సాహిత్య ప్రస్థానం, జనవరి 2023

ఈ సంచికలో ...

కథలు
కొత్త ప్రశ్న : సుబ్రమణ్యం
అక్రమ రవాణా : నల్లపాటి సురేంద్ర
పాల'వెల్లి : రాజేంద్ర ప్రసాద్‌ చేలిక
నిర్ణయం : భమిడిపాటి గౌరీశంకర్‌

కవితలు
వర్ణాలు లేని వాక్యాలు : సరికొండ నరసింహరాజు
కొంత వెలుగు కొన్ని చినుకులు : డా.సుంకర గోపాలయ్య
దుబై : కోట చంద్రశేఖర్‌

కొత్త ప్రశ్న

సుబ్రమణ్యం
93465 55174
'ఆడది కోరుకునే వరాలూ రెండే రెండూ
చల్లని సంసారం, చక్కని సంతానం' అని పాడుకుంటోంది సునంద. ఎప్పుడో చిన్నప్పటి పాత సినిమాలోని ఆ పాట తనకు చాలా ఇష్టం. సునంద తండ్రి విజయనగరంలో టెలికాం ఉద్యోగి. అతగాడికి ఒక కొడుకు, ఒక కూతురు సంతానం. సంతానమే కాదు, అతగాడి బతుకూ, ఆలోచనలూ అన్నీ పరిమితమే. సగటు మధ్య తరగతి జీవి సంతృప్తిగా బతికేయాలంటే అతగాడు ఎటువంటి తాత్వికతను అలవర్చు కోవాలో అదంతా ఒంటబట్టించుకున్న వాడు. దానినే తన సంతానానికీ ఎక్కించేడు.

ఎప్పటికీ నిలబడే 'ఇక ఇప్పుడు'

శృంగవరపు రచన
87907 39123

కవిత్వంలో కవి పుడతాడా? కవి నుంచి కవిత్వం జన్మిస్తుందా? ఆలోచనల విస్పోటనం ఆలోచించే మెదడును అతలాకుతలం చేస్తుంటే కవిత్వమనే స్థితి మనిషిలో కవి జన్మించేలా చేస్తుంది అనుకుంటా. అలా ఉండిపోవడం, తన అక్షరాల్లో తన భావోద్వేగాలను ఒంపుకుంటూ, కవి జన్మను నింపుకోవడం ఎంత కష్టమో వివిధ భావ భారాన్ని కవిగా కవిత్వపు వాడిలో నింపే ఆ మొదటి మనిషిలోని రెండో మనిషిగా మారిన కవికే తెలుసేమో! భావానికి, ఘటనకు స్పందన కవిత్వం కాదు! కానీ ఆ భావానికి, ఘటనకు ఉన్న పరిణామ, నాగరిక, చరిత్ర దశలను గమనిస్తూ, ఈ భావం-ఘటన రూపొందిన క్రమాన్ని అర్థం చేసుకున్న లోతులతో స్పందనను సమన్వయం చేసేదే కవిత్వం కావచ్చు! కటుకోఝ్వల ఆనందాచారి గారి 'ఇక ఇప్పుడు...' కవిత్వంలో ఆ లోతుగా స్పందించే తీరు ఉంది. భావోద్వేగాలకు సరిపోయే పదాల కూర్పు ఉంది. బాధను, దుఃఖాన్ని, నిరీక్షణను, అసహనాన్ని, ఆవేశాన్ని,

అక్రమ రవాణా

నల్లపాటి సురేంద్ర
94907 92553

''హైవేలో జరుగుతున్న ప్రమాదాలకు కారణం ఆకతాయిల చేష్టలు. అలాగే సమాజాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న మరో అనైతిక చర్య అక్రమ రవాణా. వీటికి అడ్డుకట్ట వేయడం మన ప్రధాన బాధ్యత. జాగ్రత్త వహించండి.'' అన్నాడు ఎస్‌ఐ చంద్ర. రోజువారీ కేసులు, శాంతిభద్రతలు చూస్తూనే ఈ విషయాలపై తాను ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాడు. సహాయంగా కానిస్టేబుల్‌ రాజు, మహిళ కానిస్టేబుల్‌ వనిత ఉన్నారు. అనుమానం వస్తున్న ప్రతి వాహనం ఆపుతూ.. అన్ని సక్రమంగా ఉన్నాయో లేదో చూస్తున్నారు.
''వనితా.. మీరు మహిళలు నడుపుతున్న బండ్లను ఆపండి. హెల్మెట్‌, లైసెన్స్‌ లేకపోతే అసలు వదలొద్దు. ఈ మధ్య ఇలాంటి ప్రమాదాల బారిన మహిళలే ఎక్కువ గురవుతున్నారు. మనం హెచ్చరిస్తూ ఉంటే కంట్రోల్‌లో ఉంటారు' అని ఎస్‌ఐ చెబితే 'సరే సార్‌' అంది వనిత.

ఆదర్శ అధ్యాపకుడు ఆచార్య తుమ్మపూడి

రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డి
94402 22117

తెలుగునాట తెలుగుశాఖలకు, సాహిత్య విమర్శక లోకానికీ ఆచార్య తుమ్మ పూడి కోటీశ్వరరావు గారు బాగా తెలిసినవారు. అన్ని విశ్వవిద్యాలయాలూ, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు (కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ, తెలుగు అకాడమీ, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం, మద్రాసు ఆసియన్‌ స్టడీస్‌ కేంద్రం) ఆయన సేవలను నిర్మాణాత్మకంగా ఉపయోగించుకున్నాయి. ఆచార్య తుమ్మపూడి వారు నాకు 1969 నుంచి గురువులు. నాలుగున్నర దశాబ్దాల నుంచి మా గురుశిష్య సంబంధం పొరపొచ్చాలు లేకుండా కొనసాగుతోంది.

మానవీయ స్పర్శ ఉన్న కథలు

అలజంగి మురళీ మోహనరావు
ఒరియా నుంచి తెలుగులోకి సాహిత్యానువాదం ఎప్పటినుండో ఉంది. పురిపండా అప్పలస్వామి ఈ ఒరియా-తెలుగు అనువాదంలో అగ్రగణ్యులుగా ప్రసిద్ధికెక్కారు. వీరు గోపీనాథ్‌ మహంతి 'అమృత సంతానం', కాళింది చరణ్‌ పాణిగ్రాహి 'మట్టి మనుషులు' నవలలను అనువదించారు. ఉత్తరాంధ్ర మాండలికంలో సాగింది వీరి అనువాదం. జయంత మహాపాత్ర కవిత్వాన్ని తెలుగు చేశారు డాక్టర్‌ యు.వి. నరసింహమూర్తి. ఈ మధ్యకాలంలో జ్ఞానపీఠ పురస్కారాన్ని పొందిన మేటి రచయిత్రి ప్రతిభారారు నవల 'యాజ్ఞసేని' కూడా తెలుగులోకి అనువాదమయ్యింది. కవి సీతాకాంత మహాపాత్ర గారి కవిత్వాన్ని నిఖిలేశ్వర్‌ అనువదించారు.

కవితావేశానికి ప్రతీక 'కాలం ఒడిలో ...'

వికెఎం లక్ష్మణరావు
94417 49192

కాలం ప్రవాహానికి సూచిక. ఒడి ఓ దశకి సంకేతం. ఈ రెండింటి కలియకేరెడ్డి శంకర్రావు కవిత్వం. నడుస్తున్న కొద్దీ కొత్త కొత్త విషయాలు ఎదురుపడతాయి. సరికొత్త సమస్యలను సృష్టిస్తాయి. అనుక్షణం సవాళ్లు విసురుతాయి. మందుకు మున్ముందుకు సాగే ప్రయాణాన్ని జటిలం చేస్తాయి. ఆ క్లిష్ట దశలను దాటుకుని గమ్యానికి చేరువవుతున్న కొద్దీ మనసు తేలిక పడుతుంది. ఊపిరి పీల్చుకునే స్థితి ఏర్పడుతుంది. ఆ స్థితిని కల్పించుకునేందుకు తగిన ప్రయత్నమే కీలకం. అందుకు గమనమే ఆధారం, ముఖ్యం. అలా వచ్చిన అనుభవ సారమే... అనుకున్న లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ప్రాతిపదిక. ఏ ప్రాతిపదికన వస్తువు స్వీకరణ ఉంటుందో, ఆ స్వీకరణకి తగ్గట్లుగానే నిర్మాణమూ ఉంటుంది. నడక సాగుతుంది. పడతూ లేవడాలూ ఉంటాయి. తప్పులూ ఒప్పులూ చోటుచేసుకుంటాయి.

చదవాల్సిన కథలు 'షేమ్‌..షేమ్‌...'

పి.సత్యవతి
రెండు కవితా సంకలనాలతో శక్తిమంతుడైన కవిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్న దేశరాజు రెండవ కథా సంకలనం 'షేమ్‌..షేమ్‌.. పప్పీ షేమ్‌!'. బ్రేకింగ్‌ న్యూస్‌ పాఠకురాలిగా దేశరాజు కథా కౌశలం గురించి తెలుసు. కవిత్వం అంత పదునుగా కథ చెప్పడం కష్టం. కవిత్వం తాకినంత సూటిగా హృదయాన్ని కథ తాకడం కష్టం. అయితే రెండు ప్రక్రియల్లోనూ నైపుణ్యం సాధించినవారు లేకపోలేదు. అలా కవిగా కథకుడిగా తనకొక స్థానాన్ని దేశరాజు సాధించగలడని అతను ఎన్నుకున్న వస్తువులు, చూసే చూపు తెలుపుతున్నాయి. ఈ కథల్లో నాస్టాల్జియా పలవరింత, అప్పుడదొక స్వర్గం అనే కాలయంత్ర ప్రయాణం, ఆదర్శాల ఆకాశయానం, గంభీర వుపన్యాసాల వరదా లేవు. ఇది వర్తమాన సమాజ చిత్రపటం. రచయిత తరఫున, మనం ఎలా వుండాలో చెప్పే తీర్పులూ వుంటూన్న పరిస్థితిపై ఘాటు విమర్శలు లేవు. ''ఇలా వున్నాం కనుక ఎలా వుండాలో తేల్చుకోండి'' అని పాఠకుల వివేకాన్ని గౌరవిస్తాడు. అది మంచి లక్షణం.

నిర్ణయం

భమిడిపాటి గౌరీశంకర్‌
94928 58395

''జీవితం సుఖమయం కానీయండి, దు:ఖపూరితం కానీయండి. జీవితం ఒక అద్భుతమైన వ్యాపకం. ఇది నిత్యనూతనమైన వ్యాపకం''.
రాత్రి పది గంటల సమయం. జనవరి నెల.. చలి ఎక్కువగానే ఉంది. ఫోన్‌ మోగింది. రామలక్ష్మి. రాజమండ్రి ఓ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు లెక్చరర్‌గా చేస్తోంది. నేనూ, రామలక్ష్మి, శుభ, కోదండ రామయ్య మేమంతా ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో తొంబైలో విద్యార్థులం.

భిన్న అస్తిత్వ వేదనల 'అవస్థ'

పుష్యమీ సాగర్‌
79970 72896

Postmodern literature is a form of literature that is characterizedby the use of metafiction, unreliable narration, self-reflexivity, intertextuality, and which often thematizes both historical and political issues
''సంప్రదాయం, ఆధునికత రెండు పరస్పర విరుద్ధమైన భావనలు కావు. సాంప్రదాయ పునాది లేని ఆధునికత కుప్పకూలుతుంది. ఆధునికతలోనికి పరిణామం చెందినది, సాంప్రదాయ సర్జక స్వభావాన్ని పోగొట్టుతుంది.
- సూర్య భాస్కర్‌
ఈ ఉపోద్గాతం అంతా కూడా మార్మిక కవి అయిన శ్రీరామా కవచం సాగర్‌ గారు రాసిన 'అవస్థ' నవల గురించే, ఒక భిన్నమైన అభివ్యక్తి ని సాధించాలన్న తపనతో ఆధునికత కు అనంతరమైన దశలోకి నడిపించారు. అసలు ఏ నిర్మాణమూ లేకుండా రచనలు చేయలేమా?

పల్లె పదాల కవితా పరిమళం చింతల తొవ్వ

డాక్టర్‌ మహ్మద్‌ హసన్‌
99080 59234

కవి హృదయం ప్రపంచమంత విశాలం భౌతికంగా కనిపించే ఈ ప్రపంచంలో ప్రతి వస్తువు కవితా వస్తువే అందుకే శ్రీశ్రీ అన్నట్లుగా 'కాదేది కవితకు అనర్హం'. ఏదైనా మనిషిని స్పందింపజేసే కవితా వస్తువువే అయినప్పుడు కవితా ప్రవాహం ధారలై ప్రవహిస్తుంది. మనస్సు అలజడిగా వున్నప్పుడో లేదా ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడో, కవి సంచరించే పరిసరాలో లేదా ప్రపంచంలో ఏదో ఒక మూల మనసుకు బాధకలిగే సంఘటన జరిగినప్పుడు కవి హృదయం వెంటనే స్పందిస్తుంది. అది కవితా రూపమైన కావచ్చు. మరే ఇతర సాహిత్య ప్రక్రియ ఐనా కావచ్చు. కవుల సున్నితత్త్వమే వారిని ముందుకు నడిపిస్తుంది.