో మిత్రుడు. మొదటే చెప్పుకున్న కోణంలో నిజమే అనిపించినా వాస్తవంలో మనం మోస్తున్నది విగ్రహాన్ని కాదు; ఆ విప్లవ భావజాలాన్ని, విలువలను విశ్వాసా లను, వాటిని శక్తివంతంగా వినిపించిన కవిత్వాన్ని. 'మరో ప్రపంచ నిర్మాణానికి సాగిపోయే యువవీరులకు మార్చింగ్‌ బ్యాండ్‌' అని శ్రీశ్రీ కవిత్వం గురించి యోగ్యతా పత్రంలో చలం చేసిన వర్ణన ఇప్పటికీ సత్యం గనకే ఈ పుస్తక రూపంలో ఇది పున:ప్రస్థానం. వాస్తవానికి సోవియట్‌ విచ్ఛిన్నానంతరం ఆరుద్ర పున:ప్రస్థానం అని అమెరికా నుంచి కవితే రాసి పంపించారు.
ఈ విశేష స్మరణికలో శ్రీశ్రీ కవితల్లో పదాల పేర్ల పాద పీఠికలు, వివరణలు జతచేశారు. సంబంధిత ఫొటోలు డిజైన్లు జోడించారు. దాంతోపాటే ఈ ప్రచురణకు సహకరించిన విశ్వేశ్వరరావు కుటుంబ సభ్యుల ఫొటోలు, కొన్ని ఇతర సభల చిత్రాలు ఇచ్చారు. (ఈ ఫొటోలు వేసుకోవడంపై కొందరు ఆక్షేపణ తెలిపారు గాని అది వారి అభిమానానికి సూచికగా తీసుకోవడం సముచితం. అదేమీ మహాపరాధంగా చూడ నవసరం లేదు) నాటి కాంగ్రెస్‌ సర్కార్‌ ఘోరకలికి చెరగని సాక్ష్యమైన కాటూరు ఎలమర్రు ఫొటోలు ఇవ్వడం సరైందే. అయితే అరసం దశలో శ్రీశ్రీ ఫొటో ఒక్కటైనా లేకపోవడం చారిత్రిక లోపం. శ్రీశ్రీ ఫాదర్‌ గాడ్‌ అని చెప్పుకున్న ఆయన తండ్రి వెంకట రమణయ్య; తొలి గురువులు, అభ్యుదయ దృక్పథానికి అంకురార్పణ చేసిన అబ్బూరి, రోణంకి, పురిపండా వంటి వారి ఫొటోలు జతచేస్తే సముచితంగా ఉండేది. తెలుగు నాట తొలి కమ్యూనిస్టు సభలూ, జయభేరి తదితర మహాప్రస్థాన గేయాల రచనా ఒక ఏడాదిలోనే జరగడం గొప్ప చారిత్రిక సంకేతం. పెద్దగా ప్రచారంలో లేని అలాటి అనేక సత్యాలు తర్వాత ఆవిష్క ృతమయ్యాయి. 1955 మహా సంగ్రామంలో కమ్యూనిస్టులతో నిస్సంకోచంగా నిలిచిన శ్రీశ్రీ... సుందరయ్యతో ఉన్న ఫొటోనైనా జోడిస్తే న్యాయంగా ఉండేది. శ్రీశ్రీ గురించి కొందరు విమర్శకులు, వ్యాఖ్యాతలు అన్న మాటలు చేర్చారు. కాని తొలినాటి సహచరులు, కెవిఆర్‌ వంటి ప్రామాణిక విమర్శకుల కోట్స్‌ జత చేయాల్సింది. ఇవన్నీ యాదృచ్ఛికంగా జరిగాయా, ఏదైనా కారణముందా చెప్పడం కష్టం. ఏమైనా ఈ విభిన్న, వినూత్న ప్రయోగాన్ని అభినందించటం తప్ప కొరతలు వెతికే పని పెట్టుకోవడం లేదు.
శ్రీశ్రీ ఆధునికత కవిత్వమేగాక చిత్రకళలో, చలనచిత్ర కళలో కూడా విశేషమైన ఆసక్తి కనపరచేవారు. ముద్రణా పరంగానూ ఆయనకు అమితాసక్తి. ఈ పరిచయం మొదట్లో పొందుపర్చిన ఆయన మాటలే అందుకు నిదర్శనం. గతంలో లండన్‌లో గూటాల కృష్ణమూర్తి ఆయన చేతిరాతతో ఫొటో కాపీ పద్ధతిలో క్యాసెట్‌ కూడా జతచేసి తీసుకొచ్చిన ముద్రణ అప్పటికి అపూర్వమైంది. విశ్వేశ్వరరావు తెచ్చిన ఈ విశేష స్మరణిక ఇప్పటివరకూ మరెవరికీ దక్కని గొప్ప ప్రత్యేకత. చాలా పెద్దగా ఉందనో, అందంగా ఉందనో మాత్రమే గాక తరతరాల పాఠకులను, అందులోనూ చైతన్యవంతులైన పాఠకులను, సాహిత్యకారులను ఉత్తేజపరుస్తూనే వున్న మహాకవి మహోన్నత వారసత్వానికి ప్రతీకగా దీన్ని పరిగణించడం వాస్తవికత అవుతుంది. ఇలాటి విభిన్న ప్రయోగాలకు రాబోయే కాలంలో ఆస్కారం ఉంటుంది. సాహితీ స్రవంతి అందుకు తగు రీతిలో చొరవ తీసుకుంటుంది. శ్రీశ్రీ కవిత్వాన్ని మరింతగా జనంలోకి తీసుకువెళ్లడం, అత్యధికులకు అందుబాటులోకి తేవడం ప్రజాకవులకు మార్గదర్శకమవుతుంది. అభ్యుదయ ప్రజాసాహిత్యానికి సంబంధించిన అనర్ఘ రత్నాలు ఇప్పటికీ కొన్ని అందుబాటులో లేవు. పాత కాలం గ్రంథాలయాల్లో చూస్తుంటే ఎన్నో దొరుకుతాయి. ఆనాటి గొప్పనేతలు, ప్రజాకవులు, రచయితల ఉత్తరాలు డైరీలు చిత్రాలు కూడా వుంటాయి. వాటి సేకరణ, డిజిటైజేషన్‌ ఒక ఉద్యమంగా చేపట్టవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.