అమృతకవికి 'రసగంగాధర తిలకం'

డా|| తోట వెంకటస్వామి
94926 31323
ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో కృష్ణశాస్త్రి, శ్రీశ్రీల తరువాత యువకవి లోకాన్ని మిక్కిలిగా ప్రభావితం చేసిన అమృత కవి కీ.శే. దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్‌ (1921-1966). వీరి శతజయంతి సందర్భంగా వీరి ప్రియశిష్యులైన మద్గురువర్యులు ఆచార్య తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు గారు... తాము రచించిన ఏడు అద్భుతమైన వ్యాసాలను ఒక అందమైన గ్రంథంగా వెలువరించారు. తిలక్‌ గారు ఎంత అందంగా ఉండేవోరో ఈ పుస్తకం కూడా అంత అందంగా ముద్రితమయింది! తంగిరాల వారు తప్ప ఇతరు లెవ్వరూ రాయలేని ఒక విశిష్టమైన వ్యాసం ('తిలక్‌ అభిరుచులు- అలవాట్లు')తో ఈ సంపుటి ప్రారంభమవుతుంది. ఇది ఈ గ్రంథంలోని ప్రత్యేకాంశం. 1966 జూన్‌ 30వ తేదీ రాత్రి (జులై 1వ తేదీ కాదు) తిలక్‌ గారు హఠాత్తుగా 45 సంవత్సరాల వయస్సులో చనిపోయినప్పుడు శ్రీశ్రీ గారు 'జవాబు రాని ప్రశ్న' అనే స్మ ృతిగీతం (వశ్రీవస్త్రy) రాశారు. ఆ కవిత ముగింపులో 'కవితా సతి నొసట నిత్య రస గంగాధర తిలకం' అన్నారు. ఆ పాదంలోని 'రసగంగాధర తిలకం' అనే మాటను ఈ వ్యాససంపుటికి శీర్షికగా గ్రహించడం తంగిరాల వారి అభిరుచికి చిహ్నం. వీరు 1955 నుంచి 1961 వరకు ఆరేళ్ల పాటు తిలక్‌ గారిని అత్యంత భక్తితో సేవించిన ప్రియశిష్యులు. దీనికి తిలక్‌ రచించిన 'తపాలా బంట్రోతు' కవిత ప్రబల సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది!
1966లో తంగిరాల వెంకట సుబ్బారావు గారు తిరుపతిలోని శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో బస్త్రష టవశ్రీశ్రీశీషరష్ట్రఱజూతో 'తెలుగు వీరగాథా కవిత్వం' అనే అంశాన్ని గురించి పరిశోధన చేస్తున్నారు. జులై 2వ తేదీ ఱఅసఱaఅ వఞజూతీవరర దినపత్రికలో తిలక్‌ మరణవార్త విని దిగ్భ్రాంతికి లోనయ్యారు. వెంటనే, తిలక్‌ గారితో తనకు గల సాన్నిహిత్యాన్ని పురస్కరించుకొని 'తిలక్‌ అభిరుచులు - అలవాట్లు' అనే వ్యాసాన్ని ప్రారంభించి, రెండు నెలల్లో పూర్తిచేశారు. ఇది సుమారు 80 పుటల సుదీర్ఘ వ్యాసం. దీనిలో కొంతభాగం (23 పుటలు) 'తిరుపతి సాహిత్య సమితి వ్యాసావళి- 3'లో 1972లో ముద్రితమయింది. మిగిలింది అలాగే ఉండిపోయింది. ఇప్పుడు మొత్తం వ్యాసాన్ని కాలాను గుణమైన చిన్న చిన్న మార్పులతో ఈ పుస్తకంలో మొదటి వ్యాసంగా ప్రచురించారు. దీనికి మరో ఆరు వ్యాసాలు కూడా చేర్చారు.
మొదటి వ్యాసం 'తిలక్‌ అభిరుచులు-అలవాట్లు' 1966లో రాస్తే, తక్కిన వ్యాసాలు 40 - 50 ఏళ్ళ తర్వాత రాసినవి. అవి కూడా అన్నీ ఒక్కసారి రాసినవి కావు; అప్పుడప్పుడు రాసినవి. 'తిలక్‌ వచన కవిత్వం - భాషాశైలి' అనే ఐదవ వ్యాసం 2007లో రాశారు. 'తిలక్‌ వచన కవితా వైభవం' అనే మూడవ వ్యాసం 2009లో రాశారు. 'తిలక్‌ సాహిత్య పరిచయం' అనే రెండవ వ్యాసం 2013లో రాశారు. 'తిలక్‌ లేఖలు - ఒక పరిశీలన' అనే చివరి (ఏడవ) వ్యాసం కూడా 2013 ప్రాంతంలోనే రాశారు. 'తపాలా బంట్రోతు కవిత పుట్టుక' అనే నాల్గవ వ్యాసం 2015లో రాశారు. 'తిలక్‌ పద్యకవితా వైభవం' అనే ఆరవ వ్యాసం ఇటీవల (2021 మేలో) రాశారు. ఒక వ్యాసానికి మరో వ్యాసానికి రచనా కాలంలో ఎన్నో ఏండ్ల వ్యత్యాసం ఉండటం వల్లా, ఏ వ్యాసాని కావ్యాసాన్ని ప్రత్యేకంగా తీర్చి దిద్దడంవల్లా, అన్నీ కలిపి ఒక పుస్తకంగా ముద్రిస్తానని అనుకోకపోవడంవల్లా - ఒక వ్యాసంలో ముచ్చటించిన అంశాలు మరో వ్యాసంలో పునరుక్త మయ్యాయి. ముఖ్యంగా 'తిలక్‌గారితో నా పరిచయం', 'తిలక్‌గారి తాతముత్తాతలు, సోదర సోదరీమణుల వివరాలు'; 'తిలక్‌ సాహిత్య దశల విభజన', 'తపాలా బంట్రోతు కవిత పుట్టుక' అనే అంశాలు రెండు మూడు వ్యాసాల్లో వచ్చాయి. 'తపాలా బంట్రోతు' అనేది తంగిరాల వారికి ఆత్మీయమూ గర్వకారణమూ అయిన కవిత. ఆ అభిమానం వల్ల దీనిలోని చరణాలు నాలుగు వ్యాసాల్లో పునరుక్తమవుతూ వచ్చాయి. పాఠకులు సహృదయంతో స్వీకరిస్తారని ఆశిస్తాను.
తిలక్‌ గారికి శతజయంతి నివాళిగా తంగిరాల వారు ఈ వ్యాసాలను భక్తి శ్రద్ధలతో సమర్పించారు. కవిగా, రచయితగా తిలక్‌ అందరికీ తెలుసు. కాని వ్యక్తిగా చిత్ర విచిత్రమైన అభిరుచులు, అలవాట్లు కలిగిన మనవంటి సామాన్య మానవుడే అనే విషయం చాలామందికి తెలియదు. సుదీర్ఘమైన (80 పుటల) మొదటి వ్యాసం ఆయా విషయాలను సమగ్రంగా విశదీకరిస్తుంది. తిలక్‌ మొత్తం సాహిత్యాన్ని రెండవ వ్యాసం పరిచయం చేస్తుంది. మూడవ వ్యాసంలో తిలక్‌ వచన కవితా వైభవం, నాల్గవ వ్యాసంలో 'తపాలా బంట్రోతు' కవిత పుట్టుక, ఐదవ వ్యాసంలో తిలక్‌ వచన కవిత్వంలోని భాషాశైలి, ఆరవ వ్యాసంలో తిలక్‌ పద్యకవితా వైభవం తెలియజేశారు. చివరిదైన ఏడవ వ్యాసంలో లేఖలనుబట్టి తిలక్‌ వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రదర్శించారు. తిలక్‌ అలభ్య పద్యకావ్యం 'మండోదరి'ని గురించి తంగిరాల వారి మిత్రులు డా|| శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి చెప్పిన విశేషాలు, తిలక్‌ మరణించినపుడు శ్రీశ్రీ రాసిన స్మ ృతి కవిత (జుశ్రీవస్త్రy), ఆచంట జానకిరాం గారికి తిలక్‌ రాసిన పెద్దలేఖ, తిలక్‌ కుటుంబ చరిత్ర, తణుకులోని శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం వారు ప్రతిఏటా ఇచ్చే 'తిలక్‌ సాహిత్య పురస్కారాల' పట్టిక (1997 నుంచి 2019 వరకు), తంగిరాల జీవన రేఖలు అనుబంధాలుగా పొందుపరిచారు.
'తిలక్‌ అభిరుచులు-అలవాట్లు', 'తిలక్‌ వచన కవిత్వం- భాషాశైలి' వ్యాసాల్లో తంగిరాల గారి మౌలికత (ఉతీఱస్త్రఱఅaశ్రీఱ్‌y) ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది. 'తిలక్‌ పద్య కవితా వైభవం' వ్యాసం కూడా నూతన విశ్లేషణతో కూడినట్టిదే! ఇది తిలక్‌ పద్య కవిత్వాన్ని గురించిన సమగ్రమైన వ్యాసంగా భావించ వచ్చు. కానీ 'తిలక్‌ వచన కవితా వైభవం' వ్యాసంలో మాత్రం వీరు ప్రముఖ విమర్శకులు డా|| రెంటాల శ్రీ వెంకటేశ్వరరావు గారు రచించిన 'తిలక్‌ కవితా తత్త్వం - దృక్పథం' అనే వ్యాసం (చూ. లోపలికి... పుటలు 99-132) మీద ఎక్కువగా ఆధారపడ్డారు. అందువల్ల వారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు తెలియజేశారు.
ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావు గారు కష్టపడి రచించి, ముద్రించిన ఈ వ్యాస సంపుటిని తిలక్‌ దంపతులకు, వారి సంతానానికి అప్యాయంగా అంకితం చేశారు. 1967 నుంచి తిలక్‌ కథలను, 1968 నుంచి తిలక్‌ కవిత్వం 'అమృతం కురిసిన రాత్రి'ని, ఈనాటి వరకూ కూడా క్రమం తప్పకుండా ముద్రిస్తూ, తిలక్‌ సాహిత్య ప్రియులకు అందిస్తున్న విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం వారికి; 2013, 2021 సంవత్సరాల్లో తిలక్‌ సర్వలభ్య రచనలను బాపు గారి ముఖచిత్రంతో అందంగా పెద్ద బౌండ్‌ పుస్తకంగా ముద్రించిన 'ఎమెస్కో బుక్స్‌' వారికి, అలాగే తిలక్‌ కీర్తిప్రతిష్ఠలను శాశ్వతం చేయడంలో సహకరించిన ఇతరులకు, తిలక్‌ కవిత్వమంటే చెవికోసుకొనే మిత్రులకు ఈ అంకితంలో భాగస్వామ్యం కల్పించారు. ఇది ప్రత్యేకంగా గుర్తించవలసిన విషయం.
తిలక్‌ కవిత్వాన్ని ఇష్టపడే వాళ్ళంతా ఈ గ్రంథాన్ని తప్పక చదవాలి. ఈ పుస్తకాన్ని రచిస్తున్న కాలంలో- 28.07.2021 నాడు తంగిరాలవారి అన్న గారు, సంస్క ృతాంధ్రాల్లో గొప్ప పండితులు టి.వి.కె. సోమయాజులు గారు (తంగిరాల వెంకట కృష్ణసోమయాజులు గారు) కీర్తిశేషులయ్యారు. అందువల్ల ఆగస్టు 1వ తేదీకి వెలువడవలసిన ఈ వ్యాససంపుటి సెప్టెంబరు 20 నాటికి ముద్రణ పూర్తి చేసుకుంది. తంగిరాల అన్నగారి జ్ఞాపకంగా ఈ గ్రంథం అనుబంధంలో సోమ యాజులు గారు రచించిన 'సాహిత్య సాగరంలో ఏఱిన ముత్యాలు', 'జ్ఞానరత్నాలు' అనే పుస్తకాల నుంచి కొన్ని అత్యుత్తమమైన ఉదాహరణాలు ఇచ్చారు. ఇవి పాఠకులకు బోనస్‌!


('రసగంగాధర తిలకం', 1/8 డెమి సైజు, పుటలు 318 (40 పుటలు రంగుల ఫొటోలతో సహా) వెల రూ. 300)